ସ ରାଜା ପ୍ରେତକୃତ୍ଯାନି ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଶୁଚାନ୍ଵିତଃ। ଶୋଚନ୍ନହନି ରାତ୍ରୌ ଚ ନାଲଭତ୍ସୁଖମାତ୍ମନଃ
ସେ ରାଜା, ପୁଅଙ୍କର ଶବ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶୋକରେ ଭରି, ଦିନ ରାତି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପାଇଁ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଶୋକଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନସମ୍ଭଵମ୍। ଆଜଗାମାଥ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦୋଽସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ପୁଅ ହାରାଇ ହେଉଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତୁ ରାଜା ମହାଭାଗୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମମ୍। ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କଥାମକଥଯତ୍ତଦା
ସେ ମହାନ ରାଜା, ଦେବମାନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସମାଚଷ୍ଟ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଶତ୍ରୁଭିର୍ଵିଜଯଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵଧଂ ତଥା
ସେ ସମସ୍ତ କଥା, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁଅଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ।
ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଶତ୍ରୁଭିର୍ବହୁଭିଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ହତୋ ବଲୀ
ମୋର ପୁଅ ବଡ଼ ସାହସି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ତଥାପି ବହୁତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରାଗଲେ।
ଶୃଣୁ ମେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଚାପି ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ କିଲ। କ ଏଷ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଗଵନ୍କିଂଵୀର୍ଯବଲପୌରୁଷଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୋତୁଂ ମତିମତାଂ ଵର
ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ଏହି ମୃତ୍ୟୁ କିଏ, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ କଣ? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଆଖ୍ଯାନମିଦମାଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଶୋକାପହଂ ମହତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବ ଋଷି ନାରଦ, ପୁଅ ଶୋକ ଦୂର କରିବା ଏହି ମହା ଗଳ୍ପ କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଆଖ୍ଯାନଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ମଯାଽପି ଵସୁଧାଧିପ
ଶୁଣ, ହେ ବଳଶାଳୀ ରାଜା, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଗଳ୍ପ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ଓ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟା ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିସର୍ଗେ ପିତାମହଃ। ଅସଂହୃତଂ ମହାତେଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗଦିଦଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଜଗତକୁ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସଂହାରଂ ପ୍ରତି ପାର୍ଥିଵ। ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ହ୍ଯସୌ ଦେଵ ସଂହାରଂ ଵସୁଧାଧିପ
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉପଜିଲା, ହେ ରାଜା, ସଂହାର ବିଷୟରେ; ସେ ଦେବତା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସଂହାର କିପରି ହେବ, ତାହା ଭାବିଲେ।
ତସ୍ଯ ରୋଷାନ୍ମହାରାଜ ମୁଖେଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିରଜାଯତ। ତେନ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ ସାନ୍ତର୍ଦେଶା ଦିଧକ୍ଷତା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ, ହେ ମହାରାଜା, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତତୋ ଦିଵଂ ଭୁଵଂ ଚୈଵ ଜ୍ଵାଲାମାଲାସମାକୁଲମ୍। ଚାରଚରଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦଦାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଭରି, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।
ତତୋ ହତାନି ଭୂତାନି ଚରାଣି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ। ମହତା କ୍ରୋଧଵେଗେନ ତ୍ରାସଯନ୍ନିଵ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କର ବଡ କ୍ରୋଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଜଟୀ ସ୍ଯାଣୁର୍ନିଶାଚରପତିର୍ହରଃ। ଜଗାମ ଶରଣଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍
ତାପରେ ଜଟାଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ ହରା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନାପତିତେ ସ୍ଥାଣୌ ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପରମୋ ଦେଵୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ମହାମୁନିଃ
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଭଲ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପରେ, ପରମ ଦେବତା ଜଣେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଭଳି, ଅଗ୍ନିର ପରି ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ ହେଇ କଥା କହିଲେ।
କିଂ କର୍ମ କାମଂ କାମାର୍ହ କାମାଜ୍ଜାତୋଽସି ପୁତ୍ରକ। କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ସର୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ସ୍ଥାଣୋ ଯଦିଚ୍ଛସି
ପୁତ୍ର, କେଉଁ କାମ, କେଉଁ ଇଚ୍ଛା, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଆସିଛ? ସ୍ଥାଣୁ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଥିରେ ମୋତେ କହ; ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ସବୁ କାମ କରିଦେବି।
ଉପସଂହରତସ୍ତସ୍ଯ ତମଗ୍ନିଂ ରୋଷଜଂ ତଥା। ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଗୋଭ୍ଯୋନାରୀ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ରୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପସଂହାର କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମହାତ୍ମା ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣରକ୍ତା ତଥା ପିଙ୍ଗା ରକ୍ତଜିହ୍ଵାସ୍ଯଲୋଚନା। କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତପ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତପ୍ତଭୂଷଣା
ସେ ନାରୀ କୃଷ୍ଣ, ରକ୍ତ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା, ମୁଁହ ଓ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର; ଦୁଇଟି ତପ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ତପ୍ତ ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ, ରାଜା।
ସା ନିଃସୃତ୍ଯ ତଥା ଖେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତା। ସ୍ମଯମାନା ଚ ସାଽଵେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵୌ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଵୁଭୌ
ସେ ଏଭଳି ଆକାଶରୁ ବାହାରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା। ହସୁଥିବା ସେ ଦେଖିଲା, ବିଶ୍ବର ଦୁଇ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ।
ତାଂ ତୁ ତତ୍ର ତଦା ଦେଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଉକ୍ତଵାନ୍ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ'। ମୃତ୍ଯୋ ଇତି ମହୀପାଲ ଜହି ଚେମାଃ ପ୍ରଜା ଇତି
ସେଠାରେ, ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ମଧୁର କଥା କହି, ପୁନି ପୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କର।'
ତ୍ଵଂ ହି ସଂହାରବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽଥ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ରୁଷୋ ମମ। ତସ୍ମାତ୍ସଂହର ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଃ ସଜଡପଣ୍ଡିତାଃ
'ତୁମେ ମୋ ରୋଷରୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛ। ତେଣୁ, ଜଡ ଓ ପଣ୍ଡିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କର।'
ଅଵିଶେଷେଣ ଚୈଵ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଃ ସଂହର ଭାମିନି। ମମ ତ୍ଵଂ ହି ନିଯୋଗେନ ତତଃ ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯଵାପ୍ସ୍ଯାସି
'ବ୍ୟତିକ୍ରମ ଛାଡି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହିପରି କରିଲେ, ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇବ।'
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ତେନ ମୃତ୍ଯୁଃ କମଲଲୋଚନା। ପ୍ରାରୁଦଦ୍ଭୃଶସଂଵିଗ୍ନା ପ୍ରାପତନ୍ନଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ
ସେଉଁଠି ସେ ମୃତ୍ୟୁ, କମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଚୁଇଁ ପଡିଲା।
ପାଣିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତାନ୍ଯଶ୍ରୂଣି ପିତାମହଃ। ସର୍ଵଭୂତହିତାର୍ଥାଯ ତାଂ ଚାପ୍ଯନୁନଯତ୍ତଦା
ପିତାମହ ତାଙ୍କ ହାତରେ ସେ ଅଶ୍ରୁଗୁଡିକୁ ଉଠାଇଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ଏବଂ ସେ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ସପ୍ତଗଙ୍ଗାସୁ ସା ପୁଣ୍ଯା କନ୍ଯା ଵେତସକେଷୁ ଚ। ତପୋଵିଶେଷୈର୍ବହୁଭିଃ କର୍ଷଯଦ୍ଦେହମାତ୍ମନଃ
ସେ ପବିତ୍ର କନ୍ୟା ସାତଟି ଗଙ୍ଗାରେ ଏବଂ ବେତସ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନେକ ତପସ୍ୟା କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଦେଲେ।
ତତୋ ଗତ୍ଵା ତୁ ସା ଗଙ୍ଗାଂ ମହାମେରୁଂ ଚ କେଵଲମ୍। ତସ୍ଥୌ ଚାଶ୍ମେଵ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ପ୍ରାଣାଯାମପରାଯଣା
ତାପରେ ସେ ଗଙ୍ଗା ଏବଂ ବଡ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଏକା ଯାଇ, ପଥର ପରି ଅଚଳ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ।
ପୁନର୍ହିମଵତୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ଯତ୍ର ଦେଵାଃ ପୁରାଽଯଜନ୍। ତତ୍ରାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ସା ତସ୍ଥୌ ନିଖର୍ଵଂଲ ପରମା ଶୁଭା
ପୁନି ହିମାଲୟ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦାନ୍ଡିଥିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶୁଭ୍ର ଦେହରେ।
ପୁଷ୍କରେଷ୍ଵଥ ଗୋକର୍ଣେ ନୈମିଷେ ମଲଯେ ତଥା। ଅକର୍ଶଯତ୍ସ୍ଵକଂ ଦେହଂ ନିଯମୈର୍ମାନସପ୍ରିଯୈଃ
ପୁଷ୍କର, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ନୈମିଷ ଓ ମଲୟ ପର୍ବତରେ ସେ ନିଜ ମନ ପସନ୍ଦ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରିଥିଲେ।
ଅନନ୍ଯଦେଵତା ନିତ୍ଯଂ ଦୃଢଭକ୍ତା ପିତାମହେ। ତସ୍ଥୌ ପିତାମହଂ ଚୈଵ ତୋଷଯାମାସ ଧର୍ମତଃ
ସେ ସଦା ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଥିଲେ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ତତସ୍ତାମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରୀତୋ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଭଵୋଽଵ୍ଯଯଃ। ସୌମ୍ଯେନ ମନସା ରାଜନ୍ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୀତମନାସ୍ତଦା
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଅବିନାଶୀ ନାୟକ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମୃଦୁ ମନରେ ରାଜା, ସେଉଁଠି ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।