ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵନ୍ନାଗଯୋର୍ଭୀମରୂପଯୋଃ। ସପକ୍ଷଯୋଃ ପର୍ଵତଯୋର୍ଯଥା ସଦ୍ରୁମଯୋଃ ପୁରା
ସେଇ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହା ପୁରୁଣା ଦିନର ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷପତେର୍ନାଗଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାପସୃତ୍ଯ ଚ। ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦଶାର୍ଣାଧିପତେର୍ଭିତ୍ତ୍ଵା ନାଗମପାତଯତ୍
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜାଙ୍କ ହାତୀ ଘୁରି ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ହାତୀର ପାଶ୍ୱକୁ ଆଘାତ କରି, ତାହାକୁ ପଡ଼ିଦେଲା।
ତୋମରୈଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମ୍ଯାଭୈର୍ଭଗଦତ୍ତୋଽଥ ସପ୍ତଭିଃ। ଜଘାନ ଦ୍ଵିରଦସ୍ଥଂ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରଚଲିତାସନମ୍
ତାପରେ ଭଗଦତ୍ତ ସାତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମ ତୋମର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ଆଘାତ କରି ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵ୍ଯଵଚ୍ଛିଦ୍ଯ ତୁ ରାଜାନଂ ଭଗଦତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ରଥାନୀକେନ ମହତା ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ରାଜାଠାରୁ ଅଲଗା କରି, ବଡ଼ ରଥବାହିନୀ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରି ଦେଲେ।
ସ କୁଞ୍ଜରସ୍ଥୋ ରଥିଭିଃ ଶୁଶୁଭେ ସର୍ଵତୋ ଵୃତଃ। ପର୍ଵତେ ଵନମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ହୁତାଶନଃ
ସେ ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ଚାରିପଟେ ରଥୀମାନେ ଘେରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଵତଃ ଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ରଥିନାମୁଗ୍ରଧନ୍ଵିନାମ୍। କିରତାଂ ଶରଵର୍ଷାଣି ସ ନାଗଃ ପର୍ଯଵର୍ତତ
ତୀବ୍ର ଧନୁର୍ଧର ରଥୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘନ୍ତି ମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କରି, ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ହାତୀ ଘୁରୁଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷୋ ରାଜା ପରିଗୃହ୍ଯ ମହାଗଜମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସହସା ଯୁଯୁଧାନରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜା ତାଙ୍କ ମହାହାତୀକୁ ଧରି, ହଠାତ୍ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାଗଂ ସାତ୍ଵତପୁଙ୍ଗଵଃ। ଅଵିଧ୍ଯତ୍ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈଃ ଶିତୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ
ସେଇ ହାତୀ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁୟୁଧାନ ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ସର୍ପ ସମାନ, ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଶିନେଃ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ରଥଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ମହାଦ୍ଵିପଃ। ଅଭିଚିକ୍ଷେପ ଵେଗେନ ଯୁଯୁଧାନସ୍ତ୍ଵପାକ୍ରମତ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ମହାହାତୀ ଶିନିଙ୍କ ନାତିଙ୍କ ରଥକୁ ଧରି ଜୋରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଯୁୟୁଧାନ ତାହାଠାରୁ ଲାଫି ଚାଲିଗଲେ।
ବୃହତଃ ସୈନ୍ଧଵାନଶ୍ଵାନ୍ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯଥ ସାରଥିଃ। ତସ୍ଥୌ ସାତ୍ଯକିମାସାଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ଲୁତସ୍ତଂ ରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସାରଥି ବଡ଼ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦୌଡ଼ାଇ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ଲାଫି ସେଇ ରଥ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସ ତୁ ଲବ୍ଧ୍ଵାନ୍ତରଂ ନାଗସ୍ତ୍ଵରିତୋ ରଥମଣ୍ଡଲାତ୍। ନିଷ୍ପତନ୍ସତତଂ ସର୍ଵାନ୍ପରିଚିକ୍ଷେପ ପାର୍ଥିଵାନ୍
ସେଇ ହାତୀ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରଥମଣ୍ଡଳ ଭିତରୁ ବାହାରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଚିଥରାଇଦେଲା।
ତେ ତ୍ଵାଶୁଗତିନା ତେନ ତ୍ରାସ୍ଯମାନା ନରର୍ଷଭାଃ। ତମେକଂ ଦ୍ଵିରଦଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମେନିରେ ଶତଶୋ ଦ୍ଵିପାନ୍
ସେଇ ତୀବ୍ର ଗତି ଦେଖି, ମହାବଳୀ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେ ଏକ ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ ହାତୀ ପରି ଭାବିଲେ।
ତେ ଗଜସ୍ଥେନ କାଲ୍ଯନ୍ତେ ଭଗଦତ୍ତେନ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଐରାଵତସ୍ଥେନ ଯଥା ଦେଵରାଜେନ ଦାନଵାଃ
ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କର ହାତୀ ଉପରେ ବସି ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ଏୟିରାବତ ଉପରେ ବସି ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେହିପରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ପ୍ରଦ୍ରଵତାଂ ଭୀମଃ ପାଞ୍ଚାଲାନାମିତସ୍ତତଃ। ଗଜଵାଜିକୃତଃ ଶବ୍ଦଃ ସୁମହାନ୍ସମଜାଯତ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଏପଟେ ସେପଟେ ପଳାଇବା ସମୟରେ, ଭୀମଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଶବ୍ଦ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା।
ଭଗଦତ୍ତେନ ସମରେ କାଲ୍ଯମାନେଷୁ ପାଣ୍ଡୁଷୁ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁନର୍ଭୀମଃ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଗଦତ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରୁର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଭୀମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପତିଙ୍କ ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ।
ତସ୍ଯାଭିଦ୍ରଵତୋ ଵାହାନ୍ହସ୍ତମୁକ୍ତେନ ଵାରିଣା। ସିକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯତ୍ରାସଯନ୍ନାଗସ୍ତେ ପାର୍ଥସହରଂସ୍ତତଃ
ଭୀମ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ହାତୀ ତାଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡରେ ପାଣି ଛିଟି ଦେଇ, ପାଣ୍ଡବ ସେନାର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ତତସ୍ତମଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣଂ ରୁଚିପର୍ଵା କୃତୀସୁତଃ। ସମଘ୍ନଞ୍ଛରଵର୍ଷେଣ ରଥସ୍ଯୋଽନ୍ତକସନ୍ନିଭଃ
ତାପରେ କୃତିବର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ରୁଚିପର୍ବାନ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ତୀର ବର୍ଷା କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ଯମଦୂତ ସଦୃଶ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ସ ରୁଚିପର୍ଵାଣଂ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା। ସୁପର୍ଵା ପର୍ଵତପତିର୍ନିନ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
ତାପରେ ପାହାଡ଼ର ମାଳିକ ସୁପର୍ବା, ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରୁଚିପର୍ବାନ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦୀସୁତଃ। ଚେକିତାନୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ଯଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚାର୍ଦଯନ୍ଦ୍ଵିପମ୍
ସେ ଶୂର ବଳିପଡ଼ିବା ପରେ, ସୌଭଦ୍ର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅ, ଚେକିତାନ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ଏହି ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ ଏନଂ ଶରଧାରାଭିର୍ଧାରାଭିରିଵ ତୋଯଦାଃ। ସିଷିଚୁର୍ଭୈରଵାନ୍ନାଦାନ୍ଵିନଦନ୍ତୋ ଜିଘାଂସଵଃ
ସେମାନେ ମେଘ ଯେପରି ପାଣି ବର୍ଷା କରେ, ସେହିପରି ତୀର ବର୍ଷା କରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ ଓ ହାତୀକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ତତଃ ପାର୍ଷ୍ଣ୍ଯଙ୍କୁଶାଙ୍ଗୁଷ୍ଠୈଃ କୃତିନା ଚୋଦିତୋ ଦ୍ଵିପଃ। ପ୍ରସାରିତକରଃ ପ୍ରାଯାତ୍ସ୍ତବ୍ଧକର୍ଣେକ୍ଷଣୋ ଦ୍ରୁତମ୍
ତାପରେ ଦକ୍ଷ ହାତୀଚାଳକ ପାର୍ଶ୍ୱ ଅଙ୍କୁଶ, ପାଦ ଓ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଚାଳିଥିବା ହାତୀ, ଶୁଣ୍ଡ ଦୀର୍ଘ କରି, କାନ ଓ ଚକ୍ଷୁ ତିକ୍ତିକ୍ତି ରଖି, ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା।
ସୋଽଧିଷ୍ଠାଯ ପଦା ଵାହାନ୍ଯୁଯୁତ୍ସୋଃ ସୂତମାରୁଜତ୍। ଯୁଯୁତ୍ସୁସ୍ତୁ ରଥାଦ୍ରାଜନ୍ନପାକ୍ରାମତ୍ତ୍ଵରାନ୍ଵିତଃ
ସେହି ହାତୀ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଯୁୟୁତ୍ସୁଙ୍କ ରଥଚାଳକକୁ ଆଘାତ କଲା। ଏହା ଦେଖି ରାଜା, ଯୁୟୁତ୍ସୁ ତୁରନ୍ତ ରଥରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ।
ତତଃ ପାଣ୍ଡଵଯୋଧାସ୍ତେ ନାଗରାଜଂ ଶରୈର୍ଦ୍ରୁତମ୍। ସିଷିଚୁର୍ଭୈରଵାନ୍ନାଦାନ୍ଵିନଦନ୍ତୋ ଜିଘାଂସଵଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାପତିମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରି, ହାତୀରାଜାକୁ ତୀବ୍ର ତୀର ବର୍ଷା କରି ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ତଵ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଲୁତୋ ରଥମ୍। ସ କୁଞ୍ଜରସ୍ଥୋ ଵିସୃଜନ୍ନିଷୂନରିଷୁ ପାର୍ଥିଵଃ। ବଭୌ ରଶ୍ମୀନିଵାଦିତ୍ଯୋ ଭୁଵନେଷୁ ସମୁତ୍ସୃଜନ୍
ତୁମର ପୁଅ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଗଲେ। ଏବଂ ହାତୀ ଉପରେ ଦଢ଼ି, ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ତୀର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଆଲୋକ ଛଡ଼େ, ସେହିପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଲାଗୁଥିଲେ।
ତମାର୍ଜୁନିର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଯୁଯୁତ୍ସୁର୍ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ। ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦ୍ରୌପଦେଯା ଧୃଷ୍ଟକେତୁଶ୍ଚ ଵିଵ୍ଯଧୁଃ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ବାରଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ, ଯୁୟୁତ୍ସୁ ଦଶଟି ତୀର ଦେଲେ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ତିନିଟି ତୀର ଦେଲେ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲେ।
ଚେକିତାନଃ ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ସୋତ୍ତରାଯୁଧିକଂ ପୁନଃ। ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଭଗଦତ୍ତସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ
ଚେକିତାନ ଚୁଆଣ୍ଠି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ପୁଣି ଆଘାତ କଲେ, ତାପରେ ଭଗଦତ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତିନିଟି ତୀର ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୋଽତିଯତ୍ନାର୍ପିତୈର୍ବାଣୈରାଚିତୋ ଦ୍ଵିରଦୋ ବଭୌ। ସଂସ୍ଯୂତ ଇଵ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ରଶ୍ମିଭିର୍ଜଲଦୋ ମହାନ୍
ଅତି ପ୍ରୟାସରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ତୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ହାତୀଟି ଏମିତି ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ମହାମେଘ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଲାଗିଥାଏ।
ନିଯନ୍ତୁଃ ଶିଲ୍ପଯତ୍ନାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରେରିତୋଽରିଶରାର୍ଦିତଃ। ପରିଚିକ୍ଷେପ ତାନ୍ନାଗଃ ସ ରିପୂନ୍ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍
ଚାଳକଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଚଳିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତୀରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ, ସେହି ହାତୀ ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଦୁଇପଟର ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା।
ଗୋପାଲ ଇଵ ଦଣ୍ଡେନ ଯଥା ପଶୁଗଣାନ୍ଵନେ। ସଙ୍କାଲଯତି ତାଂ ସେନାଂ ଭଗଦତ୍ତସ୍ତଥା ମୁହୁଃ
ଯେପରି ଗୋପାଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛୋଟ ଲାଠି ଦେଇ ଗାଈମାନେକୁ ଏକଠା କରେ, ସେହିପରି ଭଗଦତ୍ତ ବାରମ୍ବାର ସେ ସେନାକୁ ଏକଠା କରୁଥିଲେ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶ୍ଯେନାଭିପ୍ରନ୍ନାନାଂ ଵାଯସାନାମିଵ ସ୍ଵନଃ। ବଭୂଵ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ଭୃଶଂ ଵିଦ୍ରଵତାଂ ସ୍ଵନଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଏମିତି ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଶିଘ୍ର ବାଜ ଆକ୍ରମଣ କଲେ କାଉଆମାନେ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି।