ଉଚ୍ଚୈଶ୍ଶ୍ରଵଃ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଜନସଂସଦି। ଋଷଯୋ ଵାଥ ଵା ଦେଵା ଭୂତାନ୍ଯନ୍ତର୍ହିତାନି ଚ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କହ। ମୁନି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯାନି ଯାନୀହ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ନାସ୍ତି ଵକ୍ତାସ୍ଯ ମତ୍ସମଃ।' ଦାଶରାଜ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମେ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୋ ପରି ଏହି କଥା ପାଇଁ କିଏଁ କହିପାରିବ ନାହିଁ। ମାଛ ଧରୁଥିବା ରାଜା, ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖ।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ପିତୁଃ କୃତେ। ରାଜ୍ଯଂ ତାଵତ୍ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ନରାଧିପାଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା କହୁଛି—ମୁଁ ଆଗରୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି।
ଅପତ୍ଯହେତୋରପି ଚ କରିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମେ ଦାଶ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଅ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି—ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଜୀବନ ଭରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ମେ ଲୋକା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯକ୍ଷଯା ଦିଵି। `ନ ହି ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତ୍ଯୁକ୍ତଂ ମଯା କିଂଚିଦିହାନୃତମ୍
ମୋର ପୁଅ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୋର ସ୍ଥାନ ଅକ୍ଷୟ ରହିବ। କାରଣ, ଜନ୍ମଠାରୁ ଏଯାଏଁ ମୁଁ କେବେ ମିଛ କଥା କହିନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ପ୍ରାଣା ଧ୍ରିଯନ୍ତେ ଵୈ ମମ ଦେହଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ତାଵନ୍ନ ଜନଯିଷ୍ଯାମି ପିତ୍ରେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଦେହରେ ରହିଛି, ମୁଁ କେବେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବି ନାହିଁ। ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋତେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦିଅ।
ପରିତ୍ଯଜାମ୍ଯହଂ ରାଜ୍ଯଂ ମୈଥୁନଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ। ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦାଶ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ମୁଁ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବି। ମାଛ ଧରୁଥିବା, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ଦଦାନୀତ୍ଯେଵ ତଂ ଦାଶୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶରୀର କୁସୁମ୍ପୁମ୍ପା ହେଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାଛ ଧରୁଥିବା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେବି।'
ତତୋନ୍ତରିକ୍ଷେଽପ୍ସରସୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଦା। `ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଅପ୍ସରା, ଦେବତା, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଏହି କଠିନ କାମ ଦେଖି ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ କୁସୁମୈର୍ଭୀଷ୍ମୋଽଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ତତଃ ସ ପିତୁରର୍ଥାଯ ତାମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ସେମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହିଁ ଭୀଷ୍ମ!' ତାପରେ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମହିମାମୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଧିରୋହ ରଥଂ ମାତର୍ଗଚ୍ଛାଵଃ ସ୍ଵଗୃହାନିତି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭୀଷ୍ମସ୍ତାଂ ରଥମାରୋପ୍ଯ ଭାମିନୀଂ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, 'ମାଆ, ରଥକୁ ଚଢ଼, ଆମେ ଆମ ଘରକୁ ଚଳିବା।' ଏଭଳି କହି, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଶାନ୍ତନୋଃ ସଂନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ନାରାଧିପାଃ
ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସମେତାଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ଚୈଵ ଭୀଷ୍ମୋଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ କୃତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଶାନ୍ତନୁଃ
ସମସ୍ତେ ଏକଠି ଓ ଅଲଗା ଭାବେ କହିଲେ, 'ଏହିଏ ଭୀଷ୍ମ।' ଭୀଷ୍ମ କରିଥିବା ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ଚିରରାତ୍ରାଯ ଭାରତ। ସ ତେନ କର୍ମଣା ସୂନୋଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦଦୌ
ହେ ଭାରତ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ବହୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ। ତଥାପି, ପୁଅଙ୍କର କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମରଣଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମହାତ୍ମନେ। ନ ତେ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵିତା ଯାଵଜ୍ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛସି
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁର ବର ଦେଲେ—'ତୁମେ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାଅ, ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ।'
ତ୍ଵତ୍ତୋ ହ୍ଯନୁଜ୍ଞାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵିତାଽନଘ
'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରିବ।'
ଚେଦିରାଜସୁତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦାଶରାଜେନ ଵର୍ଧିତାମ୍। ଵିଵାହଂ କାରଯାମାସ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଚେଦିରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ମାଛମାର ରାଜା ଲାଲନା କରିଥିବା କଥା ଜାଣି, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରାଇଲେ।
ତତୋ ଵିଵାହେ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ସ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ନୃପଃ। ତାଂ କନ୍ଯାଂ ରୂପସଂପନ୍ନାଂ ସ୍ଵଗୃହେ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ବିବାହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଧୀମାନ୍ସତ୍ଯଵତ୍ଯାମଜାଯତ। ଵୀରଶ୍ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୁରୁଷେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ, ସେ ଏକ ଶୂରବୀର ଓ ପ୍ରବଳ ପୁରୁଷ ଥିଲେ।
ଅଥାପରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ସୁତଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ରାଜାନଂ ଜନଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହାପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଆଉ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ସେ ଏକ ମହାଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ।
ଅପ୍ରାପ୍ତଵତି ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଯୌଵନଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭେ। ସ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ଧୀମାନ୍କାଲଧର୍ମମୁପେଯିଵାନ୍
ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିନଥିବା ବେଳେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ କାଳଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗତେ ଶାନ୍ତନୌ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦମରିନ୍ଦନମ୍। ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵୈ ରାଜ୍ଯେ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ମତେ ସ୍ଥିତଃ
ଶାନ୍ତନୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲାପରେ, ଭୀଷ୍ମ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ମତ ଅନୁଯାୟୀ ଶତ୍ରୁଜୟୀ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦକୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ।
ସ ତୁ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଃ ଶୌର୍ଯାତ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ମନୁଷ୍ଯଂ ନ ହି ମେନ ସ କଂଚିତ୍ସଦୃଶମାତ୍ମନଃ
ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ। ସେ ମନେ କରୁଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ।
ତଂ କ୍ଷିପନ୍ତଂ ସୁରାଂଶ୍ଚୈଵ ମନୁଷ୍ଯାନସୁରାଂସ୍ତଥା। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜୋ ବଲଵାଂସ୍ତୁଲ୍ଯନାମାଽଭ୍ଯଯାତ୍ତଦା
ସେ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ସମ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜା ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଲେ।
ତ୍ଵଂ ଵୈ ସଦୃଶନାମାସି ଯୁଦ୍ଧଂ ଦେହି ନୃପାତ୍ମଜ। ନାମ ଵାଽନ୍ଯତ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଯଦି ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ଦାସ୍ଯସି
'ତୁମେ ମୋ ସମ ନାମ ଧାରଣ କରୁଛ, ରାଜପୁତ୍ର, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କର। ଯଦି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ନାମ ଧାରଣ କର।'
ତ୍ଵଯାହଂ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ସକାଶଂ ତୁ ନାମତଃ। ଆଗତୋସ୍ମି ଵୃଥାଽଽଭାଷ୍ଯ ନ ଗଚ୍ଛେନ୍ନାମ ତେ ମମ
'ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଯଦି ତୁମେ ମନା କର, ତେବେ ମୋର ନାମ ତୁମରେ ରହିବ ନାହିଁ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗର୍ଜମାନୌ ତୌ ହିରଣ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟଂ ଗତୌ'। ତେନାସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ବଭୂଵ ହ
ଏଭଳି ଗର୍ଜନ କରି, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ହିରଣ୍ୟବତୀ ନଦୀର କୂଳକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ତଯୋର୍ବଲଵତୋସ୍ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵକୁରୁମୁଖ୍ଯଯୋଃ। ନଦ୍ଯାସ୍ତୀରେ ହିରଣ୍ଵତ୍ଯାଃ ସମାସ୍ତିସ୍ରୋଽଭଵଦ୍ରଣଃ
ହିରଣ୍ୟବତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କୁରୁମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଵିମର୍ଦେ ତୁମୁଲେ ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଷସମାକୁଲେ। ମାଯାଧିକୋଽଵଧୀଦ୍ଵୀରଂ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ କୁରୁସତ୍ତମମ୍
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟିରେ ଭରିଥିବା ଭୀଷଣ ମୁହାଁମୁହିଁ ଲଢ଼ାଇରେ, ମାୟାଶକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବ ଶୂରବୀର କୁରୁନାୟକଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସ ହତ୍ଵା ତୁ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦମରିନ୍ଦମମ୍। ଅନ୍ତାଯ କୃତ୍ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ଦିଵମାଚକ୍ରମେ ତତଃ
ଏହିପରେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିଥିବା ମହାପୁରୁଷ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଗନ୍ଧର୍ବ ନିଜ କାମ ସାରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।