ରଥନାଗାଶ୍ଵମନୁଜାନର୍ଦଯନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାକରୋଦ୍ଭୂମିଂ କବନ୍ଧଗଣସଙ୍କୁଲାମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷମାନେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଗଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂମିକୁ ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ ଦେହରେ ଭରିଦେଲେ।
ସୌଭଦ୍ରଚାପପ୍ରଭଵୈର୍ନିକୃତ୍ତାଃ ପରମେଷୁଭିଃ। ସ୍ଵାନେଵାଭିମୁଖାନ୍ଧ୍ନନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଞ୍ଜୀଵିତାର୍ଥିନଃ
ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ କଟାଯାଇ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଫେରି ଦେଖି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତେ ଘୋରା ରୌଦ୍ରକର୍ମାଣୋ ଵିପାଠା ବହଵଃ ଶିତାଃ। ନିଘ୍ନ୍ତୋ ରଥନାଗାଶ୍ଵାଞ୍ଜଗ୍ମୁରାଶୁ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ଦ୍ରୁତ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
ସାଯୁଧାଃ ସାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣାଃ ସଗଦାଃ ସାଙ୍ଗଦା ରଣେ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବାହଵଶ୍ଚିନ୍ନା ହେମାଭାରଣଭୂଷିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଆଙ୍ଗୁଳିର ରକ୍ଷା ଥିବା, ଗଦା ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନାର ଗହନା ପରିଧାନ କରିଥିବା କଟା ହୋଇଥିବା ବାହୁମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରାଶ୍ଚାପାନି ଖଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ। ସକୁଣ୍ଡଲାନି ସ୍ରଗ୍ଵୀଣି ଭୂମାଵାସନ୍ସହସ୍ରଶଃ
ବାଣ, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ—କେତେକ କଣ୍ଡ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା—ହଜାର ହଜାର ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସୋପସ୍କରୈରଧିଷ୍ଠାନୈରୀଷାଦଣ୍ଡକବନ୍ଧୁରୈଃ। ଅକ୍ଷୈର୍ଵିମଥିତୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ବହୁଧା ପତିତୈର୍ଯୁଗୈଃ
ଉପକରଣ, ରଥର ମଞ୍ଚ, ଯୁଗ, ଧୁରା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ, ଏବଂ ଅନେକ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଶକ୍ତିଚାପାସିଭିଶ୍ଚୈଵ ପତିତୈଶ୍ଚ ମହାଧ୍ଵଜୈଃ। ଚର୍ମଚାପଶରୈଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଵକୀର୍ଣୈଃ ସମନ୍ତତତଃ
ଶକ୍ତି, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ବଡ଼ ପତାକା, ଚମର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ—ଏହି ସବୁ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ନିହତୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈରଶ୍ଵୈର୍ଵାରଣୈଶ୍ଚ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ କ୍ଷଣେନାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣା
ମୃତ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ, ଏ ମହାରାଜ, ଭୂମି ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରିଚଳନୀୟ ହୋଇଗଲା।
ଵଧ୍ଯତାଂ ରାଜପୁତ୍ରାଣାଂ କ୍ରନ୍ଦତାମିତରେତରମ୍। ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାଶବ୍ଦୋ ଭୀରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ
ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଭୟଜନକ ଭାବେ ଉଠିଲା।
ସ ଶବ୍ଦୋ ଭରତଶ୍ଚେଷ୍ଠ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵ୍ଯନାଦଯତ୍।। ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚାଦ୍ରଵତ୍ସେନାଂ ଘ୍ନନ୍ଵରାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପାନ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା; ସୌଭଦ୍ର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
କକ୍ଷମଗ୍ନିରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଦହଂସ୍ତରସା ରିପୂନ୍। ମଧ୍ଯେ ଭାରତସୈନ୍ଯାନାମାର୍ଜୁନିଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଝାଡ଼ିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦହିଦେଉଥିବା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଭାରତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଚରନ୍ତଂ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚାପି ଭାରତ। ତଂ ତଦା ନାନୁପଶ୍ଯାମଃ ସୈନ୍ଯେ ଚ ରଜସାଽଽଵୃତେ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ, ତେବେ ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲୁ, କାରଣ ସେନା ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଆଦଦାନଂ ଗଜାଶ୍ଵାନାଂ ଣାଂ ଚାଯୁଂଷି ଭାରତ। କ୍ଷମେନ ଭୂଯଃ ପଶ୍ଯାମଃ ସୂର୍ଯଂ ମଧ୍ଯଂଦିନେ ଯଥା
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଉଥିବା, ହେ ଭାରତ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେଖିଲୁ, ଯେପରି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାରାଜ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଷଦ୍ଗଣାନ୍। ସ ଵାସଵସମଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଵାସଵସ୍ଯାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ
ମହାରାଜ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦହାଉଥିଲେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ପୁଅ।
ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ମହାରାଜ ସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯରୋଚତ। `ଯଥା ପୁରା ଵହ୍ନିସୁତଃ ସୁରସୈନ୍ଯେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାରାଜ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ଦେବସେନାରେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍। ଶୃଣୁ ତତ୍ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯଥା ପାଣ୍ଡୂନଯୋଧଯତ୍
ମୁଁ କ’ଣ ପଚାରିଛ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବିଷୟରେ—ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି, କିପରି ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଶୁଣ।
ତମୂହୁର୍ଵାଜିନୋ ଵଶ୍ଯାଃ ସୈନ୍ଧଵାଃ ସାଧୁଵାହିନଃ। ଵିକୁର୍ଵାଣା ବୃହନ୍ତୋଽଶ୍ଵାଃ ଶ୍ଵସନୋପରଂହସଃ
ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅନୁଶାସିତ, ସିନ୍ଧୁ ଜନ୍ମ, ଉତ୍ତମ ଯୁଗ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଚ୍ଚ ଓ ପବନ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ଵିଧିଵତ୍କଲ୍ପିତଂ ରଥମ୍। ତସ୍ଯାଭ୍ଯଶୋଭଯତ୍କେତୁର୍ଵାରାହୋ ରାଜତୋ ମହାନ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ରଥ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାହାରେ ବଡ଼ ରୂପା ଶୂକର ପତାକା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ଶ୍ଵେତଶ୍ଚତ୍ରପତାକାଭିଶ୍ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଚ। ସ ବଭୌ ରାଜଲିଙ୍ଗୈସ୍ତୈସ୍ତାରାପତିରିଵାମ୍ବରେ
ଧଳା ଛତା, ପତାକା ଓ ଚାମର ସହିତ ସେ ରାଜସିକ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଆକାଶରେ ତାରାମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମୁକ୍ତାଵଜ୍ରମଣିସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଭୂଷିତଂ ତଦଯସ୍ମଯମ୍। ଵରୂଥଂ ଵିବଭୌ ତସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିର୍ଭିଃ ଖମିଵାଵୃତମ୍
ମୁକ୍ତା, ହୀରା, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ସେ ଲୋହାର କବଚ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଏ।
ସ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ମହଚ୍ଚାପଂ କିରନ୍ନିଷୁଗଣାନ୍ବହୂନ। ତତ୍କଣ୍ଡଂ ପୂରଯାମାସ ଯଦାର୍ଜୁନିରଦାରଯତ୍
ସେ ବଡ଼ ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣି, ବହୁତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଅର୍ଜୁନ ଭେଦିଥିଲେ, ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ତୀରରେ ପୂରିଦେଲେ।
ସ ସାତ୍ଯକିଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରଷ୍ଟଭିଶ୍ଚ ଵୃକୋଦରମ୍। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ତଥା ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଵିରାଟଂ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ତିନିଟି, ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ଆଠଟି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଷାଠିଟି ଓ ବିରାଟଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଂ ପଞ୍ଚଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ସପ୍ତଭିଶ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍। କେକଯାନ୍ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ଦ୍ରୌପଦେଯାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ଡ୍ରୁପଦଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାତଟି, କେକୟମାନେକୁ ପঁଚିଶଟି ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେକୁ ତିନିଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ତୁ ସପ୍ତତ୍ଯା ତତଃ ଶେଷାନପାନୁଦତ୍। ଇଷୁଜାଲେନ ମହତା ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସତରଟି ତୀର ମାରି, ପରେ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ବଡ଼ ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ଦୂରେଇଦେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଅଥାସ୍ଯ ଶିତପୀତେନ ଭଲ୍ଲେନାଦିଶ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍। ଚିଚ୍ଛେଦ ପ୍ରହସନ୍ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତା'ପରେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହଳଦିଆ ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ଦେଇ ହସିହସି ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଅକ୍ଷ୍ଣୋର୍ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ସୋଽନ୍ଯଦାଦାଯ କାର୍ମୁକମ୍। ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିଃ ପାର୍ଥଂ ତାଂଶ୍ଚୈଵାନ୍ଯାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ସେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀର ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତିନିଟି ତୀର ମାରିଲେ।
ତତ୍ତସ୍ଯ ଲାଘଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଭୀମୋ ଭଲ୍ଲୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଧନୁର୍ଧ୍ଵଜଂ ଚ ଚ୍ଛତ୍ରଂ ଚ କ୍ଷିତୌ କ୍ଷିପ୍ରମପାତଯତ୍
ତାଙ୍କର ତ୍ୱରିତ କୌଶଳ ଦେଖି, ଭୀମ ତିନିଟି ତୀର ଦେଇ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ, ପତାକା ଓ ଛତାକୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯଦାଦାଯ ବଲଵାନ୍ସଜ୍ଜଂ କୃତ୍ଵା ଚ କାର୍ମୁକମ୍। ଭୀମସ୍ଯାପାତଯତ୍କେତୁଂ ଧନୁରଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ମାରିଷ
ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ଭୀମଙ୍କର ପତାକା, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ସ ହତାଶ୍ଵାଦଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ସୋତ୍ଯକେରାପ୍ଲୁତୋ ଯାନଂ ଗିର୍ଯଗ୍ରମିଵ କେସରୀ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ମରିଯିବା ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରେ, ସେ ରଥରୁ ଝାପି ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଶିଂହ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ଚଢ଼େ।
ତତସ୍ତ୍ଵଦୀଯାଃ ସଂହୃଷ୍ଟାଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଵାଦିନଃ। ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ତତ୍କର୍ମ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ରଦ୍ଧେଯମଦ୍ଭୁତମ୍
ତା'ପରେ ତୁମର ସେନାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ 'ଶାବାଶ୍! ଶାବାଶ୍!' ବୋଲି କୁହିଲେ, ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାମକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।