କ୍ରୁଦ୍ଧାଶୀଵିଷସଙ୍କାଶାନ୍ସୁକୁମାରାନ୍ସୁଖୋଚିତାନ୍। ଏକେନ ନିହତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽଭଵତ୍
କ୍ରୁଧ୍ଧ ନାଗ ସଦୃଶ, ସୁକୁମାର ଓ ଆରାମରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଯୁବକମାନେକୁ ଏକମାତ୍ର ଲୋକ ହତ ହେବା ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ରଥିନଃ କୁଞ୍ଜରାନଶ୍ଵାନ୍ପଦାତୀଂଶ୍ଚାଵମର୍ଦିତାନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାଯାତ୍ତମମର୍ଷିତଃ
ରଥୀ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ ଚୁର୍ମାର୍ଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁର୍ୟୋଧନ ତୁରନ୍ତ ରାଗରେ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ତଯୋଃ କ୍ଷଣମିଵାପୂର୍ଵଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ। ଅଥାଭଵତ୍ତେ ଵିମୁଖଃ ପୁତ୍ରଃ ଶରଶତାହତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ପରେ, ଶତଶଃ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ରାଜପୁତ୍ର ପିଛୁ ହଟିଗଲେ।
ଅଶ୍ରଦ୍ଧେଯମିଵାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯାଥ ଵିକ୍ରମମ୍। କିନ୍ତୁ ନାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ଧର୍ମୋ ଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ
ସଉଭଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଲାଗିଲା; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଅକମ୍ପନସ୍ଯ କଥିତଂ ନାରଦେନ ପୁରା ନୃପ
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା ଉଦାହରଣ ଦେଉଛନ୍ତି, ରାଜନ; ଏହା ଅକମ୍ପନଙ୍କ କଥା, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବେ ନାରଦ କହିଥିଲେ।
ସ ଚାପି ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନମୁତ୍ତମମ୍। ଅପ୍ରସହ୍ଯତମଂ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ରାଜା, ରାଜାନାମ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ହରାଇବା ଯେପରି ଦୁଃଖ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର, ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତଦହଂ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମୃତ୍ଯୋଃ ପ୍ରଭଵମୁତ୍ତମମ୍। ତତସ୍ତ୍ଵଂ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ ଦୁଃଖାତ୍ସ୍ନେହବନ୍ଧନସଂଶ୍ରଯାତ୍
ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କହିବି; ତାହା ପରେ ତୁମେ ସ୍ନେହ ବନ୍ଧନ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବ।
ସମସ୍ତପାପରାଶିଘ୍ନଂ ଶୃଣୁ କୀର୍ତଯତୋ ମମ। ଧନ୍ଯମାଖ୍ଯାନମାଯୁଷ୍ଯଂ ଶୋକଘ୍ନଂ ପୁଷ୍ଟିଵର୍ଧନମ୍
ମୋ ମୁଖରୁ ଶୁଣ, ଯେଉଁ କଥା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଧନ୍ୟତା ଦେଇଥାଏ, ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ କରେ, ଶୋକ ଦୂର କରେ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ।
ପଵିତ୍ରମରିସଙ୍ଘଘ୍ନଂ ପଙ୍ଗଲାନାଂ ଚ ମଙ୍ଗଲମ୍। ଯଥୈଵ ଵେଦାଧ୍ଯଯନମୁପାଖ୍ଯାନମିଦଂ ତଥା
ଏହି କଥା ପବିତ୍ର, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ; ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ ବେଦ ପାଠ ଭଳି ପବିତ୍ର।
ଶ୍ରଵଣୀଯଂ ମହାରାଜ ପ୍ରାତର୍ନିତ୍ଯଂ ନୃପୋତ୍ତମୈଃ। ପୁତ୍ରାନାଯୁଷ୍ମତୋ ରାଜ୍ଯମୀହମାନୈଃ ଶ୍ରିଯଂ ତଥା
ମହାରାଜ, ଏହି କଥା ରୋଜ ସକାଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପୁଅ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀ ଆଶା କରନ୍ତି।
ପୁରା କୃତଯୁଗେ ତାତ ଆସୀଦ୍ରାଜା ହ୍ଯକମ୍ପନଃ। ସ ଶତ୍ରୁଵଶମାପନ୍ନୋ ମଧ୍ଯେ ସଙ୍ଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି। `ଯୋଧଯାମାସ ବଲଵାନ୍ବଦ୍ଧଶ୍ଚାସୀଦକମ୍ପନଃ
ପୁରୁଣା କୃତଯୁଗରେ, ବାପା, ଅକମ୍ପନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି, ବନ୍ଧି ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ହରିର୍ନାମ ନାରାଯଣସମୋ ବଲେ। ଶ୍ରୀମାନ୍କୃତାସ୍ତ୍ରୋ ମେଧାଵୀ ଯୁଧି ଶକ୍ରୋପମୋ ବଲୀ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରି ନାମରେ, ଶକ୍ତିରେ ନାରାୟଣ ସମ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରଂ ଯୁଦ୍ଧେ ତଦଵସ୍ଥଂ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ମରଣଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯଂ ତତୋଽଵିଶତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାଙ୍କୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅଗଣା କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ଶତ୍ରୁଭିଃ ପରିଵୃତୋ ବହୁଧା ରଣମୂର୍ଧନି। ଯୋଧଯାମାସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ବଲୀ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଚାରିପାଖରୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ଵର୍ଷନ୍ବାଣସହସ୍ରାଣି ଶତ୍ରୁଷ୍ଵମିତଵିକ୍ରମଃ। ପଦାତିରଥନାଗାଶ୍ଵାନ୍ପ୍ରମମାଥ ମହାବଲଃ
ଅପାର ସାହସିକତାର ଧନୀ ସେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ହଜାର ହଜାର ତୀର ବର୍ଷାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିପୁଳ ଶକ୍ତିରେ ପଦାତି, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଚୁର୍ମାର କରିଦେଲେ।
ସ ଶରୈରାଚିତଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ଗଦାଭିର୍ମୁସଲୈରପି। ମୃଦ୍ଗନ୍ରଥସହସ୍ରାଣି ପଦାତୀନ୍ଵାଜିଵାରଣାନ୍
ତୀର, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ମୁଶଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ସେ ଶତାଧିକ ପଦାତି, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ପରାନୀକଂ ଵିଭିଦ୍ଯାଜୌ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଚ ତଂ ନୃପମ୍। ପୁନରେଵାକରୋଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଶତ୍ରୁମଧ୍ଯଗତୋ ବଲୀ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭେଦି, ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଇ, ପୁଣିଥରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ।
ତତସ୍ତେ ରଥିନଃ ସର୍ଵେ ସମେତ୍ଯ ପୁନରାହଵେ। ଜଘ୍ନୁସ୍ତଂ ପରିଵାର୍ଯୈକଂ ତୋମରୈରିଵ କୁଞ୍ଜରମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରଥୀମାନେ ପୁଣିଥରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକଠା ହୋଇ, ଏକାକି ତାଙ୍କୁ ଘେରି, ତୋମର ଦ୍ୱାରା ହାତୀକୁ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଏ, ସେପରି ଆଘାତ କଲେ।
ସ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରଂ କୃତ୍ଵା ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଶତ୍ରୁତାପନଃ। ଶତ୍ରୁଭିର୍ନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପୃତାନାଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର
ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଦ୍ଵିଷଦ୍ଭିର୍ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରମକମ୍ପନଃ। ଅମର୍ଷଜନିତକ୍ରୋଧ ଆହଵାତ୍ସହସାଽଽଗତଃ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି, ଅଚଳ ମନ ଥିବା ସେ, ରୋଷରେ ଭରି, ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧରେ ହଠାତ୍ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ରାଜା ପ୍ରେତକୃତ୍ଯାନି ତସ୍ଯ କୃତ୍ଵା ଶୁଚାନ୍ଵିତଃ। ଶୋଚନ୍ନହନି ରାତ୍ରୌ ଚ ନାଲଭତ୍ସୁଖମାତ୍ମନଃ
ସେ ରାଜା, ପୁଅଙ୍କର ଶବ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶୋକରେ ଭରି, ଦିନ ରାତି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ପାଇଁ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତସ୍ଯ ଶୋକଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ପୁତ୍ରଵ୍ଯସନସମ୍ଭଵମ୍। ଆଜଗାମାଥ ଦେଵର୍ଷିର୍ନାରଦୋଽସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ପୁଅ ହାରାଇ ହେଉଥିବା ଏହି ଦୁଃଖ ଜାଣି, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ସ ତୁ ରାଜା ମହାଭାଗୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମମ୍। ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କଥାମକଥଯତ୍ତଦା
ସେ ମହାନ ରାଜା, ଦେବମାନ୍ୟ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯଥାଯଥ ଆଦର କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ କଥା କହିଲେ।
ତସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ସମାଚଷ୍ଟ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଶତ୍ରୁଭିର୍ଵିଜଯଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ଵଧଂ ତଥା
ସେ ସମସ୍ତ କଥା, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁଅଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ।
ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାଵୀର୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁସମଦ୍ଯୁତିଃ। ଶତ୍ରୁଭିର୍ବହୁଭିଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ହତୋ ବଲୀ
ମୋର ପୁଅ ବଡ଼ ସାହସି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ତଥାପି ବହୁତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରାଗଲେ।
ଶୃଣୁ ମେ ପ୍ରାଣିନାଂ ଚାପି ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵତେ କିଲ। କ ଏଷ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଗଵନ୍କିଂଵୀର୍ଯବଲପୌରୁଷଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଶ୍ରୋତୁଂ ମତିମତାଂ ଵର
ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ଏହି ମୃତ୍ୟୁ କିଏ, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ? ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି, ବଳ ଓ ପ୍ରତାପ କଣ? ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦୋ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଆଖ୍ଯାନମିଦମାଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଶୋକାପହଂ ମହତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବ ଋଷି ନାରଦ, ପୁଅ ଶୋକ ଦୂର କରିବା ଏହି ମହା ଗଳ୍ପ କହିଲେ।
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ମହାବାହୋ ଆଖ୍ଯାନଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚୈଵ ମଯାଽପି ଵସୁଧାଧିପ
ଶୁଣ, ହେ ବଳଶାଳୀ ରାଜା, ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଗଳ୍ପ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ଓ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ହେ ପୃଥିବୀନାଥ।
ପ୍ରଜାଃ ସୃଷ୍ଟା ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିସର୍ଗେ ପିତାମହଃ। ଅସଂହୃତଂ ମହାତେଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗଦିଦଂ ପ୍ରଭୁଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଜଗତକୁ ଦେଖି, ସେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ସଂହାରଂ ପ୍ରତି ପାର୍ଥିଵ। ଚିନ୍ତଯନ୍ନ ହ୍ଯସୌ ଦେଵ ସଂହାରଂ ଵସୁଧାଧିପ
ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଉପଜିଲା, ହେ ରାଜା, ସଂହାର ବିଷୟରେ; ସେ ଦେବତା ଏହି ବିଶ୍ୱର ସଂହାର କିପରି ହେବ, ତାହା ଭାବିଲେ।