ପୁରା କୃତଯୁଗେ ତାତ ଆସୀଦ୍ରାଜା ହ୍ଯକମ୍ପନଃ। ସ ଶତ୍ରୁଵଶମାପନ୍ନୋ ମଧ୍ଯେ ସଙ୍ଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି। `ଯୋଧଯାମାସ ବଲଵାନ୍ବଦ୍ଧଶ୍ଚାସୀଦକମ୍ପନଃ
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ବାପା, ଅକମ୍ପନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି, ବନ୍ଧି ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ହରିର୍ନାମ ନାରାଯଣସମୋ ବଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍କୃତାସ୍ତ୍ରୋ ମେଧାଵୀ ଯୁଧି ଶକ୍ରୋପମୋ ବଲୀ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରି ନାମରେ, ଶକ୍ତିରେ ନାରାୟଣ ସମ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ତଦଵସ୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମରଣଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯଂ ତତୋଽଵିଶତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଗଣା କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଶତ୍ରୁଭିଃ ପରିଵୃତୋ ବହୁଧା ରଣମୂର୍ଧନି। ଯୋଧଯାମାସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ବଲୀ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଚାରିପାଖରୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵର୍ଷନ୍ବାଣସହସ୍ରାଣି ଶତ୍ରୁଷ୍ଵମିତଵିକ୍ରମଃ। ପଦାତିରଥନାଗାଶ୍ଵାନ୍ପ୍ରମମାଥ ମହାବଲଃ
ଅପାର ସାହସିକତାର ଧନୀ ସେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ତୀର ବର୍ଷାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିପୁଳ ଶକ୍ତିରେ ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ।
ସ ଶରୈରାଚିତଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରପି। ମୃଦ୍ଗନ୍ରଥସହସ୍ରାଣି ପଦାତୀନ୍ଵାଜିଵାରଣାନ୍
ତୀର, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ମୁଶଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ସେ ଶତାଧିକ ପଦାତି, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ପରାନୀକଂ ଵିଭିଦ୍ଯାଜୌ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ନୃପମ୍। ପୁନରେଵାକରୋଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯଗତୋ ବଲୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭେଦି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଇ, ପୁଣିଥରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତତସ୍ତେ ରଥିନଃ ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯ ପୁନରାହଵେ। ଜଘ୍ନୁସ୍ତଂ ପରିଵାର୍ଯୈକଂ ତୋମରୈରିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରଥୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଠା ହୋଇ, ଏକାକି ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ତୋମର ଦ୍ୱାରା ହାତୀକୁ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଏ, ସେପରି ଆଘାତ କଲେ।
ସ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରଂ କୃତ୍ଵା ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଶତ୍ରୁତାପନଃ। ଶତ୍ରୁଭିର୍ନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପୃତାନାଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଦ୍ଵିଷଦ୍ଭିର୍ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରମକମ୍ପନଃ। ଅମର୍ଷଜନିତକ୍ରୋଧ ଆହଵାତ୍ସହସାଽଽଗତଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଅଚଳ ମନ ଥିବା ସେ, ରୋଷରେ ଭରି, ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ହଠାତ୍ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ରାଜା ପ୍ରେତକୃତ୍ଯାନି ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଶୁଚାନ୍ଵିତଃ। ଶୋଚନ୍ନହନି ରାତ୍ରୌ ଚ ନାଲଭତ୍ସୁଖମାତ୍ମନଃ
ସେ ରାଜା, ପୁଅଙ୍କର ଶବ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶୋକରେ ଭରି, ଦିନ ରାତି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପାଇଁ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଶୋକଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନସମ୍ଭଵମ୍। ଆଜଗାମାଥ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦୋଽସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ପୁଅ ହାରାଇ ହେଉଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତୁ ରାଜା ମହାଭାଗୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମମ୍। ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କଥାମକଥଯତ୍ତଦା
ସେ ମହାନ ରାଜା, ଦେବମାନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସମାଚଷ୍ଟ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଶତ୍ରୁଭିର୍ଵିଜଯଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵଧଂ ତଥା
ସେ ସମସ୍ତ କଥା, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁଅଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ।
ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଶତ୍ରୁଭିର୍ବହୁଭିଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ହତୋ ବଲୀ
ମୋର ପୁଅ ବଡ଼ ସାହସି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ତଥାପି ବହୁତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରାଗଲେ।
ଶୃଣୁ ମେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଚାପି ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ କିଲ। କ ଏଷ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଗଵନ୍କିଂଵୀର୍ଯବଲପୌରୁଷଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୋତୁଂ ମତିମତାଂ ଵର
ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ଏହି ମୃତ୍ୟୁ କିଏ, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ କଣ? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଆଖ୍ଯାନମିଦମାଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଶୋକାପହଂ ମହତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବ ଋଷି ନାରଦ, ପୁଅ ଶୋକ ଦୂର କରିବା ଏହି ମହା ଗଳ୍ପ କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଆଖ୍ଯାନଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ମଯାଽପି ଵସୁଧାଧିପ
ଶୁଣ, ହେ ବଳଶାଳୀ ରାଜା, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଗଳ୍ପ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ଓ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟା ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିସର୍ଗେ ପିତାମହଃ। ଅସଂହୃତଂ ମହାତେଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗଦିଦଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଜଗତକୁ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସଂହାରଂ ପ୍ରତି ପାର୍ଥିଵ। ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ହ୍ଯସୌ ଦେଵ ସଂହାରଂ ଵସୁଧାଧିପ
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉପଜିଲା, ହେ ରାଜା, ସଂହାର ବିଷୟରେ; ସେ ଦେବତା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସଂହାର କିପରି ହେବ, ତାହା ଭାବିଲେ।
ତସ୍ଯ ରୋଷାନ୍ମହାରାଜ ମୁଖେଭ୍ଯୋଽଗ୍ନିରଜାଯତ। ତେନ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ ସାନ୍ତର୍ଦେଶା ଦିଧକ୍ଷତା
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ, ହେ ମହାରାଜା, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଇ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ଜଳାଇବାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା।
ତତୋ ଦିଵଂ ଭୁଵଂ ଚୈଵ ଜ୍ଵାଲାମାଲାସମାକୁଲମ୍। ଚାରଚରଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଦଦାହ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଭରି, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଜଳାଇଦେଲେ।
ତତୋ ହତାନି ଭୂତାନି ଚରାଣି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ। ମହତା କ୍ରୋଧଵେଗେନ ତ୍ରାସଯନ୍ନିଵ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ତାଙ୍କର ବଡ କ୍ରୋଧରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଜଟୀ ସ୍ଯାଣୁର୍ନିଶାଚରପତିର୍ହରଃ। ଜଗାମ ଶରଣଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପରମେଷ୍ଠିନମ୍
ତାପରେ ଜଟାଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ରାତିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଥ ହରା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନାପତିତେ ସ୍ଥାଣୌ ପ୍ରଜାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ଅବ୍ରଵୀତ୍ପରମୋ ଦେଵୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ମହାମୁନିଃ
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଭଲ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସ୍ଥାଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ପରେ, ପରମ ଦେବତା ଜଣେ ମହାମୁନିଙ୍କ ଭଳି, ଅଗ୍ନିର ପରି ତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ ହେଇ କଥା କହିଲେ।
କିଂ କର୍ମ କାମଂ କାମାର୍ହ କାମାଜ୍ଜାତୋଽସି ପୁତ୍ରକ। କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ସର୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ସ୍ଥାଣୋ ଯଦିଚ୍ଛସି
ପୁତ୍ର, କେଉଁ କାମ, କେଉଁ ଇଚ୍ଛା, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଆସିଛ? ସ୍ଥାଣୁ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଥିରେ ମୋତେ କହ; ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ସବୁ କାମ କରିଦେବି।
ଉପସଂହରତସ୍ତସ୍ଯ ତମଗ୍ନିଂ ରୋଷଜଂ ତଥା। ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଗୋଭ୍ଯୋନାରୀ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ରୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନିକୁ ଉପସଂହାର କରିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମହାତ୍ମା ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
କୃଷ୍ଣରକ୍ତା ତଥା ପିଙ୍ଗା ରକ୍ତଜିହ୍ଵାସ୍ଯଲୋଚନା। କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତପ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତପ୍ତଭୂଷଣା
ସେ ନାରୀ କୃଷ୍ଣ, ରକ୍ତ ଓ ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା, ମୁଁହ ଓ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତ ରଙ୍ଗର; ଦୁଇଟି ତପ୍ତ କୁଣ୍ଡଳ ଓ ତପ୍ତ ଭୂଷଣରେ ସଜିଥିଲେ, ରାଜା।
ସା ନିଃସୃତ୍ଯ ତଥା ଖେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାଶ୍ରିତା। ସ୍ମଯମାନା ଚ ସାଽଵେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵୌ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଵୁଭୌ
ସେ ଏଭଳି ଆକାଶରୁ ବାହାରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲା। ହସୁଥିବା ସେ ଦେଖିଲା, ବିଶ୍ବର ଦୁଇ ଶ୍ୱାମୀଙ୍କୁ।
ତାଂ ତୁ ତତ୍ର ତଦା ଦେଵୀଂ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଉକ୍ତଵାନ୍ମଧୁରଂ ଵାକ୍ଯଂ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ'। ମୃତ୍ଯୋ ଇତି ମହୀପାଲ ଜହି ଚେମାଃ ପ୍ରଜା ଇତି
ସେଠାରେ, ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାହାକୁ ମଧୁର କଥା କହି, ପୁନି ପୁନି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, 'ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ଏହି ପ୍ରଜାମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କର।'