ସଂରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଦ୍ରୋଣେନ ମନ୍ଯତେ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ। ଆତ୍ମସମ୍ଭାଵିତୋ ମୂଢସ୍ତଂ ପ୍ରମଥ୍ନୀତ ମାଚିରମ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବାରୁ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବୁଛି; ମୂଢ଼ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନରେ ଅନ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦଳିଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ରାଜ୍ଞା ସାତ୍ଵତୀପୁତ୍ରମଭ୍ଯଯୁଃ। ସଂରବ୍ଧାସ୍ତେ ଜିଘାଂସନ୍ତୋ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଶାତ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦୁଃଶାସନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଵଚସ୍ତଦା। ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଶାସନ କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଅହମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ମହାରାଜ ବ୍ରଵୀମି ତେ। ମିଷତାଂ ପାଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ପଶ୍ଯତାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏହା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହେବ।
ଗ୍ରସିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରଂ ଯଥା ରାହୁର୍ଦିଵାକରମ୍। ଉତ୍କ୍ରୁଶ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁରାଜମିଦଂ ପୁନଃ
ଆଜି ମୁଁ ସୌଭଦ୍ରକୁ ଏମିତି ଗିଲିଯିବି ଯେପରି ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗିଲିଯାଏ। ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପୁଣି କୁରୁରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣୌ ମଯା ଗ୍ରସ୍ତଂ ସୌଭଦ୍ରମତିମାନିନୌ। ଗମିଷ୍ଯତଃ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଜୀଵଲୋକାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିବେ ଯେ ମୁଁ ଅହଂକାରୀ ସୌଭଦ୍ରକୁ ଧରିଛି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଜୀବନ ଛାଡ଼ି, ପିତୃଲୋକକୁ ଚଳିଯିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତୌ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୃତୌ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପାଣ୍ଡୋଃ କ୍ଷେତ୍ରୋଦ୍ଭଵାଃ ସୁତାଃ। ଏକାହ୍ଵା ସସୁହୃଦ୍ଵର୍ଗାଃ କ୍ଲୈବ୍ଯାଦ୍ଧାସ୍ଯନ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେଇ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କଥା ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ଏକ ଦିନରେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ହତେ ଶତ୍ରୌ ହତାଃ ସର୍ଵେଽହିତାସ୍ତଵ। ଶିଵେନ ମାଂ ଧ୍ଯାହି ରାଜନ୍ନେଷ ହନ୍ମି ରିପୂଂସ୍ତଵ
ତେଣୁ ଏହି ଶତ୍ରୁ ମରିଗଲେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହେବେ। ରାଜା, ମୋତେ ଶୁଭ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ମାରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽନଦଦ୍ରାଜନ୍ପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ। ସୌଭଦ୍ରମଭ୍ଯଯାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍
ଏଭଳି କହି, ତୁମର ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତମତିକ୍ରୁଦ୍ଧମାଯାନ୍ତଂ ତଵ ପୁତ୍ରମରିଂଦମଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସମାର୍ପଯତ୍
ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ତୁମର ପୁଅ ଯିଏ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛବିଶିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।
ଦୁଃଶାସନସ୍ତୁ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଇଵ କୁଞ୍ଜରଃ। ଅଯୋଧଯତ ସୌଭଦ୍ରମଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ତଂ ରଣେ
ଦୁଃଶାସନ ତେଜରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ରାଗରେ ଭରିଯାଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତୌ ମଣ୍ଡଲାନି ଚିତ୍ରାଣି ରଥାଭ୍ଯାଂ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍। ଚରମାଣାଵଯୁଧ୍ଯେତାଂ ରଥଶିକ୍ଷାଵିଶାରଦୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ରଥଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଦୁଇପଟେ ରଥକୁ ଘୁରାଇ ଚକ୍ରାକାର ଚଳନା କରୁଥିଲେ ଓ ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ପଣଵମୃଦଙ୍ଗଦୁନ୍ଦୁଭୀନାଂ କ୍ରକଚମହାନକଭେରିଝର୍ଝରାଣମ୍। ନିନଦମତିଭୃଶଂ ନରାଃ ପ୍ରଚକ୍ରୁ-- ର୍ଲଵଣଜଲୋଦ୍ଭଵସିଂହନାଦମିଶ୍ରମ୍
ତାପରେ ମଣିଷମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କଲେ, ଯାହା ଲୁଣପାଣିର ସିଂହ ଦହାଡ଼, ପଣବା, ମୃଦଙ୍ଗ, ଦୁନ୍ଦୁଭି, କ୍ରକଚ, ବଡ଼ ନକ, ଭେରି ଓ ଝର୍ଝରା ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶିଗଲା।
ତତଃ ଶିଲାଶିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଭଲ୍ଲୈରାନତପର୍ଵଭିଃ। ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧନୂଂଷି ଶୂରାଣାମାର୍ଜୁନିଃ କର୍ଣମାର୍ଦଯତ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ପାଥର ଗୁଣ୍ଡିଥିବା ବାଣରେ ବୀରମାନଙ୍କର ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଧନୁର୍ମଣ୍ଡଲନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଶରୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ। ସଚ୍ଛତ୍ରଧ୍ଵଜଯନ୍ତାରଂ ସାଶ୍ଵମାଶୁ ସ୍ମଯନ୍ନିଵ
ଧନୁଷରୁ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା, ନାଗ ପରି ବିଷାକ୍ତ ବାଣରେ, ସେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ରଥଚାଳକ, ପତାକା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନୋକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ହସୁଛନ୍ତି।
କର୍ଣୋଽପି ଚାସ୍ଯ ଚିକ୍ଷେପ ବାଣାନ୍ସନ୍ନତପର୍ଵଣଃ। ଅସମ୍ବ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ତାନ୍ସର୍ଵାନଗୃହ୍ଣାତ୍ଫଲ୍ଗୁନାତ୍ମଜଃ
କର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଚମକୁଥିବା ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ପୁଅ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଧରିନେଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାତ୍କର୍ଣସ୍ଯ ବାଣେନୈକେନ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସଧ୍ଵଜଂ କାର୍ମୁକଂ ଵୀରଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଭୂମାଵପାତଯତ୍
ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଶୂରବୀର ଏକଟି ବାଣରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ପତାକା କାଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ତତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ କର୍ଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ଣାଦନନ୍ତରଃ। ସୌଭଦ୍ରମଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣଂ ଦୃଢମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍
ତାପରେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅସୁବିଧାରେ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ପରେ ଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଦୃଢ଼ ଧନୁଷ ଟାଣି ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଗଲେ।
ତତ ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପାର୍ଥାସ୍ତେଷାଂ ଚାନୁଚରା ଜନାଃ। ଵାଦିତ୍ରାଣି ଚ ସଞ୍ଜଘ୍ନଃ ସୌଭଦ୍ରଂ ଚାପି ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ବଡ଼ ହର୍ଷଧ୍ୱନି କଲେ, ବାଜା ମାରିଲେ ଓ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସ କକ୍ଷେଽଗ୍ନିରିଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ନିର୍ଦହଂସ୍ତରସା ରିପୂନ୍। ମଧ୍ଯେ ଭାରତସୈନ୍ଯାନାମାର୍ଜୁନିଃ ପର୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଅର୍ଜୁନୀ ଜଣେ ଅଗ୍ନି ପରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ଦହି, ଭାରତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିଘୁରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ରଥନାଗାଶ୍ଵମନୁଜାନର୍ଦଯନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାକରୋଦ୍ଭୂମିଂ କବନ୍ଧଗଣସଙ୍କୁଲାମ୍
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମଣିଷମାନେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଗଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଭୂମିକୁ ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ ଦେହରେ ଭରିଦେଲେ।
ସୌଭଦ୍ରଚାପପ୍ରଭଵୈର୍ନିକୃତ୍ତାଃ ପରମେଷୁଭିଃ। ସ୍ଵାନେଵାଭିମୁଖାନ୍ଧ୍ନନ୍ତଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵଞ୍ଜୀଵିତାର୍ଥିନଃ
ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାଣରେ କଟାଯାଇ, ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଫେରି ଦେଖି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତେ ଘୋରା ରୌଦ୍ରକର୍ମାଣୋ ଵିପାଠା ବହଵଃ ଶିତାଃ। ନିଘ୍ନ୍ତୋ ରଥନାଗାଶ୍ଵାଞ୍ଜଗ୍ମୁରାଶୁ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା, ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ଦ୍ରୁତ ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
ସାଯୁଧାଃ ସାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣାଃ ସଗଦାଃ ସାଙ୍ଗଦା ରଣେ। ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବାହଵଶ୍ଚିନ୍ନା ହେମାଭାରଣଭୂଷିତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଆଙ୍ଗୁଳିର ରକ୍ଷା ଥିବା, ଗଦା ଓ ବାହୁବନ୍ଦ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସୁନାର ଗହନା ପରିଧାନ କରିଥିବା କଟା ହୋଇଥିବା ବାହୁମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶରାଶ୍ଚାପାନି ଖଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ। ସକୁଣ୍ଡଲାନି ସ୍ରଗ୍ଵୀଣି ଭୂମାଵାସନ୍ସହସ୍ରଶଃ
ବାଣ, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ଦେହ ଓ ମୁଣ୍ଡ—କେତେକ କଣ୍ଡ ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା—ହଜାର ହଜାର ଭୂମିରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ସୋପସ୍କରୈରଧିଷ୍ଠାନୈରୀଷାଦଣ୍ଡକବନ୍ଧୁରୈଃ। ଅକ୍ଷୈର୍ଵିମଥିତୈଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ବହୁଧା ପତିତୈର୍ଯୁଗୈଃ
ଉପକରଣ, ରଥର ମଞ୍ଚ, ଯୁଗ, ଧୁରା, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଚକ, ଏବଂ ଅନେକ ଅଂଶ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲା।
ଶକ୍ତିଚାପାସିଭିଶ୍ଚୈଵ ପତିତୈଶ୍ଚ ମହାଧ୍ଵଜୈଃ। ଚର୍ମଚାପଶରୈଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଵକୀର୍ଣୈଃ ସମନ୍ତତତଃ
ଶକ୍ତି, ଧନୁଷ, ତଳୱାର, ବଡ଼ ପତାକା, ଚମର, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ—ଏହି ସବୁ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
ନିହତୈଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈରଶ୍ଵୈର୍ଵାରଣୈଶ୍ଚ ଵିଶାମ୍ପତେ। ଅଗମ୍ଯରୂପା ପୃଥିଵୀ କ୍ଷଣେନାସୀତ୍ସୁଦାରୁଣା
ମୃତ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ, ଏ ମହାରାଜ, ଭୂମି ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଅପରିଚଳନୀୟ ହୋଇଗଲା।
ଵଧ୍ଯତାଂ ରାଜପୁତ୍ରାଣାଂ କ୍ରନ୍ଦତାମିତରେତରମ୍। ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାଶବ୍ଦୋ ଭୀରୂଣାଂ ଭଯଵର୍ଧନଃ
ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଏହି ଶବ୍ଦ ଭୟଭୀତମାନେ ପାଇଁ ଭୟଜନକ ଭାବେ ଉଠିଲା।
ସ ଶବ୍ଦୋ ଭରତଶ୍ଚେଷ୍ଠ ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵ୍ଯନାଦଯତ୍।। ସୌଭଦ୍ରଶ୍ଚାଦ୍ରଵତ୍ସେନାଂ ଘ୍ନନ୍ଵରାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପାନ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଲା; ସୌଭଦ୍ର ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।