ତେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵମ୍ବରୀଷୋ ଦକ୍ଷିଣାମତ୍ଯକାଲଯତ୍। ରାଜ୍ଞାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦଶପ୍ରଯୁତଯାଜିନାମ୍
ସେଠି ଯଜ୍ଞମାନେ ଅମ୍ବରୀଷ ଅପାର ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ଶତ-ହଜାର ରାଜା, କୋଟି-କୋଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଥିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଵଚାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରପ୍ରକୀର୍ଣକାନ୍। ହିରଣ୍ଯସ୍ଯନ୍ଦନାରୂଢାନ୍ସାନୁଯାତ୍ରପରିଚ୍ଛାଦାନ୍
ସେମାନେ ସବୁଠି ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧଳା ଛତା ତଳେ ବସିଥିଲେ; ସୁନାର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ଅନୁଚର ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ଈଜାନୋ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷିଣାମତ୍ଯକାଲଯତ୍। ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତାଂଶ୍ଚ ନୃପାନ୍ରାଜପୁତ୍ରଶତାନି ଚ
ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ଅମ୍ବରୀଷ ଅପାର ଦାନ ଦେଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ତିଳକ ଲଗାଇଥିବା ରାଜା ଓ ଶତ-ଶତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ।
ସ ଦଣ୍ଡକୋଶନିଚଯାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯମନ୍ଯତ। ନୈଵଂ ପୂର୍ଵେ ଜନାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ
ସେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଧନର ଢେର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ; ଏପରି କାମ ପୂର୍ବରୁ କେହି କରିନଥିଲେ, ଆଗକୁ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦମ୍ବରୀଷୋ ନୃପତିଃ କରୋତ୍ଯମିତଦକ୍ଷିଣଃ। ଇତ୍ଯେଵମନୁମୋଦନ୍ତେ ପ୍ରୀତା ଯସ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ
ଯେଉଁ କିଛି ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ କରନ୍ତି, ଅପାର ଦାନ ଦେଇ, ତାହାକୁ ଖୁସି ହୋଇ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।
ସ ଚେନ୍ମମାର ସୃଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା। ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ଯଦି ସୃଞ୍ଜୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଚାରିଜଣ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଛ; ତୁମ ପୁଅ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ—ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ସେମାନେ 'ଶ୍ୱେତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ସୌଵର୍ଣାଂ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ଵା ଯ ଇମାଂ ପ୍ରମିଶର୍କରାମ୍। ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଦଦଦ୍ରାଜା ସୋଽଶ୍ଵମେଧେ ମହାମଖେ
ସୁନାର ମାଟି କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଚିନି ମିଶାଇଥିବା ପରି, ରାଜା ମହାଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ।
ଜାମ୍ବୂନଦମଯା ଯୂପାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନପରିଚ୍ଛଦାଃ। ଗଯସ୍ଯାସନ୍ସମୃଦ୍ଧାସ୍ତୁ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରାଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ସୁନାରେ ତିଆରି, ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଗୟାଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ବଡ଼ ଚମତ୍କାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧଂ ଚ ପ୍ରାଦାଦନ୍ନଂ ଗଯସ୍ତଦା। ବ୍ରାହ୍ମମେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯ ଏଵ ଚ
ଗୟା ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖୁସି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ।
ସସମୁଦ୍ରଵନଦ୍ଵୀପନଦୀନଦଵନେଷୁ ଚ। ନଗରେଷୁ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଦିଵି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚ ଯେଽଵସନ୍
ସମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ, ଦ୍ୱୀପ, ନଦୀ, ମରୁଭୂମି, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁମାନେ ବସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ।
ଭୂତଗ୍ରାମାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ସନ୍ତୃପ୍ତା ଯଜ୍ଞସମ୍ପଦା। ଗଯସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଯଜ୍ଞୋ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ଯ ଇତି ତେଽବ୍ରୁଵନ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଗଣ ଯଜ୍ଞର ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଗୟାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପରି ଆଉ କେହି ନାହିଁ।'
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମା ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତା। ପଶ୍ଚାତ୍ପୁରଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ଵେଦୀ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଧିରଣ୍ମଯୀ
ଛଅତିସ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ପଛ ଓ ସାମ୍ନାରେ ଚବିଶ ଯୋଜନ—ଏହି ବେଦି ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଗଯସ୍ଯ ଯଜମାନସ୍ଯ ମୁକ୍ତାଵଜ୍ରମଣିସ୍ତୃତା। ପ୍ରାଦାତ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽଥ ଵାସାଂସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଗୟା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତା, ହୀରା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର, ସହିତେ ପୋଶାକ ଓ ଗହଣା ଦାନ କଲେ।
ଯଥୋକ୍ତା ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣଃ। ଯତ୍ର ଭୋଜନଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ
ସେ ବହୁତ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଚିଶଟି ପାହାଡ଼ ପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା।
କୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ଷୀରଵାହିନ୍ଯୋ ରସାନାଂ ଚାପଭଵଂସ୍ତଦା। ଵସ୍ତ୍ରାଭରଣଗନ୍ଧାନାଂ ଶାରଯଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ
ସେଠାରେ ଦୁଧ ଭରିଥିବା ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରସର ଜଳାଶୟ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୋଶାକ, ଗହଣା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ମଜୁତ ଥିଲା।
ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଗଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵଟଶ୍ଚାକ୍ଷଯ୍ଯକରଣଃ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସରଶ୍ଚ ତତ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଗୟା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଅକ୍ଷୟ ଦେଇଥିବା ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି।
ସ ଚେନ୍ମମାର ସ़ଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା। ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ଯଦି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସେ ତୁମଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ; ସେ ତୁମ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ତେଣୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ କିମ୍ବା ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଅପତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵସ୍ଵୋକସାରେଯମିତ୍ଯୁଚୁସ୍ତତ୍ର ଵିସ୍ମିତାଃ। ସାଙ୍କୃତେ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ଯାଂ ରାତ୍ରିମତିଥିର୍ଵସେତ୍
ସେଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ, 'ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ।' ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଯେଉଁ ରାତି ଅତିଥି ରହିଥିଲେ, ସେଠି ସବୁ କିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଆଲଭ୍ଯନ୍ତ ତଦା ଗାଵଃ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଵିଂଶତିଃ। ତତ୍ର ସ୍ମ ସୂଦାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲାଃ
ସେବେଳେ ଏକୋଇଶି ହଜାର ଗାଈ ଆଣାଯାଇଥିଲା; ସେଠି ରନ୍ଧନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କଣ୍ତାଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସୂପଂ ଭୂଯିଷ୍ଠମଶ୍ନୀଧ୍ଵଂ ନାଦ୍ଯ ମାଂସଂ ଯଥା ପୁରା। ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସୌଵର୍ଣମଭଵତ୍ତଦା
ଆଜି ମାଂସ ନୁହେଁ, ବହୁତ ସୁପ ଖାଅ; ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୁନା ରନ୍ତିଦେବଙ୍କର ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ହୋଇଗଲା।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯମନ୍ଯତ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତସ୍ଯ ହଵ୍ଯାନି ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଦେଵତାଃ
ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ବଣ୍ଟିଯାଇଥିଲା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ତାଙ୍କର ହବି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।
କଵ୍ଯାନି ପିତରଃ କାଲେ ସର୍ଵକାମାନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ସ ଚେନ୍ମମାର ସୃଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା
ଠିକ ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ଯଦି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତେ, ହେ ସୃଞ୍ଜୟ, ସେ ତୁମଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ।
ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଡତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ସେ ତୁମ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ତେଣୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ କିମ୍ବା ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଅପତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଅଲଭନ୍ତୀ ପରିତ୍ରାଣଂ ଵୈନ୍ଯମେଵାଭ୍ଯପଦ୍ଯତ। କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ରାଜନ୍ପୂଜ୍ଯଂ ଲୋକୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତଦା
ସେ ରକ୍ଷା ନ ପାଇ ଭୂମିକୁ ଅଶ୍ରୟ କଲେ; ହାତ ଯୋଡି ରାଜାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ନାଧର୍ମ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଵଧଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। କଥଂ ଧାରଯିତା ଚାସି ପ୍ରଜା ରାଜନ୍ମଯା ଵିନା
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ନାରୀ ହତ୍ୟା ଭଳି ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ବିନା କିପରି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ରାଜା?'
ଏକସ୍ଯାର୍ଥାଯ ଯୋ ହନ୍ଯାଦାତ୍ମନୋ ଵା ପରସ୍ଯ ଵା। ଏକଂ ପ୍ରାଣାନ୍ବହୂନ୍ଵାପି ପ୍ରାଣିନାଂ ନାସ୍ତି ପାତକଂ
ଏକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଜଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟମାନେ, ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ହତ୍ୟା କରେ, ତାହାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ଯସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଭଦ୍ରେ ବହଵଃ ସୁଖମେଧତେ। ତସ୍ମିନ୍ହତେ ତ୍ଵଧଂ ନାସ୍ତି ପାତକଂ ନୋପଭୁଜ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମରିଲେ ଅନେକ ଲୋକ ଖୁସି ପାଆନ୍ତି, ସେଠି ଏମିତି ହତ୍ୟାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ, ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସୋଽହଂ ପାଲନିମିତ୍ତଂ ତ୍ଵାଂ ବଧିଷ୍ଯାମି ଵସୁଂଧରେ। ଯଦି ଚେଦ୍ଵଚନାଦଦ୍ଯ ନ କରିଷ୍ଯସି ମେ ପ୍ରିଯମ୍
ତେଣୁ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ମୋ କଥା ଶୁଣି ମୋର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବ ନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି, ହେ ଭୂମି।
ତ୍ଵାଂ ନିହତ୍ଯ ତୁ ବାଣେନ ମଚ୍ଛାସନପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍। ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରଥଯିତ୍ଵାଽହଂ ପ୍ରଜା ଧାରଯିତା ସ୍ଵଯଂ
ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ମାରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅମାନ୍ୟ କରିଥିବା ଭୂମିକୁ ପଛକୁ ହଟାଇ, ନିଜେ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ସୁଖଂ ଵଚନମାସ୍ଥାଯ ମମ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରେ। ସ़ଞ୍ଜୀଵଯ ପ୍ରଜା ନିତ୍ଯଂ ଶକ୍ତା ହ୍ଯସି ଵସୁନ୍ଧରେ
ମୋ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସଦା ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଜୀବନ ଦେଅ; ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କାମ କରିପାରିବ, ହେ ଭୂମି।