ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୁରୁତୋ ରାଜସତ୍ତମଃ। ଅପାଯାଞ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯଯାତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ର ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆଗେଇଲେ।
ତଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସଧନୁଷ୍କଂ ତୁ ସାଶ୍ଵଯନ୍ତାରମାକ୍ଷିଣୋତ୍। ସ ହତଃ ପ୍ରାପତଦ୍ଭୂମୌ ରଥାଜ୍ଜ୍ଯୋତିରିଵାମ୍ବରାତ୍। `ହତ୍ଵା ତଂ ଵିବଭୌ ଦ୍ରୋଣଃ କୁରୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ସେତେବେଳେ ଡ୍ରୋଣ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆଘାତ କଲେ; ସେ ହତ ହୋଇ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ତାରା ଆକାଶରୁ ଖସିଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ମାରି, ଡ୍ରୋଣ କୁରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଵାର୍ଧକ୍ଷେମିସ୍ତୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମୈଃ। ନଵଭିଶ୍ଚ ମହୀପାଲଃ ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ
ତାପରେ ବାର୍ଧକ୍ଷେମୀ, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ପୁନି ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅଧିକ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟ୍ଯା ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ। ସୁଚିତ୍ରୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଵ୍ଵାଽନଦଦ୍ବଲୀ
ହେ ରାଜନ୍, ସାତ୍ୟକି ଚଉଷଠିଟି ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ସୁଚିତ୍ର ଦଶଟି ସୁନିଶ୍ଚିତ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସମରେ ରାଜଞ୍ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍। ଅପାତଯତ୍ତଯୋ ଦ୍ରୋଣଃ ସୁଚିତ୍ରଂ ସହସାରଥିମ୍
ହେ ରାଜନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ସେଠାରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଦ୍ରୋଣ ସୁଚିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସହିତ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ସାଶ୍ଵଂ ଚ ସମରେ ରାଜନ୍ହତୋ ଵୈ ପ୍ରାପତତ୍କ୍ଷିତୌ। ପାତ୍ଯମାନୋ ମହାରାଜ ବଭୌ ଜ୍ଯୋତିରିଵାମ୍ବରାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲାପରେ, ସେ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଆକାଶରୁ ଖସୁଥିବା ତାରା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ହତେ ରାଜପୁତ୍ରେ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରେ। ହତ ଦ୍ରୋଣଂ ହତ ଦ୍ରୋଣମିତ୍ଯାସୀନ୍ନିଃସ୍ଵନୋ ମହାନ୍
ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କର ମହିମା ଥିବା ସେଇ ରାଜପୁତ୍ର ମରିଯାଇଥିବାବେଳେ, 'ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ! ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ!' ବୋଲି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ତାଂସ୍ତଥା ଭୃଶସଂରବ୍ଧାନ୍ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ମତ୍ସ୍ଯକେକଯାନ୍। ସୃଞ୍ଜଯାନ୍ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ରୋଣୋ ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭଯଦ୍ବଲୀ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଦ୍ରୋଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ପାଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ, ସୃଞ୍ଜୟ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲେ।
ସାତ୍ଯକିଂ ଚେକିତାନଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶିଖଣ୍ଡିନୌ। ଵାର୍ଧକ୍ଷେମିଂ ଚୈତ୍ରସେନିଂ ସେନାବିନ୍ଦୁଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍
ସେ ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡି, ବାର୍ଧକ୍ଷେମୀ, ଚିତ୍ରାୟୁଧ, ସେନାବିନ୍ଦୁ ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚସଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ।
ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାନ୍। ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ରୋଣୋଽଜଯଦ୍ଯୁଦ୍ଧେ କୁରୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦେଶର ରାଜାମାନଙ୍କୁ, କୁରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଲେ।
ତାଵକାଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଜଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହାହଵେ। ପାଣ୍ଡଵେଯାନ୍ରଣେ ଜଘ୍ନୁର୍ଦ୍ରଵମାଣାନ୍ସମନ୍ତତଃ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ପକ୍ଷର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଉଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତେ ଦାନଵା ଇଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଧ୍ଯମାନା ମହାତ୍ମନା। ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ଭାରତ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ଯେପରି ହତ ହେଉଥିଲେ, ସେପରି ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ ଓ ମତ୍ସ୍ୟମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସମନୁପ୍ରାପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରୋଽହଂ ମୋହଂ ପରମମାଗତଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ହତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ମୁଁ ଏବେ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛି। ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସୁଣି, ମୋତେ ଏହି ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉନାହିଁ।
ଯନ୍ମାଂ କ୍ଷତ୍ତାଽବ୍ରଵୀତ୍ତାତ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୂତ ମଯା ସହ
ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦେଖି, ବିଦୁର ଯାହା କହିଥିଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ ଏବେ ଘଟିଯାଇଛି, ହେ ସୂତ।
ନୃଶଂସଂ ତୁ ପରଂ ତାତ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଯଦି। ପୁତ୍ରଶେଷଂ ଚିକୀର୍ଷେଯଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ନ ମରଣଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଅମାନେକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଆସୁନଥାନ୍ତା।
ଯୋ ହି ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଵତ୍ଯର୍ଥପରୋ ନରଃ। ସୋଽସ୍ମାଚ୍ଚ ହୀଯତେ ଲୋକାତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଭାଵଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଓ ନିମ୍ନ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଅଦ୍ଯ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ କୃତୋଚ୍ଛେଦସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ। ଅଵଶେଷଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କକୁଦେ ମୃଦିତେ ସତି
ଏବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୁଁ କୌଣସି ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ସଞ୍ଜୟ।
କଥଂ ସ୍ଯାଦଵଶେଷୋ ହି ଧୁର୍ଯଯୋରଭ୍ଯତୀତଯୋଃ। ଯୌ ନିତ୍ଯମୁପଜୀଵାମଃ କ୍ଷମିଣୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ନେତା ଉପରେ ଆମେ ସଦା ନିର୍ଭର କରୁଥିଲୁ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ କିପରି କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିପାରିବ?
ଵ୍ଯକ୍ତମେଵ ଚ ମେ ଶଂସ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ। କେଽଯୁଧ୍ଯନ୍କେ ଵ୍ଯପାକୁର୍ଵନ୍କେ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯାତ୍
ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା ତାହା ସଫା କହ, କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିଏ ପଛକୁ ହଟିଲେ, ଏବଂ କିଏ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଧନୁଞ୍ଜଯଂ ଚ ମେ ଶଂସ ଯଦ୍ଯଚ୍ଚକ୍ରେ ରଥର୍ଷଭଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ନୋ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଚ୍ଚ ଵୃକୋଦରାତ୍
ଧନଞ୍ଜୟ, ରଥମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କ'ଣ କଲେ ତାହା ମୋତେ କହ। କାରଣ ଆମର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଓ ଆମର ଶତ୍ରୁ ବୃକୋଦରଠାରୁ ଥିଲା।
ଯଥାଽସୀଚ୍ଚ ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଯେଷୁ ସଞ୍ଜଯ। ମମ ସୈନ୍ଯାଵଶେଷସ୍ଯ ସନ୍ନିପାତଃ ସୁଦାରୁଣଃ
ସଞ୍ଜୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରୁ ହଟିଗଲେ, ମୋ ଶେଷ ଥିବା ସେନା ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କେମିତି ଏକଠା ହେଲା?
କଥଂ ଚ ଵୋ ମନସ୍ତାତ ନିଵୃତ୍ତେଷ୍ଵଭଵତ୍ତଦା। ମାମକାନାଂ ଚ ଯେ ଶୂରାଃ କେ କାଂସ୍ତତ୍ର ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ସେ ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ହଟିଯିବା ପରେ, ତୁମମାନଙ୍କର ମନ କିପରି ଥିଲା? ମୋ ସେନାର କେଉଁ ଶୂରବୀର ଠିଆ ରହିଲେ ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ?
ତଂ ଧର୍ମରାଜୋ ବହୁଭିର୍ମର୍ମଭିଦ୍ଭିରଵାକିରତ୍। ମଦ୍ରେଶସ୍ତଂ ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ଶରୈର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵାଽନଦଦ୍ଭୃଶମ୍
ଧର୍ମରାଜ ଅନେକ ଧାରାଳ ତୀର ଝଡ଼େଇ ମଦ୍ରରାଜାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ମଦ୍ରରାଜ ମଧ୍ୟ ଚଉଷଠି ତୀର ମାରି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ଯ ନାନଦତଃ କେତୁମୁଚ୍ଚକର୍ତ ଚ କାର୍ମୁକମ୍। କ୍ଷୁରାଭ୍ଯାଂ ପାଣ୍ଡଵୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତତ ଉଚ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁର୍ଜନାଃ
ସେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ବଡ଼ଭାଇ ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ପତାକା ଓ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ତଥୈଵ ରାଜା ବାହ୍ଲୀକୋ ରାଜାନଂ ଦ୍ରୁପଦଂ ଶରୈଃ। ଆଦ୍ରଵନ୍ତଂ ସହାନୀକଃ ସହାନୀକଂ ନ୍ଯଵାରଯତ୍
ଏହିପରି, ବାହ୍ଲିକ ରାଜା ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଦ୍ରୁପଦ ରାଜାଙ୍କୁ ତୀରରେ ଆବୃତ କରି ରୋକିଦେଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ଵୃଦ୍ଧଯୋଃ ସହସେନଯୋଃ। ଯଥା ମହାଯୂଥପଯୋର୍ଦ୍ଵିପଯୋଃ ସମ୍ପ୍ରଭିନ୍ନଯୋଃ
ଏହି ଦୁଇ ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କର ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ଯେପରି ଦୁଇଟି ରାଗିଥିବା ବଡ଼ ହାତୀ ତାଙ୍କର ଦଳ ସହିତ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଉଛନ୍ତି।
ଵିନ୍ଦାନୁଵିନ୍ଦାଵାଵନ୍ତ୍ଯୌ ଵିରାଟଂ ମତ୍ସ୍ଯମାର୍ଚ୍ଛତାମ୍। ସହସୈନ୍ଯୌ ସହାନୀକଂ ଯଥେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ ପୁରା ବଲିମ୍
ଅବନ୍ତିର ବିନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଅନୁବିନ୍ଦ୍ୟ ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ବଳିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତଦୁତ୍ପିଞ୍ଜଲକଂ ଯୁଦ୍ଧମାସୀଦ୍ଦେଵାସୁରୋପମମ୍। ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ କେକଯୈଃ ସାର୍ଧମଭୀତାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପମ୍
ମତ୍ସ୍ୟ ଓ କେକୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଭୟ ନ ଭାବି ଲଡ଼ୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ହେଲା।
ନାକୁଲିଂ ତୁ ଶତାନୀକଂ ଭୂତକର୍ମା ସଭାପତିଃ। ଅସ୍ଯନ୍ତମିଷୁଜାଲାନି ଯାନ୍ତଂ ଦ୍ରୋଣାଦଵାରଯତ୍
ନକୁଳଙ୍କ ପୁଅ ଶତାନୀକ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ଦିଗକୁ ତୀରର ବର୍ଷା କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସଭାପତି ଭୂତକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ।
ତତୋ ନକୁଲଦାଯାଦସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଭଲ୍ଲୈଃ ସୁସଂଶିତୈଃ। ଚକ୍ରେ ଵିବାହୁଶିରସଂ ଭୂତକର୍ମାଣମାହଵେ
ତାପରେ, ନକୁଳଙ୍କ ବଂଶଜ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଭଲ ତୀରରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂତକର୍ମାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଓ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।