ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ମୋହାନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦମଵର୍ତତ। ରଥୋ ଭଗ୍ନୋ ଧ୍ଵଜଶ୍ଛିନ୍ନଶ୍ଛତ୍ରମୁର୍ଵ୍ଯୋଂ ନିପାତିତମ୍
ପୁଅ ମଧ୍ୟ ମୃଗ୍ରହତାରେ, ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରି, ତାଙ୍କ ବାପା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏକ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ତାହାର ପତାକା କଟିଗଲା, ଛତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଯୁଗାର୍ଧଂ ଚ୍ଛିନ୍ନମାଦାଯ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ତଥା ହଯଃ। ସାସିର୍ବାହୁର୍ନିପତିତଃ ଶିରଶ୍ଛିନ୍ନଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍
ଏକ ଘୋଡ଼ା ଆଧା ଯୁଗା ନେଇ ଦୌଡ଼ିଗଲା; ଏକ ତଳୱାରଧାରୀ ବାହୁ ପଡ଼ିଗଲା, ଏକ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ କଟିଯାଇଲା।
ଗଜେନାକ୍ଷିପ୍ଯ ବଲିନା ରଥଃ ସଞ୍ଚୂର୍ଣିତଃ କ୍ଷିତୌ। ରଥିନା ତାଡିତୋ ନାଗୋ ନାରାଚେନାପତତ୍କ୍ଷିତୌ
ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଏକ ରଥକୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲା; ଏକ ରଥୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦେଇ ହାତୀକୁ ଆଘାତ କରି, ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ସାରୋହଶ୍ଚାପତଦ୍ଵାଜୀ ଗେଜେନାଭ୍ଯାହତୋ ଭୃଶମ୍। ନିର୍ମର୍ଯାଦଂ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ ସୁଦାରୁଣମ୍
ଏକ ଘୋଡ଼ା ତାର ସାରଥି ସହିତ, ହାତୀର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ନିୟମହୀନ ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲା।
ହା ତାତ ହା ପୁତ୍ର ସଖେ କ୍ଵାସି ତିଷ୍ଠ କ୍ଵ ଧାଵସି। ପ୍ରହରାହର ଜହ୍ମେନଂ ସ୍ମିତଶ୍ଵେଡିତଗର୍ଜିତୈଃ। ଇତ୍ଯେଵମୁଚ୍ଚୈରତ୍ଯର୍ଥଂ ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଵିଵିଧା ଗିରଃ
ହା ବାପା! ହା ପୁଅ! ବନ୍ଧୁ, କେଉଁଠି ଅଛ? ରୁହ! କେଉଁଠି ଦୌଡ଼ୁଛ? ମାର! ମାର! ତାକୁ ମାରିଦେ! — ଏଭଳି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ, ହସ, ଘମ ଓ ଗର୍ଜନ ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ମନିଷ୍ୟର କଣ୍ଠରୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ନରସ୍ଯାଶ୍ଵସ୍ଯ ନାଗ୍ସ୍ଯ ସମସଞ୍ଜତ ଶୋଣିତମ୍। ଉପାଶାମ୍ଯଦ୍ରଜୋ ଭୌମଂ ଭୀରୂନ୍କଶ୍ମଲମାଵିଶତ୍
ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀଙ୍କର ରକ୍ତ ଏକାଠି ମିଶିଗଲା; ମାଟି ଉପରେ ଧୁଳି ଶାନ୍ତ ହେଲା, ଭୟଭୀତ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ତିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଚକ୍ରେଣ ଚକ୍ରମାସାଦ୍ଯ ଵୀରୋ ଵୀରସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ଅତୀତେଷୁପଥେ କାଲେ ଜହାର ଗଦଯା ସିରଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଶୂର ବୀର ଅନ୍ୟ ଶୂରଙ୍କର ଚକ୍ରକୁ ନିଜ ଚକ୍ରରେ ଅଟକାଇ, ବାଣର ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହେଉଥିବାବେଳେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ଅସୀତ୍କେଶପରାମର୍ଶୋ ମୁଷ୍ଟିଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ଦାରୁଣମ୍। ନଖୈର୍ଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ସୂରାଣାମଦ୍ଵୀପେ ଦ୍ଵୀପମିଚ୍ଛତାମ୍
ଏଠାରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କର କଳା କେଶ ଧରି, ମୁଷ୍ଟି, ନଖ ଓ ଦାନ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ହାତାହାତି ହେଉଥିଲା; ଯେପରି ଦ୍ୱୀପରେ ଦ୍ୱୀପ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଲଢ଼ନ୍ତି।
ତତ୍ରାଚ୍ଛିଦ୍ଯତ ଶୂରସ୍ଯ ସଖଙ୍ଗୋ ବାହୁରୁଦ୍ଯତଃ। ସଧୁନଶ୍ଚାପରସ୍ଯାପି ସଶରଃ ସାଙ୍କୁଶସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଏକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କର ଉଠାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବାହୁ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା; ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଧନୁ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ସହିତ ବାହୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଆକ୍ରୋଶଦନ୍ଯମନ୍ଯୋଽତ୍ର ତଥାଽନ୍ଯୋ ଵିମୁଖୋଽଦ୍ରଵତ୍। ଅନ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଯ ଚାନ୍ଯସ୍ଯ ଶିରଃ କାଯାଦପାହରତ୍
ଏଠାରେ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣ ଡରି ଫେରି ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଆଉ ଜଣେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଦେହରୁ କାଟିଦେଲେ।
ସଶବ୍ଦମଦ୍ରଵଚ୍ଚାନ୍ଯଃ ଶବ୍ଦାଦନ୍ଯୋଽତ୍ରସଦ୍ଭୃଶମ୍। ସ୍ଵାନନ୍ଯୋଽଥ ପରାନନ୍ଯୋ ଜଘାନ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଜଣେ ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣ ସେଇ ଚିତ୍କାରରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ; ଜଣେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଗିରିଶୃଙ୍ଗୋପମଶ୍ଚାତ୍ର ନାରାଚେନ ନିପାତିତଃ। ମାତଙ୍ଗୋ ନ୍ଯପତଦ୍ଭୂମୌ ନଦୀରୋଧ ଇଵୋଷ୍ଣଗେ
ଏଠାରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ପରି ବଡ଼ ହାତୀଟିଏ ଚୌଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼ିଲା, ଯେପରି ଗରମ ଋତୁରେ ନଦୀର ବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ତଥୈଵ ରଥିନଂ ନାଗଃ କ୍ଷରନ୍ଗିରିରିଵାରୁଜନ୍। ଅଭ୍ଯତିଷ୍ଠତ୍ପଦା ଭୂମୌ ସହାଶ୍ଵଂ ସହସାରଥିମ୍
ଏଭଳି ଚଳିତ ପାହାଡ଼ ପରି ଏକ ହାତୀ ଏକ ରଥ, ତାହାର ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥି ସହିତ ଭୂମିରେ ଚାପିଦେଲା।
ଶୂରାନ୍ପ୍ରହରତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତାଶ୍ସ୍ତ୍ରାନ୍ରୁଧିରୋକ୍ଷିତାନ୍। ବହୂନପ୍ଯାଵିଶନ୍ମୋହୋ ଭୀରୂନ୍ହୃଦଯଦୁର୍ବଲାନ୍
ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଶୂରମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଅନେକ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ହୃଦୟର ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସର୍ଵମାଵିଗ୍ନମଭଵନ୍ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ। ସୈନ୍ଯେନ ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତଂ ନିର୍ମର୍ଯାଦମଵର୍ତତ
ସବୁଠାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଛାଇଗଲା; କିଛି ବୁଝିପାରାଯାଉନଥିଲା। ସେନା ଧୁଳିରେ ଢାକିଯାଇ, ନିୟମ ଓ ସୀମା ବିନା ଚାଲିଥିଲା।
ତତଃ ସେନାପତିଃ ଶୀଘ୍ରମଯଂ କ୍ରାଲ ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍। ନିତ୍ଯାଭିତ୍ଵରିତାନେଵ ତ୍ଵରଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ତାପରେ ସେନାପତି ତୁରନ୍ତ ଚିତ୍କାର କଲେ, "ଆଗକୁ ବଢ଼! ଆଗକୁ ବଢ଼!" ଏବଂ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତଃ ଶାସନଂ ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵା ବାହୁଶାଲିନଃ। ସରୋ ହଂସା ଇଵାପେତୁର୍ଘ୍ନନ୍ତୋ ଦ୍ରୋଣରଥଂ ପ୍ରତି
ସେଙ୍କର ଆଦେଶ ମାନି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହଂସମାନେ ପରି ଝିଲିକ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କର ରଥ ଦିଗରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଗୃହ୍ଣୀତାଦ୍ରଵତାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଭୀତା ଵିନିକୃନ୍ତତ। ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
"ଧର! ମାର!" — ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଯେଉଁଠି ଭୟଭୀତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଦୁର୍ଧର୍ଷଙ୍କର ରଥ ଦିଗରେ ଆସୁଥିବାମାନେ ଖଣ୍ଡିଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ କର୍ଣୋ ଦ୍ରୌଣୀ ରାଜା ଜଯଦ୍ରଥଃ। ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚୈତାନ୍ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ, ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ, ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ, ଶଲ୍ୟ — ଏମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆଗକୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତେ ତ୍ଵାର୍ଯଧର୍ମସଂରବ୍ଧା ଦୁର୍ନିଵାରା ଦୁରାସଦାଃ। ଶରାର୍ତା ନ ଜହୁର୍ଦ୍ରୋଣଂ ପାଞ୍ଚାଲାଃ ପାଣ୍ଡଵୈ ସହ
କିନ୍ତୁ ଆର୍ଯ୍ୟ ଧର୍ମରେ ପ୍ରେରିତ ଓ ଅପରାଜେୟ ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ବହୁତ ବାଣରେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇନଥିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋଽତିସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିସୃଜଞ୍ଶତଶଃ ଶରାନ୍। ଚେଦିପାଞ୍ଚାଲପାଣ୍ଡୂନାମକରୋତ୍କଦନଂ ମହତ୍
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଶତଶଃ ବାଣ ଛାଡ଼ି, ଚେଦି, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାନି କଲେ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଦିକ୍ଷଂ ମାରିଷ। ଵଜ୍ରସଂହ୍ରାଦସଙ୍କାଶସ୍ତ୍ରାସଯନ୍ମାନଵାନ୍ବହୂନ୍
ତାଙ୍କର ଧନୁର ତାରର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଲା, ମାରୀଷ, ବଜ୍ର ଗର୍ଜନ ପରି ଏହି ଶବ୍ଦ ଅନେକ ମଣିଷଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଜିଷ୍ଣୁର୍ଜିତ୍ଵା ସଂଶପ୍ତକାନ୍ବହୂନ୍। ଅଭ୍ଯଯାତ୍ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ଦ୍ରୋଣଃ ପାଣ୍ଡୂନ୍ପ୍ରମର୍ଦତି
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଜିଷ୍ଣୁ ଅନେକ ସଂଶପ୍ତକଙ୍କୁ ହରାଇ, ସେଠାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦଳି ଚାଲିଥିଲେ।
ତାଞ୍ଶରୌଘାନ୍ମହାଵର୍ତାଞ୍ଶୋଣିତୋଦାନ୍ମହାହଦାନ୍। ତୀର୍ଣଃ ସଂଶପ୍ତକାନ୍ହତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ସେ ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କୁ ମାରି, ତୀରର ଝରଣା ଓ ରକ୍ତର ବଡ଼ ବହା ଉଲ୍ଲଂଘି, ଫଳ୍ଗୁନ ଏଠାରେ ଦେଖାଦେଲେ।
ତସ୍ଯ କୀର୍ତିମତୋ ଲକ୍ଷ୍ମ ସୂର୍ଯପ୍ରତିମତେଜସଃ। ଦୀପ୍ଯମାନମପଶ୍ଯାମ ତେଜସା ଵାନରଧ୍ଵଜମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଆମେ ଦେଖିଲୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିମୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ ବାନର ଝଣ୍ଡା ତେଜରେ ଜଳମଳ କରୁଥିଲା।
ସଂଶପ୍ତକସମୁଦ୍ରଂ ତମୁଚ୍ଛୋଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରଗଭସ୍ତିଭିଃ। ସ ପାଣ୍ଡଵଯୁଗାନ୍ତାର୍କଃ କୁରୂନପ୍ଯଭ୍ଯତୀତପତ୍
ସେ ପାଣ୍ଡବ, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରର ରଶ୍ମିରେ ସଂଶପ୍ତକମାନଙ୍କ ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ଶୁଖାଇ, ଯୁଗାନ୍ତର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି କୁରୁମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦେଲେ।
ପ୍ରଦଦାହ କୁରୂନ୍ସର୍ଵାନର୍ଜୁନଃ ଶସ୍ତ୍ରତେଜସା। ଯୁଗାନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନି ଧୂମକେତୁରିଵୋତ୍ଥିତଃ
ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରର ତେଜରେ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନଙ୍କୁ ଦହିଦେଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଧୂମକେତୁ ଉଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ।
ତେନ ବାଣସହସ୍ରୌଧୈର୍ଗଜାଶ୍ଵରଥଯୋଧିନଃ। ତାଡ୍ଯମାନାଃ କ୍ଷିତିଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୁକ୍ତକେଶାଃଶରାର୍ଦିତାଃ
ତାଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ବାଣରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆଘାତ ପାଇ, ଚୁଲି ଖୋଲିଯାଇ ଓ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କେଚିଦାର୍ତସ୍ଵନଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିନେଶୁରପରେ ପୁନଃ। ପାର୍ଥବାଣହତାଃ କେଚିନ୍ନିପେତୁର୍ଵିଗତାସଵଃ
କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଚିତ୍କାର କଲେ, ଆଉ କିଛି ଶାନ୍ତ ହେଇଗଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ କିଛି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
ତେଷାମୁତ୍ପତିତାନ୍କାଂଶ୍ଚିତ୍ପତିତାଂଶ୍ଚ ପରାଙ୍ମୁଖାନ୍। ନ ଜଘାନାର୍ଜୁନୋ ଯୋଧାନ୍ଯୋଧଵ୍ରତମନୁସ୍ମରନ୍
ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ଉଠିଥିଲେ କିମ୍ବା ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି ପଡ଼ିଥିଲେ, ଯୋଦ୍ଧା ଧର୍ମକୁ ମନେକରି ଅର୍ଜୁନ ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ।