ଅଶ୍ଵମେଧଶତୈରୀଜଂ କ୍ରତୁଭିର୍ଭୂରିଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଯଶ୍ଚ ଵିପ୍ରପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵକାମାନଵାପ୍ଯ ଚ
ସେ ଶତଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ବହୁତ ଦାନଦାରୀ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନୁକମ୍ପନଃ। `ସର୍ଵଦ୍ଵୀପାନଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ପ୍ରଜା ଧର୍ମେଣ ପାଲଯନ୍
ଯଥାଯଥିଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଅଧିନରେ ରଖି ଲୋକମାନେକୁ ଧର୍ମରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ।
ସ ନିର୍ଗଲଂ ମୁଖ୍ଯତମମଶ୍ଵମେଧଶତଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଆଜହାର ସୁରେଶସ୍ଯ ହଵିଷା ମୁଦମାହରନ୍। ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈରୀଜେ ବହୁଗୁଣୈର୍ନୃପଃ
ସେ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଶ୍ୱମେଧକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେବତାମାନେଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହବି ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସେଽଜଯଦ୍ରାମଃ ସର୍ଵରୋଗାଂଶ୍ଚ ଦେହିନାମ୍। ସତତଂ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନୋ ଦୀପ୍ଯମାନଃ ସ୍ଵତେଜସା
ରାମ ଭୁଖ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରୋଗ ଦୂର କରିଥିଲେ; ସେ ସଦା ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ଅତିସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ବଭୌ। ଋଷୀଣାଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ମାନୁଷାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସହ ଵାସୋଽଭୂଦ୍ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି
ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଋଷି, ଦେବତା ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉଥିଲେ। ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀରେ ଏକାସାଥିରେ ବସୁଥିଲେ।
ନାହୀଯତ ତଦା ପ୍ରାମଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ନ ତଦା ଵ୍ଯଥା। ପ୍ରାଣାପାନୌ ସମାଵାସ୍ତାଂ ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି
ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଅଭାବ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଥିଲାନାହିଁ; ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ସମନ୍ୱୟରେ ରହୁଥିଲା।
ପର୍ଯଦୀପ୍ଯନ୍ତ ତେଜାଂସି ତଦାଽନର୍ଥାଶ୍ଚ ନାଭଵନ୍। ଦୀର୍ଘାଯୁଷଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଯୁଵା ନ ମ୍ରିଯତେ ତଦା
ସେ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଗୁଡିକ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲା, କୌଣସି ଦୁର୍ଘଟଣା ହେଉନଥିଲା। ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିଲେ, ଏବଂ କୌଣସି ଯୁବକ ତେବେ ମରିନଥିଲେ।
ଵେଦୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସୁପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ। ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଚ ଵିଵିଧଂ ନିଷ୍ପୂର୍ତଂ ହୁତମେଵ ଚ
ଚାରିଟି ବେଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହୋମ ଓ ପିତୃପୂଜା ଦେଖିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଅର୍ପଣ ଠିକ୍ ଭାବରେ କରାଯାଇଥିଲା।
ଅଦଂଶମଶକା ଦେଶା ନଷ୍ଟଵ୍ଯାଲସରୀସୃପାଃ। ନାପ୍ଯୁ ପ୍ରାଣଭୃତାଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ନାକାଲେ ଜ୍ଵଲନୋଽଦହତ୍
ସେଠି ଦେଶଗୁଡିକରେ କୌଣସି କାଟୁଥିବା ପୋକା ବା ମଛି ଥିଲେନି, ଦୁଷ୍ଟ ସରୀସୃପ ମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉନଥିଲା, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ଅସମୟରେ ଜଳିନଥିଲା।
ଅଧର୍ମରୁଚଯୋ ଲୁବ୍ଧା ମୂର୍ଖା ଵା ନାଭଵଂସ୍ତଦା। ଶିଷ୍ଟେଷ୍ଟପ୍ରାଜ୍ଞକର୍ମାଣଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାସ୍ତଦାଽଭଵନ୍
ଅଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ଲୋଭୀ ଓ ମୂର୍ଖ ଲୋକମାନେ ସେ ସମୟରେ ଥିଲେନି। ସମସ୍ତ ଜନମାନେ ଶିଷ୍ଟ, ଉତ୍ତମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦେଖାଇଦିଆ କାମ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵଧାଂ ପୂଜାଂ ଚ ରକ୍ଷୋଭିର୍ଜନସ୍ଥାନେ ପ୍ରଣାଶିତାମ୍। ପ୍ରାଦାନ୍ନିହତ୍ଯ ରକ୍ଷାଂସି ପିତୃଦେଵେଭ୍ଯ ଈଶ୍ଵରଃ
ରାକ୍ଷସମାନେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରରେ ପିତୃପୂଜା ଓ ଦେବପୂଜା ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ନଶ୍ଟ କରି ଈଶ୍ବର ପିତୃ ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜା ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସହସ୍ରପୁତ୍ରାଃ ପୁରୁଷା ଦଶଵର୍ଷଶତାଯୁଷଃ। ନ ଚ ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଃ କନିଷ୍ଠେଭ୍ଯସ୍ତଦା ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି କୁର୍ଵତେ
ପୁରୁଷମାନେ ହଜାର ପୁଅ ଥିଲେ ଏବଂ ଶତ ବର୍ଷ ଆୟୁ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ମାନେ କେବେ ଛୋଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ।
ଶ୍ଯାମୋ ଯୁଵା ଲୋହିତାକ୍ଷୋ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଵିକ୍ରମଃ। ଆଜାନୁବାହୁଃ ସୁଭୁଜଃ ସିଂହସ୍କନ୍ଧୋ ମହାବଲଃ
ସେ ଗାଢ଼ କଳା, ଯୁବକ, ଲାଲ ଆଖି, ପ୍ରମାଦିତ ହାତୀର ଶକ୍ତି, ଲମ୍ବା ହାତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେହ, ସିଂହର କାନ୍ଧ, ଏବଂ ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ଥିଲେ।
ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶଵର୍ଷଶତାନି ଚ। ସର୍ଵଭୂତମନଃକାନ୍ତୋ ରାମୋ ରାଜ୍ଯମକାରଯତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାମ ଦଶ ହଜାର ଏବଂ ଦଶ ଶତ ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ରାମୋ ରାମୋ ରାମ ଇତି ପ୍ରଜାନାମଭଵତ୍କଥା। ରାମଭୂତଂ ଜଗଦଭୂଦ୍ରାମେ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରଶାସତି
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁବେଳେ 'ରାମ, ରାମ, ରାମ' ଭାବରେ କଥା ହେଉଥିଲା। ରାମ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ରାମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଚତୁର୍ଵିଧାଃ ପ୍ରଜା ରାମଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନୀତ୍ଵା ଦିଵଂ ଗତଃ। ଆତ୍ମେଚ୍ଛଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ରାଜଵଂଶମିହାଷ୍ଟଧା
ରାମ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇ ଦିଲେ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ, ଏଠାରେ ଆଠ ଶାଖାରେ ରାଜବଂଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ସ ଚେନ୍ମମାର ସୃଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା। ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ଯଦି ସେ ମରିଥିଲେ, ଶୃଞ୍ଜୟ, ସେ ଚାରି ଦିଗରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ସେ ତୁମ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ, ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଯେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କରେନି, ଦାନ ଦେଇନି, ତାହାକୁ ଲୋକ 'କୁକୁର ସମାନ' ଭାବରେ କହନ୍ତି।
ରାଜାଽପି ଵିଵିଧୈରିଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞୈର୍ଵିଵିଧଦକ୍ଷିଣୈଃ'। ଗତଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନ୍ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସ୍ଵଯଶସା ଦିଶଃ
ରାଜା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଯଜ୍ଞ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦାନ କରି, ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଗଲା।
ସ ଚେନ୍ମମାର ସୃଞ୍ଜଯ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରସ୍ତ୍ଵଯା। ପୁତ୍ରାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତୁଭ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯମଭି ଶ୍ଵୈତ୍ଯେତ୍ଯୁଦାହରତ୍
ଯଦି ସେ ମରିଥିଲେ, ଶୃଞ୍ଜୟ, ସେ ଚାରି ଦିଗରେ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ସେ ତୁମ ପୁଅଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟବାନ, ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ। ଯେ କୌଣସି ଯଜ୍ଞ କରେନି, ଦାନ ଦେଇନି, ତାହାକୁ ଲୋକ 'କୁକୁର ସମାନ' ଭାବରେ କହନ୍ତି।
ନାଭାଗମମ୍ବରୀଷଂ ଚ ମୃତଂ ସୃଞ୍ଜଯ ଶୁଶ୍ରୁମ। ଯଃ ସହସ୍ରଂ ସହସ୍ରାଣାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ଚୈକସ୍ତ୍ଵଯୋଧଯତ୍
ଶୃଞ୍ଜୟ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ନାଭାଗ ଓ ଅମ୍ବରୀଷ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ—ସେ ଏକା ହଜାର ରାଜାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଜିଗୀଷମାଣାଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ସମନ୍ତାଦ୍ଵୈରିଣୋଽଭ୍ଯଯୁଃ। ଅସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧଵିଦୋ ଘୋରାଃ ସୃଜନ୍ତଶ୍ଚାଶିଵା ଗିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ସେଠି ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ଦେଇଥିଲେ, ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହୁଥିଲେ।
ବଲଲାଘଵଶିକ୍ଷାଭିସ୍ତେଷାଂ ସୋଽସ୍ତ୍ରବଲେନ ଚ। ଛତ୍ରାଯୁଧଧ୍ଵଜରଥାଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାସାନ୍ଗତଵ୍ଯଥଃ
ଶକ୍ତି ଓ ଦକ୍ଷତାର ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ସେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଛତା, ଅସ୍ତ୍ର, ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତ ଏନଂ ମୁକ୍ତସନ୍ନାହାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯଞ୍ଜୀଵିତୈଷିଣଃ। ଶରଣ୍ଯମୀଯୁଃ ଶରଣଂ ତଵ ସ୍ମ ଇତି ଵାଦିନଃ
ସେ ସେନାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଆସି, 'ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଛୁ' ଭାବରେ କହିଥିଲେ।
ସ ତୁ ତାନ୍ଵଶଗାନ୍କୃତ୍ଵା ଜିତ୍ଵା ଚେମାଂ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍। ଈଜେ ଯଜ୍ଞଶତୈରିଷ୍ଟୈର୍ଯଥା ଶକ୍ରସ୍ତଥାଽନଘଃ
ସେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅର୍ପଣ କରି, ନିର୍ମଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ବୁଭୁଜୁଃ ସର୍ଵସମ୍ପନ୍ନମନ୍ନମନ୍ଯେ ଜନାଃ ସଦା। ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସନ୍ତୃପ୍ତାଃ ପରମାର୍ଚିତାଃ
ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ସବୁ ପ୍ରକାର ଧନ-ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଦ୍ୟ ସଦା ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା, ସେଠି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏତେ ତୃପ୍ତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ଯେ, ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଦର ମିଳିଲା।
ମୋଦକାନ୍ପୂରିକାପୂପାନ୍ସ୍ଵାଦୁପୂର୍ଣାଶ୍ଚ ଶଷ୍କୁଲୀଃ। କରମ୍ଭାନ୍ପୃଥୁମୃଦ୍ଵୀକା ଅନ୍ନାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ସେଠି ମିଠା ଲଡ୍ଡୁ, ପୁରି, ଆଉ ମିଠା ପିଠା, ଭରିପୁରି ଶଶ୍କୁଳୀ, କରମ୍ଭ, ଅଧିକ କିସ୍ମିସ ଓ ଭଲଭାବରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା।
ସୂପାନ୍ମୈରେଯକାପୂପାନ୍ରାଗଷାଡଵପାନକାନ୍। ମୃଷ୍ଟାନ୍ନାନି ସୁଯୁକ୍ତାନି ମୃଦୂନି ସୁରଭୀଣି ଚ
ସେଠି ଡାଲି, ମଦ ଦେଇ ପିଠା, ମସଲା ଓ ଟିକିଆ ରସ ମିଶା ଦ୍ରବ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା, ମୃଦୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା।
ଘୃତଂ ମଧୁ ପଯସ୍ତୋଯଂ ଦଧୀନି ରସଵନ୍ତି ଚ। ଫଲଂ ମୂଲଂ ସୁସ୍ଵାଦୁ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତତ୍ରୋପଭୁଞ୍ଜତେ
ଘିଅ, ମଧୁ, ଦୁଧ, ପାଣି, ରସଭରା ଦହି, ମିଠା ଫଳ ଓ ମୂଳ—ଏସବୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେଠି ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।
ମଦନୀଯାନି ପାପାନି ଵିଦିତ୍ଵା ଚାତ୍ମନଃ ସୁଖମ୍। ଅପିବନ୍ତ ଯଥାକାମଂ ପାନପା ଗୀତଵାଦିତୈଃ
ମଦ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜାଣି, ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ପାନ କରୁଥିଲେ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ।
ତତ୍ର ସ୍ମ ଗାଥା ଗାଯନ୍ତି କ୍ଷୀବା ହୃଷ୍ଟାଃ ପଠନ୍ତି ଚ। ନାଭାଗସ୍ତୁତିସଂଯୁକ୍ତା ନନୃତୁଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ସେଠି ମଦମସ୍ତ ଓ ଖୁସିରେ ଲୋକମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ୁଥିଲେ; ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ନାଭାଗଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।