ସୁମିତ୍ରାଶ୍ଵାନ୍ରଣେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରୋଣାନୀକାଯ ଚୋଦଯ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିଖିତ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ବ୍ୟୁହ ଦିଗକୁ ନେଇଯା।
ପ୍ରଵର୍ତମାନେ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ତସ୍ମିନ୍ନତିଭଯଙ୍କରେ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ମିଷତୋ ଵ୍ଯୂହଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯଚରଦାର୍ଜୁନିଃ
ସେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସାମ୍ନାରେ ବ୍ୟୁହକୁ ଭେଦି ଏଦିକ ସେଦିକ ଘୁରୁଥିଲେ।
ଦ୍ଵୈଧୀଭଵତି ମେ ଚିତ୍ତଂ ଶୁଚା ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ଚ ସଞ୍ଜଯ। ମମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ନୈନ୍ଯଂ ସୌଭଦ୍ରଃ ସମଵାରଯତ୍
ମୋର ମନ ଦୁଃଖ ଓ ସନ୍ତୋଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗିଯାଇଛି, ସଞ୍ଜୟ; କାରଣ, ସୌଭଦ୍ର ଏକା ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୋ ପୁଅଙ୍କର ଚେଷ୍ଟାକୁ ରୋକିଦେଲେ।
ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ମେ ଶଂସ ସର୍ଵଂ ଗାଵଲ୍ଗଣେ ପୁନଃ। ଵିକ୍ରୀଡିତଂ କୁମାରସ୍ଯ ସ୍କନ୍ଦସ୍ଯେଵାସୁରୈଃ ସହ
ଗାବଲ୍ଗଣ, ମୋତେ ପୁଣିଥରେ ସବୁ କଥା ଖୁବ ଭଲଭାବେ କହ, ଯେପରି ଦେବସୂତ କୁମାର ଅସୁରମାନେ ସହ ଖେଳିଥିଲେ, ସେପରି ଏହି କୁମାରଙ୍କର କୌଶଳ କଥା।
ହନ୍ତ ତେ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିମର୍ଦମତିଦାରୁଣମ୍। ଏକସ୍ଯ ଚ ବହୂନାଂ ଚ ଯଥାସୀତ୍ତୁମୁଲୋ ରଣଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର କଥା କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଟିଏ ଲୋକ ଓ ବହୁତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଅଭିମନ୍ଯୁଃ କୃତୋତ୍ସାହଃ କୃତୋତ୍ସାହାନରିନ୍ଦମାନ୍। ରଥସ୍ଥୋ ରଥିନଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତାଵକାନଭ୍ଯଵର୍ଷଯତ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁ, ଯିଏ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅତି ଉତ୍ସାହୀ, ତାଙ୍କର ରଥ ଉପରେ ଦଢ଼ି ତୁମ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ।
ଦ୍ରୋଣଂ କର୍ଣଂ କୃପଂ ଶଲ୍ଯଂ ଦ୍ରୌଣିଂ ଭୋଜଂ ବୃହଦ୍ବଲମ୍।। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ସୌମଦତ୍ତିଂ ଶକୁନିଂ ଚ ମହାବଲମ୍
ସେ ଦ୍ରୋଣ, କର୍ଣ୍ଣ, କୃପ, ଶଲ୍ୟ, ଦ୍ରୌଣି, ଭୋଜ, ବୃହଦ୍ବଳ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ସୌମଦତ୍ତି ଓ ଶକୁନିଙ୍କୁ ବାଣ ଲାଗିଲେ।
ନାନାନୃପାନ୍ନୃପସୁତାନ୍ସୈନ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅଲାତଚକ୍ରଵତ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚରନ୍ବାଣୈଃ ସମାର୍ପଯତ୍
ସେ ବିଭିନ୍ନ ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଚୋଉଣ୍ଡିଆ ସେନାକୁ ଅଗ୍ନିଚକ୍ର ଭଳି ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ନିଘ୍ନନ୍ନମିତ୍ରାନ୍ସୌଭଦ୍ରଃ ପରମାସ୍ତ୍ରୈଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଅଦର୍ଶଯତ ତେଜସ୍ଵୀ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଭାରତ
ଶୌଭଦ୍ର, ଅତି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନୋଁକୁ ମାରିଦେଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ତେଜ ଦେଖାଇଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚରିତଂ ତସ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯାମିତୌଜସଃ। ସମକମ୍ପନ୍ତ ସୈନ୍ଯାନି ତ୍ଵଦୀଯାନି ସହସ୍ରଶଃ
ଏହି ଅମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶୌଭଦ୍ରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ତୁମ ସେନା ହଜାରେ ହଜାରେ କମ୍ପିଗଲା।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ହର୍ଷେଣୋତ୍ଫୁଲ୍ଲନଯନଃ କୃପମାଭାଷ୍ଯ ସତ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ବଡ଼ ପ୍ରଜ୍ଞାଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଆନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଚକାଉଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ, ଶୀଘ୍ର କୃପଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଘଟଯନ୍ନିଵ ମର୍ମାଣି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଭାରତ। ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ରଣେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ରଣଵିଶାରଦମ୍
ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେଖି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି, ଏହା ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଛିଦ୍ର କରିଦେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ଏଷ ଗଚ୍ଛତି ସୌଭଦ୍ରଃ ପାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଥିତୋ ଯୁଵା। ନନ୍ଦଯନ୍ସୁହୃଦଃ ସର୍ଵାନ୍ରାଜାନଂ ଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ଏହି ଶୌଭଦ୍ର, ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ମିତ୍ର ଓ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଖୁସି କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି।
ନକୁଲଂ ସହଦେଵଂ ଚ ଭୀମସେନଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ବନ୍ଧୂନ୍ସମ୍ବନ୍ଧିନଶ୍ଚାନ୍ଯାନ୍ମଧ୍ଯସ୍ଥାନ୍ସୁହୃଦସ୍ତଥା
ସେ ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଭୀମସେନ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଓ ମିତ୍ରମାନୋଁକୁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି।
ନାସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ସମଂ ମନ୍ଯେ କଞ୍ଚିଦନ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଧରମ୍। ଇଚ୍ଛନ୍ହନ୍ଯାଦିମାଂ ସେନାଂ କିମର୍ଥମପି ନେଚ୍ଛତି
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଧନୁର୍ଧରକୁ ଦେଖୁନି; ସେ ଚାହିଲେ ଏହି ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କାରଣରୁ ସେ ଏହା ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ତଵାତ୍ମଜଃ। ଆର୍ଜୁନିଂ ପ୍ରତି ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମଯନ୍ନିଵ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପ୍ରେମଭରା କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ପୁଅ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ଅଥ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣମବ୍ରଵୀଦ୍ବାହ୍ଲିକଂ ନୃପଃ। ଦୁଃଶାସନଂ ମଦ୍ରରାଜଂ ତାଂସ୍ତଥାଽନ୍ଯାନ୍ମହାରଥାନ୍
ତାପରେ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣ, ବାହ୍ଲିକ, ଦୁଃଶାସନ, ମଦ୍ରରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାରଥୀମାନୋଁକୁ କହିଲେ।
ସର୍ଵଭୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତାନାମାଚାର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସୁତଂ ମୂଢଂ ନାଯଂ ହନ୍ତୁମିହେଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମୂଢ଼ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ନ ହ୍ଯସ୍ଯ ସମରେ ଯୁଦ୍ଧ୍ଯେଦନ୍ତକୋଽପ୍ଯାତତାଯିନଃ। କିମଙ୍ଗ ପୁନରେଵାନ୍ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଆସିବେନି; ତେବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବ? ଏହା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ସୁତଂ ତ୍ଵେଷ ଶିଷ୍ଯତ୍ଵାଦଭିରକ୍ଷତି। ଶିଷ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦଯିତାସ୍ତଦପତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମିଣାମ୍
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଥିବାରୁ, ଶିଷ୍ୟତ୍ୱର ନିମିତ୍ତରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଶିଷ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ଧର୍ମିକଙ୍କ ସନ୍ତାନ ସବୁ ଆତ୍ମୀୟ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସଂରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ଦ୍ରୋଣେନ ମନ୍ଯତେ ଵୀର୍ଯମାତ୍ମନଃ। ଆତ୍ମସମ୍ଭାଵିତୋ ମୂଢସ୍ତଂ ପ୍ରମଥ୍ନୀତ ମାଚିରମ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବାରୁ ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ବଡ଼ ବୋଲି ଭାବୁଛି; ମୂଢ଼ ଏବଂ ଆତ୍ମସମ୍ମାନରେ ଅନ୍ଧ, ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଦଳିଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ରାଜ୍ଞା ସାତ୍ଵତୀପୁତ୍ରମଭ୍ଯଯୁଃ। ସଂରବ୍ଧାସ୍ତେ ଜିଘାଂସନ୍ତୋ ଭାରଦ୍ଵାଜସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଶାତ୍ୱତୀଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଆକ୍ରୋଶରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ଦୁଃଶାସନସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଵଚସ୍ତଦା। ଅବ୍ରଵୀତ୍କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ଦୁର୍ଯୋଧନମିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଶାସନ କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଅହମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି ମହାରାଜ ବ୍ରଵୀମି ତେ। ମିଷତାଂ ପାଣ୍ଡୁ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ପଶ୍ଯତାମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କହୁଛି—ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଏହା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହେବ।
ଗ୍ରସିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରଂ ଯଥା ରାହୁର୍ଦିଵାକରମ୍। ଉତ୍କ୍ରୁଶ୍ଯ ଚାବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ କୁରୁରାଜମିଦଂ ପୁନଃ
ଆଜି ମୁଁ ସୌଭଦ୍ରକୁ ଏମିତି ଗିଲିଯିବି ଯେପରି ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗିଲିଯାଏ। ଏଭଳି କହି, ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପୁଣି କୁରୁରାଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣୌ ମଯା ଗ୍ରସ୍ତଂ ସୌଭଦ୍ରମତିମାନିନୌ। ଗମିଷ୍ଯତଃ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଜୀଵଲୋକାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିବେ ଯେ ମୁଁ ଅହଂକାରୀ ସୌଭଦ୍ରକୁ ଧରିଛି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଜୀବନ ଛାଡ଼ି, ପିତୃଲୋକକୁ ଚଳିଯିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତୌ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୃତୌ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପାଣ୍ଡୋଃ କ୍ଷେତ୍ରୋଦ୍ଭଵାଃ ସୁତାଃ। ଏକାହ୍ଵା ସସୁହୃଦ୍ଵର୍ଗାଃ କ୍ଲୈବ୍ଯାଦ୍ଧାସ୍ଯନ୍ତି ଜୀଵିତମ୍
ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସେଇ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କଥା ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ମିତ୍ରମାନେ ଏକ ଦିନରେ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ତସ୍ମାଦସ୍ମିନ୍ହତେ ଶତ୍ରୌ ହତାଃ ସର୍ଵେଽହିତାସ୍ତଵ। ଶିଵେନ ମାଂ ଧ୍ଯାହି ରାଜନ୍ନେଷ ହନ୍ମି ରିପୂଂସ୍ତଵ
ତେଣୁ ଏହି ଶତ୍ରୁ ମରିଗଲେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହେବେ। ରାଜା, ମୋତେ ଶୁଭ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ମାରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵାଽନଦଦ୍ରାଜନ୍ପୁତ୍ରୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ତଵ। ସୌଭଦ୍ରମଭ୍ଯଯାତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରନ୍
ଏଭଳି କହି, ତୁମର ପୁଅ ଦୁଃଶାସନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଗଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ।
ତମତିକ୍ରୁଦ୍ଧମାଯାନ୍ତଂ ତଵ ପୁତ୍ରମରିଂଦମଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସମାର୍ପଯତ୍
ତାପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଭିମନ୍ୟୁ, ତୁମର ପୁଅ ଯିଏ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆଗେଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛବିଶିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ।