ଦୁଃଶାସନସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଇଵ କୁଞ୍ଜରଃ। ଅଯୋଧଯତ ସୌଭଦ୍ରମଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ତଂ ରଣେ
ଦୁଃଶାସନ ତେଜରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ରାଗରେ ଭରିଯାଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତୌ ମଣ୍ଡଲାନି ଚିତ୍ରାଣି ରଥାଭ୍ଯାଂ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍। ଚରମାଣାଵଯୁଧ୍ଯେତାଂ ରଥଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ରଥଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇପଟେ ରଥକୁ ଘୁରାଇ ଚକ୍ରାକାର ଚଳନା କରୁଥିଲେ ଓ ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ପଣଵମୃଦଙ୍ଗଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ କ୍ରକଚମହାନକଭେରିଝର୍ଝରାଣମ୍। ନିନଦମତିଭୃଶଂ ନରାଃ ପ୍ରଚକ୍ରୁ-- ର୍ଲଵଣଜଲୋଦ୍ଭଵସିଂହନାଦମିଶ୍ରମ୍
ତାପରେ ମଣିଷମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କଲେ, ଯାହା ଲୁଣପାଣିର ସିଂହ ଦହାଡ଼, ପଣବା, ମୃଦଙ୍ଗ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, କ୍ରକଚ, ବଡ଼ ନକ, ଭେରି ଓ ଝର୍ଝରା ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶିଗଲା।
ତତଃ ଶିଲାଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭଲ୍ଲୈରାନତପର୍ଵଭିଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧନୂଂଷି ଶୂରାଣାମାର୍ଜୁନିଃ କର୍ଣମାର୍ଦଯତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପାଥର ଗୁଣ୍ଡିଥିବା ବାଣରେ ବୀରମାନଙ୍କର ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଧନୁର୍ମଣ୍ଡଲନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ସଚ୍ଛତ୍ରଧ୍ଵଜଯନ୍ତାରଂ ସାଶ୍ଵମାଶୁ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ
ଧନୁଷରୁ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ନାଗ ପରି ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ, ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ପତାକା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ହସୁଛନ୍ତି।
କର୍ଣୋଽପି ଚାସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ବାଣାନ୍ସନ୍ନତପର୍ଵଣଃ। ଅସମ୍ବ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ତାନ୍ସର୍ଵାନଗୃହ୍ଣାତ୍ଫଲ୍ଗୁନାତ୍ମଜଃ
କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ପୁଅ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଧରିନେଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାତ୍କର୍ଣସ୍ଯ ବାଣେନୈକେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସଧ୍ଵଜଂ କାର୍ମୁକଂ ଵୀରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଭୂମାଵପାତଯତ୍
ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଶୂରବୀର ଏକଟି ବାଣରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ପତାକା କାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ କର୍ଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ଣାଦନନ୍ତରଃ। ସୌଭଦ୍ରମଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଦୃଢମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅସୁବିଧାରେ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ପରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଗଲେ।
ତତ ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପାର୍ଥାସ୍ତେଷାଂ ଚାନୁଚରା ଜନାଃ। ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସଞ୍ଜଘ୍ନଃ ସୌଭଦ୍ରଂ ଚାପି ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ବଡ଼ ହର୍ଷଧ୍ୱନି କଲେ, ବାଜା ମାରିଲେ ଓ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସ କକ୍ଷେଽଗ୍ନିରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଦହଂସ୍ତରସା ରିପୂନ୍। ମଧ୍ଯେ ଭାରତସୈନ୍ଯାନାମାର୍ଜୁନିଃ ପର୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଅର୍ଜୁନୀ ଜଣେ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ଦହି, ଭାରତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଘୁରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ରଥନାଗାଶ୍ଵମନୁଜାନର୍ଦଯନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାକରୋଦ୍ଭୂମିଂ କବନ୍ଧଗଣସଙ୍କୁଲାମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷମାନେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଗଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂମିକୁ ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ ଦେହରେ ଭରିଦେଲେ।
ସୌଭଦ୍ରଚାପପ୍ରଭଵୈର୍ନିକୃତ୍ତାଃ ପରମେଷୁଭିଃ। ସ୍ଵାନେଵାଭିମୁଖାନ୍ଧ୍ନନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଞ୍ଜୀଵିତାର୍ଥିନଃ
ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ କଟାଯାଇ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଫେରି ଦେଖି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତେ ଘୋରା ରୌଦ୍ରକର୍ମାଣୋ ଵିପାଠା ବହଵଃ ଶିତାଃ। ନିଘ୍ନ୍ତୋ ରଥନାଗାଶ୍ଵାଞ୍ଜଗ୍ମୁରାଶୁ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ଦ୍ରୁତ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
ସାଯୁଧାଃ ସାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣାଃ ସଗଦାଃ ସାଙ୍ଗଦା ରଣେ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବାହଵଶ୍ଚିନ୍ନା ହେମାଭାରଣଭୂଷିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଆଙ୍ଗୁଳିର ରକ୍ଷା ଥିବା, ଗଦା ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନାର ଗହନା ପରିଧାନ କରିଥିବା କଟା ହୋଇଥିବା ବାହୁମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରାଶ୍ଚାପାନି ଖଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ। ସକୁଣ୍ଡଲାନି ସ୍ରଗ୍ଵୀଣି ଭୂମାଵାସନ୍ସହସ୍ରଶଃ
ବାଣ, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ—କେତେକ କଣ୍ଡ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା—ହଜାର ହଜାର ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସୋପସ୍କରୈରଧିଷ୍ଠାନୈରୀଷାଦଣ୍ଡକବନ୍ଧୁରୈଃ। ଅକ୍ଷୈର୍ଵିମଥିତୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ବହୁଧା ପତିତୈର୍ଯୁଗୈଃ
ଉପକରଣ, ରଥର ମଞ୍ଚ, ଯୁଗ, ଧୁରା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ, ଏବଂ ଅନେକ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଶକ୍ତିଚାପାସିଭିଶ୍ଚୈଵ ପତିତୈଶ୍ଚ ମହାଧ୍ଵଜୈଃ। ଚର୍ମଚାପଶରୈଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଵକୀର୍ଣୈଃ ସମନ୍ତତତଃ
ଶକ୍ତି, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ବଡ଼ ପତାକା, ଚମର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ—ଏହି ସବୁ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ନିହତୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈରଶ୍ଵୈର୍ଵାରଣୈଶ୍ଚ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ କ୍ଷଣେନାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣା
ମୃତ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ, ଏ ମହାରାଜ, ଭୂମି ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରିଚଳନୀୟ ହୋଇଗଲା।
ଵଧ୍ଯତାଂ ରାଜପୁତ୍ରାଣାଂ କ୍ରନ୍ଦତାମିତରେତରମ୍। ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାଶବ୍ଦୋ ଭୀରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ
ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଭୟଜନକ ଭାବେ ଉଠିଲା।
ସ ଶବ୍ଦୋ ଭରତଶ୍ଚେଷ୍ଠ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵ୍ଯନାଦଯତ୍।। ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚାଦ୍ରଵତ୍ସେନାଂ ଘ୍ନନ୍ଵରାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପାନ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା; ସୌଭଦ୍ର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
କକ୍ଷମଗ୍ନିରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଦହଂସ୍ତରସା ରିପୂନ୍। ମଧ୍ଯେ ଭାରତସୈନ୍ଯାନାମାର୍ଜୁନିଃ ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ଝାଡ଼ିରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଦହିଦେଉଥିବା, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଭାରତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଚରନ୍ତଂ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶଶ୍ଚାପି ଭାରତ। ତଂ ତଦା ନାନୁପଶ୍ଯାମଃ ସୈନ୍ଯେ ଚ ରଜସାଽଽଵୃତେ
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ପ୍ରଦିଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ହେ ଭାରତ, ତେବେ ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲୁ, କାରଣ ସେନା ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ଆଦଦାନଂ ଗଜାଶ୍ଵାନାଂ ଣାଂ ଚାଯୁଂଷି ଭାରତ। କ୍ଷମେନ ଭୂଯଃ ପଶ୍ଯାମଃ ସୂର୍ଯଂ ମଧ୍ଯଂଦିନେ ଯଥା
ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଉଥିବା, ହେ ଭାରତ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ପୁଣି ଦେଖିଲୁ, ଯେପରି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ମହାରାଜ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଷଦ୍ଗଣାନ୍। ସ ଵାସଵସମଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଵାସଵସ୍ଯାତ୍ମଜାତ୍ମଜଃ
ମହାରାଜ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦହାଉଥିଲେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ପୁଅ।
ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ମହାରାଜ ସୈନ୍ଯମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯରୋଚତ। `ଯଥା ପୁରା ଵହ୍ନିସୁତଃ ସୁରସୈନ୍ଯେଷୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ମହାରାଜ, ଅଭିମନ୍ୟୁ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଅଗ୍ନିପୁତ୍ର ଦେବସେନାରେ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇଥିଲେ।
ଯନ୍ମାଂ ପୃଚ୍ଛସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍। ଶୃଣୁ ତତ୍ସର୍ଵମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଯଥା ପାଣ୍ଡୂନଯୋଧଯତ୍
ମୁଁ କ’ଣ ପଚାରିଛ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କର ପ୍ରତାପ ବିଷୟରେ—ସେ ସବୁ ମୁଁ କହିବି, କିପରି ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଶୁଣ।
ତମୂହୁର୍ଵାଜିନୋ ଵଶ୍ଯାଃ ସୈନ୍ଧଵାଃ ସାଧୁଵାହିନଃ। ଵିକୁର୍ଵାଣା ବୃହନ୍ତୋଽଶ୍ଵାଃ ଶ୍ଵସନୋପରଂହସଃ
ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଅନୁଶାସିତ, ସିନ୍ଧୁ ଜନ୍ମ, ଉତ୍ତମ ଯୁଗ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଉଚ୍ଚ ଓ ପବନ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରଂ ଵିଧିଵତ୍କଲ୍ପିତଂ ରଥମ୍। ତସ୍ଯାଭ୍ଯଶୋଭଯତ୍କେତୁର୍ଵାରାହୋ ରାଜତୋ ମହାନ୍
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କର ରଥ ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାହାରେ ବଡ଼ ରୂପା ଶୂକର ପତାକା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା।
ଶ୍ଵେତଶ୍ଚତ୍ରପତାକାଭିଶ୍ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଚ। ସ ବଭୌ ରାଜଲିଙ୍ଗୈସ୍ତୈସ୍ତାରାପତିରିଵାମ୍ବରେ
ଧଳା ଛତା, ପତାକା ଓ ଚାମର ସହିତ ସେ ରାଜସିକ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଆକାଶରେ ତାରାମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରଦେବୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ମୁକ୍ତାଵଜ୍ରମଣିସ୍ଵର୍ଣୈର୍ଭୂଷିତଂ ତଦଯସ୍ମଯମ୍। ଵରୂଥଂ ଵିବଭୌ ତସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିର୍ଭିଃ ଖମିଵାଵୃତମ୍
ମୁକ୍ତା, ହୀରା, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ସେ ଲୋହାର କବଚ ଏମିତି ଚମକୁଥିଲା, ଯେପରି ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଢାକିଯାଏ।