ତଯୋସ୍ତଦଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ରକ୍ଷୋଗ୍ରାମଣିମୁଖ୍ଯଯୋଃ। ତାଦୃଗ୍ଯାଦୃକ୍ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ଶମ୍ବରାମରରାଜଯୋଃ
ଏହି ଦୁଇ ରାକ୍ଷସ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ତାହା ପୂର୍ବେ ଶମ୍ବର ଓ ଦେବତା ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଥିଲା।
ଏଵଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଶତାନ୍ଯାସନ୍ରଥଵାରଣଵାଜିନାମ୍। ପଦାତୀନାଂ ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଵ ତେଷାଂ ଚ ସଙ୍କୁଲେ
ଏଭଳି ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶତଶଃ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ତୁମ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସେନାରେ, ଏହି ଭୀଷଣ ଭିଡ଼ରେ।
ନୈତାଦୃଶୋ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମୋ ନୈଵ ଚ ଶ୍ରୁତଃ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାଭାଵଭାଵେ ତୁ ପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ପରସ୍ପରମ୍
ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି କିମ୍ବା ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ନାହିଁ କେବେ ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଏକାଉଁଠି ଲଗିଥିଲେ।
ଇଦଂ ଘୋରମିଦଂ ଚିତ୍ରମିଦଂ ରୌଦ୍ରମିତି ପ୍ରଭୋ। ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପ୍ରତତାନି ବହୂନି ଚ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—କିଛି ଭୟଙ୍କର, କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, କିଛି ଦାରୁଣ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସାରା ମାଇଦାନରେ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।
ତେନ ନାଗେନ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ପାଣ୍ଡଵାନାମନୀକିନୀ। ସହସାଽଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ରାଜନ୍ଯତ୍ର ତସ୍ଯୌ ଵୃକୋଦରଃ
ସେ ହାତୀ ଦ୍ୱାରା ପାଣ୍ଡବ ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲା; ଏହା ଦେଖି ବିମ୍ବ ହଠାତ୍ ତାହା ସାମ୍ନାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ହତଂ ମତ୍ଵା ଵୃକୋଦରମ୍। ଭଗଦତ୍ତଂ ସପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଃ ସର୍ଵତଃ ସମଵାରଯତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବିମ୍ବ ମୃତ ଭାବି, ପଞ୍ଚାଳ ସହିତ ଚାରିପଟେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ତଂ ରଥଂ ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପରିଵାର୍ଯ ପରନ୍ତପାଃ। ଅଵାକିରଞ୍ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀମାନେ ସେଇ ରଥକୁ ଘେରି ଶତେ ହଜାରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ସ ଵିଘାତଂ ପୃଷତ୍କାନାମଙ୍କୁଶେନ ସମାହରନ୍। କ୍ଷଣେନ ପାଣ୍ଡୁପାଞ୍ଜାଲାନ୍ଵ୍ଯଧମତ୍ପର୍ଵତେଶ୍ଵରଃ
ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କ ଅଙ୍କୁଶ ଦ୍ୱାରା ବାଣମାନେକୁ ରୋକି, ଦ୍ରୁତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାଣ୍ଡବ ଓ ପଞ୍ଚାଳମାନେକୁ ଚିଥରାଇଦେଲେ।
ତଦଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ଭଗଦତ୍ତସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ। ତଥା ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ଚରିତଂ କୁଞ୍ଜରେଣ ଵିଶାମ୍ପତେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲୁ; ବୟସ୍କ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ହାତୀ ସହିତ ଏମିତି କାମ କରିଥିଲେ, ରାଜା।
ତତୋ ରାଜା ଦଶାର୍ଣାନାଂ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷମୁପାଦ୍ରଵତ୍। ତିର୍ଯଗ୍ଯାତେନ ନାଗେନ ସମଦେନାଶୁଗାମିନା
ତାପରେ ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜା ତୀବ୍ର ଓ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢି, କୋଣାରୁ ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵନ୍ନାଗଯୋର୍ଭୀମରୂପଯୋଃ। ସପକ୍ଷଯୋଃ ପର୍ଵତଯୋର୍ଯଥା ସଦ୍ରୁମଯୋଃ ପୁରା
ସେଇ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହା ପୁରୁଣା ଦିନର ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ଥିବା ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷପତେର୍ନାଗଃ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତ୍ଯାପସୃତ୍ଯ ଚ। ପାର୍ଶ୍ଵେ ଦଶାର୍ଣାଧିପତେର୍ଭିତ୍ତ୍ଵା ନାଗମପାତଯତ୍
ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜାଙ୍କ ହାତୀ ଘୁରି ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ରାଜାଙ୍କ ହାତୀର ପାଶ୍ୱକୁ ଆଘାତ କରି, ତାହାକୁ ପଡ଼ିଦେଲା।
ତୋମରୈଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମ୍ଯାଭୈର୍ଭଗଦତ୍ତୋଽଥ ସପ୍ତଭିଃ। ଜଘାନ ଦ୍ଵିରଦସ୍ଥଂ ତଂ ଶତ୍ରୁଂ ପ୍ରଚଲିତାସନମ୍
ତାପରେ ଭଗଦତ୍ତ ସାତଟି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସମ ତୋମର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ, ଯିଏ ହାତୀ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ଆଘାତ କରି ତାଙ୍କୁ ଆସନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵ୍ଯଵଚ୍ଛିଦ୍ଯ ତୁ ରାଜାନଂ ଭଗଦତ୍ତଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ରଥାନୀକେନ ମହତା ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯତ୍
କିନ୍ତୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭଗଦତ୍ତଙ୍କୁ ରାଜାଠାରୁ ଅଲଗା କରି, ବଡ଼ ରଥବାହିନୀ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପଟେ ଘେରି ଦେଲେ।
ସ କୁଞ୍ଜରସ୍ଥୋ ରଥିଭିଃ ଶୁଶୁଭେ ସର୍ଵତୋ ଵୃତଃ। ପର୍ଵତେ ଵନମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ ହୁତାଶନଃ
ସେ ହାତୀ ଉପରେ ବସି, ଚାରିପଟେ ରଥୀମାନେ ଘେରିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ଵତଃ ଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ରଥିନାମୁଗ୍ରଧନ୍ଵିନାମ୍। କିରତାଂ ଶରଵର୍ଷାଣି ସ ନାଗଃ ପର୍ଯଵର୍ତତ
ତୀବ୍ର ଧନୁର୍ଧର ରଥୀମାନେ ଚାରିପଟେ ଘନ୍ତି ମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କରି, ବାଣ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ସେ ହାତୀ ଘୁରୁଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷୋ ରାଜା ପରିଗୃହ୍ଯ ମହାଗଜମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ସହସା ଯୁଯୁଧାନରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷ ରାଜା ତାଙ୍କ ମହାହାତୀକୁ ଧରି, ହଠାତ୍ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ରଥ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆପତନ୍ତଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାଗଂ ସାତ୍ଵତପୁଙ୍ଗଵଃ। ଅଵିଧ୍ଯତ୍ପଞ୍ଚଭିର୍ବାଣୈଃ ଶିତୈରାଶୀଵିଷୋପମୈଃ
ସେଇ ହାତୀ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସାତ୍ୱତମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁୟୁଧାନ ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, ସର୍ପ ସମାନ, ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ଶିନେଃ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ତୁ ରଥଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ମହାଦ୍ଵିପଃ। ଅଭିଚିକ୍ଷେପ ଵେଗେନ ଯୁଯୁଧାନସ୍ତ୍ଵପାକ୍ରମତ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ମହାହାତୀ ଶିନିଙ୍କ ନାତିଙ୍କ ରଥକୁ ଧରି ଜୋରରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଯୁୟୁଧାନ ତାହାଠାରୁ ଲାଫି ଚାଲିଗଲେ।
ବୃହତଃ ସୈନ୍ଧଵାନଶ୍ଵାନ୍ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯଥ ସାରଥିଃ। ତସ୍ଥୌ ସାତ୍ଯକିମାସାଦ୍ଯ ସମ୍ପ୍ଲୁତସ୍ତଂ ରଥଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସାରଥି ବଡ଼ ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦୌଡ଼ାଇ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚି, ଲାଫି ସେଇ ରଥ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ସ ତୁ ଲବ୍ଧ୍ଵାନ୍ତରଂ ନାଗସ୍ତ୍ଵରିତୋ ରଥମଣ୍ଡଲାତ୍। ନିଷ୍ପତନ୍ସତତଂ ସର୍ଵାନ୍ପରିଚିକ୍ଷେପ ପାର୍ଥିଵାନ୍
ସେଇ ହାତୀ ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ତୁରନ୍ତ ରଥମଣ୍ଡଳ ଭିତରୁ ବାହାରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେକୁ ଚିଥରାଇଦେଲା।
ତେ ତ୍ଵାଶୁଗତିନା ତେନ ତ୍ରାସ୍ଯମାନା ନରର୍ଷଭାଃ। ତମେକଂ ଦ୍ଵିରଦଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମେନିରେ ଶତଶୋ ଦ୍ଵିପାନ୍
ସେଇ ତୀବ୍ର ଗତି ଦେଖି, ମହାବଳୀ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ସେ ଏକ ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ ହାତୀ ପରି ଭାବିଲେ।
ତେ ଗଜସ୍ଥେନ କାଲ୍ଯନ୍ତେ ଭଗଦତ୍ତେନ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଐରାଵତସ୍ଥେନ ଯଥା ଦେଵରାଜେନ ଦାନଵାଃ
ଭଗଦତ୍ତ ତାଙ୍କର ହାତୀ ଉପରେ ବସି ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଯେପରିକି ଇନ୍ଦ୍ର ଏୟିରାବତ ଉପରେ ବସି ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେହିପରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ପ୍ରଦ୍ରଵତାଂ ଭୀମଃ ପାଞ୍ଚାଲାନାମିତସ୍ତତଃ। ଗଜଵାଜିକୃତଃ ଶବ୍ଦଃ ସୁମହାନ୍ସମଜାଯତ
ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଏପଟେ ସେପଟେ ପଳାଇବା ସମୟରେ, ଭୀମଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଶବ୍ଦ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା।
ଭଗଦତ୍ତେନ ସମରେ କାଲ୍ଯମାନେଷୁ ପାଣ୍ଡୁଷୁ। ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ଯୋତିଷମଭିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପୁନର୍ଭୀମଃ ସମଭ୍ଯଯାତ୍
ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଗଦତ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରୁର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଭୀମ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପୁଣିଥରେ ପ୍ରାଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷପତିଙ୍କ ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଆସିଲେ।
ତସ୍ଯାଭିଦ୍ରଵତୋ ଵାହାନ୍ହସ୍ତମୁକ୍ତେନ ଵାରିଣା। ସିକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯତ୍ରାସଯନ୍ନାଗସ୍ତେ ପାର୍ଥସହରଂସ୍ତତଃ
ଭୀମ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଭଗଦତ୍ତଙ୍କ ହାତୀ ତାଙ୍କ ଶୁଣ୍ଡରେ ପାଣି ଛିଟି ଦେଇ, ପାଣ୍ଡବ ସେନାର ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା।
ତତସ୍ତମଭ୍ଯଯାତ୍ତୂର୍ଣଂ ରୁଚିପର୍ଵା କୃତୀସୁତଃ। ସମଘ୍ନଞ୍ଛରଵର୍ଷେଣ ରଥସ୍ଯୋଽନ୍ତକସନ୍ନିଭଃ
ତାପରେ କୃତିବର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ରୁଚିପର୍ବାନ ତୁରନ୍ତ ଆସି, ତୀର ବର୍ଷା କରି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥକୁ ଯମଦୂତ ସଦୃଶ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ସ ରୁଚିପର୍ଵାଣଂ ଶରେଣାନତପର୍ଵଣା। ସୁପର୍ଵା ପର୍ଵତପତିର୍ନିନ୍ଯେ ଵୈଵସ୍ଵତକ୍ଷଯମ୍
ତାପରେ ପାହାଡ଼ର ମାଳିକ ସୁପର୍ବା, ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରୁଚିପର୍ବାନ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନିପତିତେ ଵୀରେ ସୌଭଦ୍ରୋ ଦ୍ରୌପଦୀସୁତଃ। ଚେକିତାନୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ଯଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚାର୍ଦଯନ୍ଦ୍ଵିପମ୍
ସେ ଶୂର ବଳିପଡ଼ିବା ପରେ, ସୌଭଦ୍ର, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅ, ଚେକିତାନ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ଏହି ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତ ଏନଂ ଶରଧାରାଭିର୍ଧାରାଭିରିଵ ତୋଯଦାଃ। ସିଷିଚୁର୍ଭୈରଵାନ୍ନାଦାନ୍ଵିନଦନ୍ତୋ ଜିଘାଂସଵଃ
ସେମାନେ ମେଘ ଯେପରି ପାଣି ବର୍ଷା କରେ, ସେହିପରି ତୀର ବର୍ଷା କରି, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ ଓ ହାତୀକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।