ତସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲେ ନିହତେ ଭୂରିତେଜସି। ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ରାଜା ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣ୍ଯକାରଯତ୍
ଏପରି ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ପୁରୁଷସିଂହଙ୍କ ବଧ ହେବା ପରେ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ଚ ତଦା ବାଲମପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନମ୍। କୁରୁରାଜ୍ଯେ ମହାବାହୁରଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦନନ୍ତରମ୍
ତାପରେ, ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମ ଏହି ବେଳେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣଯୌବନ ବୟସର ଶିଶୁ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ କୁରୁ ସିଂହାସନରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଃ ସ ତଦା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵଚନେ ସ୍ଥିତଃ। ଅନ୍ଵଶାସନ୍ମହାରାଜ ପିତୃପୈତାମହଂ ପଦମ୍
ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ତାହାବେଳେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସରି, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ହତେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେ ଭୀଷ୍ମୋ ବାଲେ ଭ୍ରାତରି କୌରଵ। ପାଲଯାମାସ ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ମତେ ସ୍ଥିତଃ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କ ବଧ ହେବା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ କୁରୁବଂଶୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କଲେ।
ତଥା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ତୁ ଵର୍ତମାନଂ ସୁଖେଽତୁଲେ।' ସଂପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଧୀମତାଂ ଵରଃ। ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵିଵାହାଯାକରୋନ୍ମତିମ୍
ଏପରି ଅତୁଳ ସୁଖରେ ବଢ଼ୁଥିବା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଧୀରମନ୍ତ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ବିବାହ ନିମନ୍ତେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅଥ କାଶିପତେର୍ଭୀଷ୍ମଃ କନ୍ଯାସ୍ତିସ୍ରୋଽପ୍ସରୋପମାଃ। ଶୁଶ୍ରାଵ ସହିତା ରାଜନ୍ଵୃଣ୍ଵାନା ଵୈ ସ୍ଵଯଂଵରମ୍
ତାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ଶୁଣିଲେ ଯେ, କାଶୀରାଜଙ୍କ ତିନିଜଣୀ ଅପ୍ସରା ସମାନ କନ୍ୟା ଏକାସାଥିରେ ସ୍ୱୟଂବର କରୁଛନ୍ତି।
ତତଃ ସ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରଥେନୈକେନ ଶତ୍ରୁଜିତ୍। ଜଗାମାନୁମତେ ମାତୁଃ ପୁରୀଂ ଵାରାଣସୀଂ ପ୍ରଭୁଃ
ତାହାପରେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ, ମାଆଁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଏକାକି ରଥରେ ବସି, ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ରାଜ୍ଞଃ ସମୁଦିତାନ୍ସର୍ଵତଃ ସମୁପାଗତାନ୍। ଦଦର୍ଶ କନ୍ଯାସ୍ତାଶ୍ଵୈ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନୁନନ୍ଦନଃ
ସେଠାରେ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ ଓ ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାସାଂ କାମେନ ସଂମତ୍ତାଃ ସହିତାଃ କାଶିକୋସଲାଃ। ଵଙ୍ଗାଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ତେ ଜଗ୍ମୁସ୍ତାଂ ପୁରୀଂ ପ୍ରତି
ସେଇ କନ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, କାଶୀ, କୋଶଳ, ବଙ୍ଗ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଓ କଳିଙ୍ଗର ରାଜାମାନେ ସମେତେ ସେଇ ନଗରକୁ ଗଲେ।
କୀର୍ତ୍ଯମାନେଷୁ ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ତଦା ନାମସୁ ସର୍ଵଶଃ। ଏକାକିନଂ ତଦା ଭୀଷ୍ମଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ଶାନ୍ତନୁନନ୍ଦନମ୍
ସେଇ ବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ନାମ ଘୋଷିତ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ଏକାକି ବୃଦ୍ଧ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ସେଠାରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ସୋଦ୍ଵେଗା ଇଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କନ୍ଯାଃ ପରମଶୋଭନାଃ। ଅପାକ୍ରାମନ୍ତ ତାଃ ସର୍ଵା ଵୃଦ୍ଧ ଇତ୍ଯେଵ ଚିନ୍ତଯା
ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଅତି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, 'ଏହେଁ ବୃଦ୍ଧ' ବୋଲି ଭାବି, ସେଉଁମାନେ ସବୁଠୁ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଵଲୀପଲିତଧାରଣଃ। କିକାରଣମିହାଯାତୋ ନିର୍ଲଜ୍ଜୋ ଭରତର୍ଷଭଃ
ବୃଦ୍ଧ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଚାମ୍ର ଓ ପକା କେଶ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏହି ଭାରତବଂଶୀ ନାୟକ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି?
ମିଥ୍ଯାପ୍ରତିଜ୍ଞୋ ଲୋକେଷୁ କିଂ ଵଦିଷ୍ଯତି ଭାରତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀତି ଭୀଷ୍ମୋ ହି ଵୃଥୈଵ ପ୍ରଥିତୋ ଭୁଵି
ଭୀଷ୍ମ ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବୋଲି ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମିଥ୍ୟା। ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ୟର୍ଥ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚୁକ୍ରୋଧ ଭାରତ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦା ସ୍ଵଯଂ କନ୍ଯା ଵରଯାମାସ ତାଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଉଵାଚ ଚ ମହୀପାଲାନ୍ରାଜଞ୍ଜଲଦନିଃସ୍ଵନଃ
ତାହାବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ ନିଜେ ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ବାଛି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ସ୍ୱରରେ, ରାଜାମାନେକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ହେ ରାଜନ।
ରଥମାରୋପ୍ଯ ତାଃ କନ୍ଯା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଆହୂଯ ଦାନଂ କନ୍ଯାନାଂ ଗୁଣଵଦ୍ଭ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଂ ବୁଧୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ରଥରେ ବସାଇ, ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ଗୁଣବାନଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦାନ କରିବାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଅଲଙ୍କୃତ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଦାଯ ଚ ଧନାନ୍ଯପି। ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯପରେ କନ୍ଯାଂ ମିଥୁନେନ ଗଵାମପି
ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ସଜାଇ, ଧନ ଓ ଗୋଧନ ଦେଇ, କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିତ୍ତେନ କଥିତେନାନ୍ଯେ ବଲେନାନ୍ଯେଽନୁମାନ୍ଯ ଚ। ପ୍ରମତ୍ତାମୁପଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ସ୍ଵଯମନ୍ଯେ ଚ ଵିନ୍ଦତେ
କେହି ଘୋଷିତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, କେହି ଜୋର ଦ୍ୱାରା, କେହି ଅନୁମତି ନେଇ, କେହି ଅସାବଧାନ ସମୟରେ, ଆଉ କେହି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଲାଗିଥାନ୍ତି।
ଆର୍ଷଂ ଵିଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦାରାନ୍ଵିନ୍ଦନ୍ତି ଚାପରେ। ଅଷ୍ଟମଂ ତମଥୋ ଵିତ୍ତ ଵିଵାହଂ କଵିଭିର୍ଵୃତମ୍
କେତେକେ ଋଷି ବିଧି ଅନୁସରି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରନ୍ତି; ଅଷ୍ଟମ ବିଧି ଅର୍ଥାତ୍ ଧନ ଦ୍ୱାରା ବିବାହକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂଵରଂ ତୁ ରାଜନ୍ଯାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତ୍ଯୁପଯାନ୍ତି ଚ। ପ୍ରମଥ୍ଯ ତୁ ହୃତାମାହୁର୍ଜ୍ଯାଯସୀଂ ଧର୍ମଵାଦିନଃ
ରାଜବଂଶୀମାନେ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମପରାୟଣମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେବାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ତା ଇମାଃ ପୃଥିଵୀପାଲା ଜିହୀର୍ଷାମି ବଲାଦିତଃ। ତେ ଯତଧ୍ଵଂ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିଜଯାଯେତରାଯ ଵା
ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ, ଏହି ସବୁ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଚେଷ୍ଟା କର, ବିଜୟ ହେବାକି ପରାଜିତ ହେବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହୀପାଲାନ୍କାଶିରାଜଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି କହି ସେ ବଳଶାଳୀ କାଶୀରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଲେ।
ସର୍ଵାଃ କନ୍ଯାଃ ସ କୌରଵ୍ଯୋ ରଥମାରୋପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵକମ୍। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ସ ତାନ୍ପ୍ରାଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତାଃ
ସେ କୌରବ, ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ବସାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପେତୁରମର୍ଷିତାଃ। ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତଃ ସ୍ଵକାନ୍ବାହୂନ୍ଦଶନ୍ତୋ ଦଶନଚ୍ଛଦାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ରୋଷରେ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ହସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦାନ୍ତ ଚାପି ରହିଲେ।
ତେଷାମାଭରଣାନ୍ଯାଶୁ ତ୍ଵରିତାନାଂ ଵିମୁଞ୍ଚତାମ୍। ଆମୁଞ୍ଚତାଂ ଚ ଵର୍ମାଣି ସଂଭ୍ରମଃ ସୁମହାନଭୂତ୍
ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆଭୂଷଣ ଓ କବଚ ପିନ୍ଧିବା ସମୟରେ ବଡ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥା ହେଲା।
ତାରାଣାମିଵ ସଂପାତୋ ବଭୂଵ ଜନମେଜଯ। ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କଵଚାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ଜନମେଯୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଭୂଷଣ ଓ କବଚ ଏପରି ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ତାରାମାନେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାନ୍ତି।
ସଵର୍ମଭିର୍ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ଯଦ୍ବିରିତସ୍ତତଃ। ସକ୍ରୋଧାମର୍ଷଜିହ୍ମଭ୍ରୂକଷାଯୀକୃତଲୋଚନାଃ
କବଚ ଓ ଆଭୂଷଣ ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଭୃକୁଟି ଭୂଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ।
ସୂତୋପକ୍ଲୃପ୍ତାନ୍ ରୁଚିରାନ୍ସଦଶ୍ଵୈରୁପକଲ୍ପିତାନ୍। ରଥାନାସ୍ଥାଯ ତେ ଵୀରାଃ ସର୍ଵପ୍ରହରଣାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବୀର, ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଜାଇ ନିଲେ।
ପ୍ରଯାନ୍ତମଥ କୌରଵ୍ଯମନୁସସ୍ରୁରୁଦାଯୁଧାଃ। ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତେଷାଂ ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ଏକସ୍ଯ ଚ ବହୂନାଂ ଚ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେତେବେଳେ କୌରବ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ କପାଳ ଉଠାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତେ ତ୍ଵିଷୂନ୍ଦଶସାହସ୍ରାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ଯୁଗପଦାକ୍ଷିପନ୍। ଅପ୍ରାପ୍ତାଂଶ୍ଚୈଵ ତାନାଶୁ ଭୀଷ୍ମଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତଥାଽନ୍ତରା
ସେମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର ଝାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ଉପରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଭୀଷ୍ମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାଟେଇ ଦେଲେ।