ଜିଗୀଷମାଣାଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ସମନ୍ତାଦ୍ଵୈରିଣୋଽଭ୍ଯଯୁଃ। ଅସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧଵିଦୋ ଘୋରାଃ ସୃଜନ୍ତଶ୍ଚାଶିଵା ଗିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ସେଠି ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ଦେଇଥିଲେ, ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ।
ବଲଲାଘଵଶିକ୍ଷାଭିସ୍ତେଷାଂ ସୋଽସ୍ତ୍ରବଲେନ ଚ। ଛତ୍ରାଯୁଧଧ୍ଵଜରଥାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାସାନ୍ଗତଵ୍ଯଥଃ
ଶକ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷତାର ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଛତା, ଅସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତ ଏନଂ ମୁକ୍ତସନ୍ନାହାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯଞ୍ଜୀଵିତୈଷିଣଃ। ଶରଣ୍ଯମୀଯୁଃ ଶରଣଂ ତଵ ସ୍ମ ଇତି ଵାଦିନଃ
ସେ ସେନାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଆସି, 'ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଛୁ' ଭାବରେ କହିଥିଲେ।
ସ ତୁ ତାନ୍ଵଶଗାନ୍କୃତ୍ଵା ଜିତ୍ଵା ଚେମାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ଈଜେ ଯଜ୍ଞଶତୈରିଷ୍ଟୈର୍ଯଥା ଶକ୍ରସ୍ତଥାଽନଘଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅର୍ପଣ କରି, ନିର୍ମଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ବୁଭୁଜୁଃ ସର୍ଵସମ୍ପନ୍ନମନ୍ନମନ୍ଯେ ଜନାଃ ସଦା। ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସନ୍ତୃପ୍ତାଃ ପରମାର୍ଚିତାଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସବୁ ପ୍ରକାର ଧନ-ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ ସଦା ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ସେଠି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏତେ ତୃପ୍ତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ଯେ, ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଦର ମିଳିଲା।
ମୋଦକାନ୍ପୂରିକାପୂପାନ୍ସ୍ଵାଦୁପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ଶଷ୍କୁଲୀଃ। କରମ୍ଭାନ୍ପୃଥୁମୃଦ୍ଵୀକା ଅନ୍ନାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ସେଠି ମିଠା ଲଡ୍ଡୁ, ପୁରି, ଆଉ ମିଠା ପିଠା, ଭରିପୁରି ଶଶ୍କୁଳୀ, କରମ୍ଭ, ଅଧିକ କିସ୍ମିସ ଓ ଭଲଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା।
ସୂପାନ୍ମୈରେଯକାପୂପାନ୍ରାଗଷାଡଵପାନକାନ୍। ମୃଷ୍ଟାନ୍ନାନି ସୁଯୁକ୍ତାନି ମୃଦୂନି ସୁରଭୀଣି ଚ
ସେଠି ଡାଲି, ମଦ ଦେଇ ପିଠା, ମସଲା ଓ ଟିକିଆ ରସ ମିଶା ଦ୍ରବ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା।
ଘୃତଂ ମଧୁ ପଯସ୍ତୋଯଂ ଦଧୀନି ରସଵନ୍ତି ଚ। ଫଲଂ ମୂଲଂ ସୁସ୍ଵାଦୁ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତତ୍ରୋପଭୁଞ୍ଜତେ
ଘିଅ, ମଧୁ, ଦୁଧ, ପାଣି, ରସଭରା ଦହି, ମିଠା ଫଳ ଓ ମୂଳ—ଏସବୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠି ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ମଦନୀଯାନି ପାପାନି ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମନଃ ସୁଖମ୍। ଅପିବନ୍ତ ଯଥାକାମଂ ପାନପା ଗୀତଵାଦିତୈଃ
ମଦ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜାଣି, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ପାନ କରୁଥିଲେ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ।
ତତ୍ର ସ୍ମ ଗାଥା ଗାଯନ୍ତି କ୍ଷୀବା ହୃଷ୍ଟାଃ ପଠନ୍ତି ଚ। ନାଭାଗସ୍ତୁତିସଂଯୁକ୍ତା ନନୃତୁଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ସେଠି ମଦମସ୍ତ ଓ ଖୁସିରେ ଲୋକମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ୁଥିଲେ; ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ନାଭାଗଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।
ତେଷୁ ଯଜ୍ଞେଷ୍ଵମ୍ବରୀଷୋ ଦକ୍ଷିଣାମତ୍ଯକାଲଯତ୍। ରାଜ୍ଞାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦଶପ୍ରଯୁତଯାଜିନାମ୍
ସେଠି ଯଜ୍ଞମାନେ ଅମ୍ବରୀଷ ଅପାର ଦାନ ଦେଇଥିଲେ; ଶତ-ହଜାର ରାଜା, କୋଟି-କୋଟି ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଥିଲେ।
ହିରଣ୍ଯକଵଚାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରପ୍ରକୀର୍ଣକାନ୍। ହିରଣ୍ଯସ୍ଯନ୍ଦନାରୂଢାନ୍ସାନୁଯାତ୍ରପରିଚ୍ଛାଦାନ୍
ସେମାନେ ସବୁଠି ସୁନାର କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଧଳା ଛତା ତଳେ ବସିଥିଲେ; ସୁନାର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ନିଜ ଅନୁଚର ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଥିଲେ।
ଈଜାନୋ ଵିତତେ ଯଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷିଣାମତ୍ଯକାଲଯତ୍। ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତାଂଶ୍ଚ ନୃପାନ୍ରାଜପୁତ୍ରଶତାନି ଚ
ଯଜ୍ଞ କରି, ସେ ଅମ୍ବରୀଷ ଅପାର ଦାନ ଦେଲେ; ମୁଣ୍ଡରେ ତିଳକ ଲଗାଇଥିବା ରାଜା ଓ ଶତ-ଶତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଥିଲେ।
ସ ଦଣ୍ଡକୋଶନିଚଯାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯମନ୍ଯତ। ନୈଵଂ ପୂର୍ଵେ ଜନାଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ନ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାପରେ
ସେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଧନର ଢେର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ; ଏପରି କାମ ପୂର୍ବରୁ କେହି କରିନଥିଲେ, ଆଗକୁ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଯଦମ୍ବରୀଷୋ ନୃପତିଃ କରୋତ୍ଯମିତଦକ୍ଷିଣଃ। ଇତ୍ଯେଵମନୁମୋଦନ୍ତେ ପ୍ରୀତା ଯସ୍ଯ ମହର୍ଷଯଃ
ଯେଉଁ କିଛି ରାଜା ଅମ୍ବରୀଷ କରନ୍ତି, ଅପାର ଦାନ ଦେଇ, ତାହାକୁ ଖୁସି ହୋଇ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।
ସ ଚେନ୍ମମାର ସୃଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା। ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ଯଦି ସୃଞ୍ଜୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ରାଜନ୍, ତୁମେ ଚାରିଜଣ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଅଛ; ତୁମ ପୁଅ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଶାଳୀ—ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ସେମାନେ 'ଶ୍ୱେତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅଯୋଗ୍ୟ।
ସୌଵର୍ଣାଂ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ଵା ଯ ଇମାଂ ପ୍ରମିଶର୍କରାମ୍। ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଦଦଦ୍ରାଜା ସୋଽଶ୍ଵମେଧେ ମହାମଖେ
ସୁନାର ମାଟି କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଚିନି ମିଶାଇଥିବା ପରି, ରାଜା ମହାଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ।
ଜାମ୍ବୂନଦମଯା ଯୂପାଃ ସର୍ଵେ ରତ୍ନପରିଚ୍ଛଦାଃ। ଗଯସ୍ଯାସନ୍ସମୃଦ୍ଧାସ୍ତୁ ସର୍ଵଭୂତମନୋହରାଃ
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ସୁନାରେ ତିଆରି, ମଣିମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ; ଗୟାଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଖୁଟି ବଡ଼ ଚମତ୍କାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧଂ ଚ ପ୍ରାଦାଦନ୍ନଂ ଗଯସ୍ତଦା। ବ୍ରାହ୍ମମେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯ ଏଵ ଚ
ଗୟା ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖୁସି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ।
ସସମୁଦ୍ରଵନଦ୍ଵୀପନଦୀନଦଵନେଷୁ ଚ। ନଗରେଷୁ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଦିଵି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଚ ଯେଽଵସନ୍
ସମୁଦ୍ର, ଜଙ୍ଗଲ, ଦ୍ୱୀପ, ନଦୀ, ମରୁଭୂମି, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁମାନେ ବସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ।
ଭୂତଗ୍ରାମାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ସନ୍ତୃପ୍ତା ଯଜ୍ଞସମ୍ପଦା। ଗଯସ୍ଯ ସଦୃଶୋ ଯଜ୍ଞୋ ନାସ୍ତ୍ଯନ୍ଯ ଇତି ତେଽବ୍ରୁଵନ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଗଣ ଯଜ୍ଞର ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଗୟାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପରି ଆଉ କେହି ନାହିଁ।'
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନାଯାମା ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯୋଜନମାଯତା। ପଶ୍ଚାତ୍ପୁରଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶଦ୍ଵେଦୀ ହ୍ଯାସୀଦ୍ଧିରଣ୍ମଯୀ
ଛଅତିସ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ତିରିଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା; ପଛ ଓ ସାମ୍ନାରେ ଚବିଶ ଯୋଜନ—ଏହି ବେଦି ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଗଯସ୍ଯ ଯଜମାନସ୍ଯ ମୁକ୍ତାଵଜ୍ରମଣିସ୍ତୃତା। ପ୍ରାଦାତ୍ସ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽଥ ଵାସାଂସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ଗୟା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ମୁକ୍ତା, ହୀରା ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର, ସହିତେ ପୋଶାକ ଓ ଗହଣା ଦାନ କଲେ।
ଯଥୋକ୍ତା ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣଃ। ଯତ୍ର ଭୋଜନଶିଷ୍ଟସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ
ସେ ବହୁତ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପଚିଶଟି ପାହାଡ଼ ପରି ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା।
କୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ କ୍ଷୀରଵାହିନ୍ଯୋ ରସାନାଂ ଚାପଭଵଂସ୍ତଦା। ଵସ୍ତ୍ରାଭରଣଗନ୍ଧାନାଂ ଶାରଯଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ
ସେଠାରେ ଦୁଧ ଭରିଥିବା ଛୋଟ ନଦୀମାନେ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରସର ଜଳାଶୟ ଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପୋଶାକ, ଗହଣା ଓ ସୁଗନ୍ଧ ମଜୁତ ଥିଲା।
ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଗଯସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ଵଟଶ୍ଚାକ୍ଷଯ୍ଯକରଣଃ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମସରଶ୍ଚ ତତ୍
ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଗୟା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ଅକ୍ଷୟ ଦେଇଥିବା ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅଛି।
ସ ଚେନ୍ମମାର ସ़ଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା। ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ଯଦି ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ, ସେ ତୁମଠାରୁ ଚାରିଗୁଣା ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ; ସେ ତୁମ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ତେଣୁ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରେନାହିଁ କିମ୍ବା ଦାନ ଦେଇନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଅପତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵସ୍ଵୋକସାରେଯମିତ୍ଯୁଚୁସ୍ତତ୍ର ଵିସ୍ମିତାଃ। ସାଙ୍କୃତେ ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ଯାଂ ରାତ୍ରିମତିଥିର୍ଵସେତ୍
ସେଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ, 'ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହ।' ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ନିକଟରେ ଯେଉଁ ରାତି ଅତିଥି ରହିଥିଲେ, ସେଠି ସବୁ କିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଆଲଭ୍ଯନ୍ତ ତଦା ଗାଵଃ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଵିଂଶତିଃ। ତତ୍ର ସ୍ମ ସୂଦାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତି ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲାଃ
ସେବେଳେ ଏକୋଇଶି ହଜାର ଗାଈ ଆଣାଯାଇଥିଲା; ସେଠି ରନ୍ଧନା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କଣ୍ତାଳ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ସୂପଂ ଭୂଯିଷ୍ଠମଶ୍ନୀଧ୍ଵଂ ନାଦ୍ଯ ମାଂସଂ ଯଥା ପୁରା। ରନ୍ତିଦେଵସ୍ଯ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସୌଵର୍ଣମଭଵତ୍ତଦା
ଆଜି ମାଂସ ନୁହେଁ, ବହୁତ ସୁପ ଖାଅ; ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ସୁନା ରନ୍ତିଦେବଙ୍କର ଥିଲା, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନ ହୋଇଗଲା।