ଏତଜ୍ଜାନୀହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦାନାଦାନେ ପରନ୍ତପ
'ଏହାକୁ ଜାଣ, ଏବଂ ତୁମର ଭଲ ହେଉ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଦେବା ଓ ନ ଦେବା ବିଷୟରେ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ପିତୁରର୍ଥାଯ ଭାରତ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଭୂମିପତିମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ବାପାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ।
ଇଦଂ ଵଚନମାଧତ୍ସ୍ଵ ନାସ୍ତି ଵକ୍ତାସ୍ଯ ମତ୍ସମଃ। ଅନ୍ଯୋ ଜାତୋ ନ ଜନିତା ନ ଚ କଶ୍ଚନ ସଂପ୍ରତି
ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖ; ଏହା ପାଇଁ ମୋ ପରି କିଏଁ କଥା କହିପାରିବ ନାହିଁ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ଏଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ତ୍ଵମନୁଭାଷସେ। ଯୋଽସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଃ ସ ନୋ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ମୁଁ କରିବି। ଯେ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ସେ ଆମ ରାଜା ହେବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁନରେଵ ସ୍ମ ତଂ ଦାଶଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଭରତର୍ଷଭ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କଠିନ କାମ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପୁଣି କହିଲେ।
ତ୍ଵମେଵ ନାଥଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ଶାନ୍ତନୋରମିତଦ୍ଯୁତେ। କନ୍ଯାଯାଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ପ୍ରଭୁର୍ଦାନାଯ ଚେଶ୍ଵରଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଓ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆସିଛ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦାନରେ ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ।
ଇଦଂ ତୁ ଵଚନଂ ସୌମ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଚୈଵ ନିବୋଧ ମେ। କୌମାରିକାଣାଂ ଶୀଲେନ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହମରିନ୍ଦମ
ମୃଦୁଭାବୀ, ଏବେ ମୋର ଏହି କଥା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣ। ମୁଁ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ସତ୍ଯଵତ୍ଯର୍ଥେ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣ। ରାଜମଧ୍ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତମନୁରୂପଂ ତଵୈଵ ତତ୍
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେପରି ରାଜସଭାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ।
ନାନ୍ଯଥା ତନ୍ମହାବାହୋ ସଂଶଯୋଽତ୍ର ନ କଶ୍ଚନ। ତଵାପତ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ତୁ ତତ୍ର ନଃ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ, ବଳଶାଳୀ। ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅ ନେଇ ଆମେ ଭଳି ସନ୍ଦେହରେ ଅଛୁ।
ତସ୍ଯୈତନ୍ମତମାଜ୍ଞାଯ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ। ପ୍ରତ୍ଯଜାନାତ୍ତଦା ରାଜନ୍ପିତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ଏହି ମତ ଶୁଣି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସେ ତାହା ମାନିଲେ, ରାଜା, ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ଉଚ୍ଚୈଶ୍ଶ୍ରଵଃ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଜନସଂସଦି। ଋଷଯୋ ଵାଥ ଵା ଦେଵା ଭୂତାନ୍ଯନ୍ତର୍ହିତାନି ଚ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କହ। ମୁନି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯାନି ଯାନୀହ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ନାସ୍ତି ଵକ୍ତାସ୍ଯ ମତ୍ସମଃ।' ଦାଶରାଜ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମେ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୋ ପରି ଏହି କଥା ପାଇଁ କିଏଁ କହିପାରିବ ନାହିଁ। ମାଛ ଧରୁଥିବା ରାଜା, ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖ।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ପିତୁଃ କୃତେ। ରାଜ୍ଯଂ ତାଵତ୍ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ନରାଧିପାଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା କହୁଛି—ମୁଁ ଆଗରୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି।
ଅପତ୍ଯହେତୋରପି ଚ କରିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମେ ଦାଶ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଅ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି—ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଜୀବନ ଭରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ମେ ଲୋକା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯକ୍ଷଯା ଦିଵି। `ନ ହି ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତ୍ଯୁକ୍ତଂ ମଯା କିଂଚିଦିହାନୃତମ୍
ମୋର ପୁଅ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୋର ସ୍ଥାନ ଅକ୍ଷୟ ରହିବ। କାରଣ, ଜନ୍ମଠାରୁ ଏଯାଏଁ ମୁଁ କେବେ ମିଛ କଥା କହିନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ପ୍ରାଣା ଧ୍ରିଯନ୍ତେ ଵୈ ମମ ଦେହଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ତାଵନ୍ନ ଜନଯିଷ୍ଯାମି ପିତ୍ରେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଦେହରେ ରହିଛି, ମୁଁ କେବେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବି ନାହିଁ। ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋତେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦିଅ।
ପରିତ୍ଯଜାମ୍ଯହଂ ରାଜ୍ଯଂ ମୈଥୁନଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ। ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦାଶ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ମୁଁ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବି। ମାଛ ଧରୁଥିବା, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ଦଦାନୀତ୍ଯେଵ ତଂ ଦାଶୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶରୀର କୁସୁମ୍ପୁମ୍ପା ହେଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାଛ ଧରୁଥିବା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେବି।'
ତତୋନ୍ତରିକ୍ଷେଽପ୍ସରସୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଦା। `ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଅପ୍ସରା, ଦେବତା, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଏହି କଠିନ କାମ ଦେଖି ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ କୁସୁମୈର୍ଭୀଷ୍ମୋଽଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ତତଃ ସ ପିତୁରର୍ଥାଯ ତାମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ସେମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହିଁ ଭୀଷ୍ମ!' ତାପରେ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମହିମାମୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଧିରୋହ ରଥଂ ମାତର୍ଗଚ୍ଛାଵଃ ସ୍ଵଗୃହାନିତି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭୀଷ୍ମସ୍ତାଂ ରଥମାରୋପ୍ଯ ଭାମିନୀଂ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, 'ମାଆ, ରଥକୁ ଚଢ଼, ଆମେ ଆମ ଘରକୁ ଚଳିବା।' ଏଭଳି କହି, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା ମହିଳାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ହାସ୍ତିନପୁରଂ ଶାନ୍ତନୋଃ ସଂନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ତସ୍ଯ ତଦ୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ନାରାଧିପାଃ
ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ। ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ସମେତାଶ୍ଚ ପୃଥକ୍ଚୈଵ ଭୀଷ୍ମୋଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ କୃତଂ ଭୀଷ୍ମେଣ ଶାନ୍ତନୁଃ
ସମସ୍ତେ ଏକଠି ଓ ଅଲଗା ଭାବେ କହିଲେ, 'ଏହିଏ ଭୀଷ୍ମ।' ଭୀଷ୍ମ କରିଥିବା ଏହି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ବଭୂଵ ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ଚିରରାତ୍ରାଯ ଭାରତ। ସ ତେନ କର୍ମଣା ସୂନୋଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ଵରଂ ଦଦୌ
ହେ ଭାରତ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ବହୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ। ତଥାପି, ପୁଅଙ୍କର କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ବର ଦେଲେ।
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମରଣଂ ତୁଷ୍ଟୋ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମହାତ୍ମନେ। ନ ତେ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵିତା ଯାଵଜ୍ଜୀଵିତୁମିଚ୍ଛସି
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁର ବର ଦେଲେ—'ତୁମେ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାଅ, ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ।'
ତ୍ଵତ୍ତୋ ହ୍ଯନୁଜ୍ଞାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵିତାଽନଘ
'ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମର ଅନୁମତି ମିଳିଲେ ମାତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରିବ।'
ଚେଦିରାଜସୁତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦାଶରାଜେନ ଵର୍ଧିତାମ୍। ଵିଵାହଂ କାରଯାମାସ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଚେଦିରାଜଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ମାଛମାର ରାଜା ଲାଲନା କରିଥିବା କଥା ଜାଣି, ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ କରାଇଲେ।
ତତୋ ଵିଵାହେ ନିର୍ଵୃତ୍ତେ ସ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁର୍ନୃପଃ। ତାଂ କନ୍ଯାଂ ରୂପସଂପନ୍ନାଂ ସ୍ଵଗୃହେ ସଂନ୍ଯଵେଶଯତ୍
ବିବାହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ କନ୍ୟାକୁ ନିଜ ଘରେ ରଖିଲେ।
ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଧୀମାନ୍ସତ୍ଯଵତ୍ଯାମଜାଯତ। ଵୀରଶ୍ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦୋ ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ପୁରୁଷେଶ୍ଵରଃ
ତାପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ, ସେ ଏକ ଶୂରବୀର ଓ ପ୍ରବଳ ପୁରୁଷ ଥିଲେ।
ଅଥାପରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ସୁତଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ ରାଜାନଂ ଜନଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏହାପରେ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଆଉ ଏକ ପୁଅ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ସେ ଏକ ମହାଧନୁର୍ଧର ଥିଲେ।