ତଂ ତୁ ଶୂରଂ ମହେଷ୍ଵାସଂ ତାଵକାଽଭ୍ଯୁଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ। ରାଜାନୋ ରାଜପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତୁମର ପକ୍ଷର ରାଜା, ରାଜପୁତ୍ର ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରି, ସେ ଶୂରବୀର ଧନୁର୍ଧରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଦେଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ନତପର୍ଵଭିଃ। କ୍ଷତ୍ରଵର୍ମା ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ଵସୁଦାନଶ୍ଚ ପଞ୍ଚଭିଃ
ତାପରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଧାରାଳ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; କ୍ଷତ୍ରବର୍ମା ଏକୋଇଶଟି ତୀରରେ, ଓ ବସୁଦାନ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଉତ୍ତମୌଜାସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈଃ କ୍ଷତ୍ରଦେଵଶ୍ଚ ସପ୍ତଭିଃ। ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚ ଶତେନାଜୌ ଯୁଧାମନ୍ଯୁସ୍ତଥାଽଷ୍ଟଭିଃ
ଉତ୍ତମୌଜା ତିନିଟି ତୀରରେ, କ୍ଷତ୍ରଦେବ ସାତଟି ତୀରରେ; ସାତ୍ୟକି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତଟି ତୀରରେ, ଏବଂ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଅଠଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ଦଶଭିଶ୍ଚେକିତାନସ୍ତ୍ରିଭିଃ ଶରୈଃ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବାରଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦଶଟି ତୀରରେ, ଚେକିତାନ ତିନିଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧଃ ପ୍ରଭିନ୍ନ ଇଵ କୁଞ୍ଜରଃ। ଅଭ୍ଯତୀତ୍ଯ ସ୍ଥାନୀକଂ ଦୃଢସେନମପାତଯତ୍
ତାପରେ ସତ୍ୟବାନ୍ ଡ୍ରୋଣ, ଆହତ ହାତୀ ଭଳି, ସେନା ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇ ଦୃଢ଼ସେନଙ୍କୁ ପତିତ କଲେ।
ତତୋ ରାଜାନମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରହରନ୍ତମଭୀତଵତ୍। ଅଵିଧ୍ଯନ୍ନଵଭିଃ କ୍ଷେମଂ ସ ହତଃପ୍ରାପତଦ୍ରଥାତ୍
ତାପରେ ଭୟହୀନ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗିଁ ନଉଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଆହତ ହୋଇ ସେ ରଥରୁ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵିଚରନ୍ଦିଶଃ। ତ୍ରାତା ହ୍ଯଭଵଦନ୍ଯେଷାଂ ନ ତ୍ରାତଵ୍ଯଃ କଥଂଚନ
ସେ ସେନାର ମଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵିଂଶତ୍ଯା ଚୋତ୍ତମୌଜସମ୍। ଵସୁଦାନଂ ଚ ଭଲ୍ଲେନ ପ୍ରୈଷଯଦ୍ଯମସାଦନମ୍
ସେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ବାରଟି ତୀରରେ, ଉତ୍ତମୌଜାଙ୍କୁ ଏକୋଇଶଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ବସୁଦାନଙ୍କୁ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଅଶୀତ୍ଯା କ୍ଷତ୍ରଵର୍ମାଣଂ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସୁଦକ୍ଷିଣମ୍। କ୍ଷତ୍ରଦେଵଂ ତୁ ଭଲ୍ଲେନ ରଥନୀଡାଡପାତଯତ୍
ସେ କ୍ଷତ୍ରବର୍ମାନ୍କୁ ଅଶୀଟି ତୀରରେ, ସୁଦକ୍ଷିଣଙ୍କୁ ଛବିଶଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; କ୍ଷତ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ ରଥରୁ ପତିତ କଲେ।
ଯୁଧାମନ୍ଯୁଂ ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ରିଂଶତା ଚୈଵ ସାତ୍ଯକିମ୍। ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ରୁକ୍ମରଥସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ସେ ଯୁଧାମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଚଉଷଠି ତୀରରେ, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ତିରିଶଟି ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ତାପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ତୁରନ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଗୁରୁତୋ ରାଜସତ୍ତମଃ। ଅପାଯାଞ୍ଜଵନୈରଶ୍ଵୈଃ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯଯାତ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁରନ୍ତ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ର ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆଗେଇଲେ।
ତଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସଧନୁଷ୍କଂ ତୁ ସାଶ୍ଵଯନ୍ତାରମାକ୍ଷିଣୋତ୍। ସ ହତଃ ପ୍ରାପତଦ୍ଭୂମୌ ରଥାଜ୍ଜ୍ଯୋତିରିଵାମ୍ବରାତ୍। `ହତ୍ଵା ତଂ ଵିବଭୌ ଦ୍ରୋଣଃ କୁରୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ସେତେବେଳେ ଡ୍ରୋଣ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଆଘାତ କଲେ; ସେ ହତ ହୋଇ ରଥରୁ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ତାରା ଆକାଶରୁ ଖସିଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ମାରି, ଡ୍ରୋଣ କୁରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଵାର୍ଧକ୍ଷେମିସ୍ତୁ ଵାର୍ଷ୍ଣେଯୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଶରୋତ୍ତମୈଃ। ନଵଭିଶ୍ଚ ମହୀପାଲଃ ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ
ତାପରେ ବାର୍ଧକ୍ଷେମୀ, ଯିଏ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ବୀର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ପୁନି ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଅଧିକ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟ୍ଯା ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ସାଯକୈଃ। ସୁଚିତ୍ରୋ ଦଶଭିର୍ବାଣୈର୍ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଵ୍ଵାଽନଦଦ୍ବଲୀ
ହେ ରାଜନ୍, ସାତ୍ୟକି ଚଉଷଠିଟି ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ସୁଚିତ୍ର ଦଶଟି ସୁନିଶ୍ଚିତ ବାଣରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତଂ ଦ୍ରୋଣଃ ସମରେ ରାଜଞ୍ଶରଵର୍ଷୈରଵାକିରତ୍। ଅପାତଯତ୍ତଯୋ ଦ୍ରୋଣଃ ସୁଚିତ୍ରଂ ସହସାରଥିମ୍
ହେ ରାଜନ୍, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ସେଠାରେ ବାଣର ବର୍ଷା କରିଲେ। ଦ୍ରୋଣ ସୁଚିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ସହିତ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ସାଶ୍ଵଂ ଚ ସମରେ ରାଜନ୍ହତୋ ଵୈ ପ୍ରାପତତ୍କ୍ଷିତୌ। ପାତ୍ଯମାନୋ ମହାରାଜ ବଭୌ ଜ୍ଯୋତିରିଵାମ୍ବରାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ମରିଗଲାପରେ, ସେ ଭୂମିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ। ପଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଆକାଶରୁ ଖସୁଥିବା ତାରା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ହତେ ରାଜପୁତ୍ରେ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରେ। ହତ ଦ୍ରୋଣଂ ହତ ଦ୍ରୋଣମିତ୍ଯାସୀନ୍ନିଃସ୍ଵନୋ ମହାନ୍
ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କର ମହିମା ଥିବା ସେଇ ରାଜପୁତ୍ର ମରିଯାଇଥିବାବେଳେ, 'ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ! ଦ୍ରୋଣ ମରିଗଲେ!' ବୋଲି ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା।
ତାଂସ୍ତଥା ଭୃଶସଂରବ୍ଧାନ୍ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ମତ୍ସ୍ଯକେକଯାନ୍। ସୃଞ୍ଜଯାନ୍ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ରୋଣୋ ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭଯଦ୍ବଲୀ
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଦ୍ରୋଣ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ପାଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, କେକୟ, ସୃଞ୍ଜୟ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲେ।
ସାତ୍ଯକିଂ ଚେକିତାନଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶିଖଣ୍ଡିନୌ। ଵାର୍ଧକ୍ଷେମିଂ ଚୈତ୍ରସେନିଂ ସେନାବିନ୍ଦୁଂ ସୁଵର୍ଚସମ୍
ସେ ସାତ୍ୟକି, ଚେକିତାନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଶିଖଣ୍ଡି, ବାର୍ଧକ୍ଷେମୀ, ଚିତ୍ରାୟୁଧ, ସେନାବିନ୍ଦୁ ଓ ସୁବର୍ଚ୍ଚସଙ୍କୁ ପରାଜିତ କଲେ।
ଏତାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସୁବହୂନ୍ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାନ୍। ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ରୋଣୋଽଜଯଦ୍ଯୁଦ୍ଧେ କୁରୁଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
ଏହିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଦେଶର ରାଜାମାନଙ୍କୁ, କୁରୁମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତିଲେ।
ତାଵକାଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଜଯଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମହାହଵେ। ପାଣ୍ଡଵେଯାନ୍ରଣେ ଜଘ୍ନୁର୍ଦ୍ରଵମାଣାନ୍ସମନ୍ତତଃ
ହେ ମହାରାଜ, ତୁମର ପକ୍ଷର ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଳାଉଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତେ ଦାନଵା ଇଵେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଧ୍ଯମାନା ମହାତ୍ମନା। ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମାତ୍ସ୍ଯାଃ ସମକମ୍ପନ୍ତ ଭାରତ
ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦାନବମାନେ ଯେପରି ହତ ହେଉଥିଲେ, ସେପରି ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ ଓ ମତ୍ସ୍ୟମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସମନୁପ୍ରାପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରୋଽହଂ ମୋହଂ ପରମମାଗତଃ। ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ହତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ମୁଁ ଏବେ ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ ଓ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଛି। ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସୁଣି, ମୋତେ ଏହି ଜୀବନ ରଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଉନାହିଁ।
ଯନ୍ମାଂ କ୍ଷତ୍ତାଽବ୍ରଵୀତ୍ତାତ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୂତ ମଯା ସହ
ମୋ ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଦେଖି, ବିଦୁର ଯାହା କହିଥିଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସେ ସବୁ ଏବେ ଘଟିଯାଇଛି, ହେ ସୂତ।
ନୃଶଂସଂ ତୁ ପରଂ ତାତ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଯଦି। ପୁତ୍ରଶେଷଂ ଚିକୀର୍ଷେଯଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ନ ମରଣଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯଦି ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଅମାନେକୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତି, ତେବେ ଏପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ଆସୁନଥାନ୍ତା।
ଯୋ ହି ଧର୍ମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭଵତ୍ଯର୍ଥପରୋ ନରଃ। ସୋଽସ୍ମାଚ୍ଚ ହୀଯତେ ଲୋକାତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଭାଵଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁ ଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁହିଁଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ ଓ ନିମ୍ନ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଅଦ୍ଯ ଚାପ୍ଯସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ କୃତୋଚ୍ଛେଦସ୍ଯ ସଞ୍ଜଯ। ଅଵଶେଷଂ ନ ପଶ୍ଯାମି କକୁଦେ ମୃଦିତେ ସତି
ଏବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, ମୁଁ କୌଣସି ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଖୁନାହିଁ, କାରଣ ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ସଞ୍ଜୟ।
କଥଂ ସ୍ଯାଦଵଶେଷୋ ହି ଧୁର୍ଯଯୋରଭ୍ଯତୀତଯୋଃ। ଯୌ ନିତ୍ଯମୁପଜୀଵାମଃ କ୍ଷମିଣୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ନେତା ଉପରେ ଆମେ ସଦା ନିର୍ଭର କରୁଥିଲୁ, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ କିପରି କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିପାରିବ?
ଵ୍ଯକ୍ତମେଵ ଚ ମେ ଶଂସ ଯଥା ଯୁଦ୍ଧମଵର୍ତତ। କେଽଯୁଧ୍ଯନ୍କେ ଵ୍ଯପାକୁର୍ଵନ୍କେ କ୍ଷୁଦ୍ରାଃ ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ଭଯାତ୍
ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା ତାହା ସଫା କହ, କିଏ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିଏ ପଛକୁ ହଟିଲେ, ଏବଂ କିଏ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ଧନୁଞ୍ଜଯଂ ଚ ମେ ଶଂସ ଯଦ୍ଯଚ୍ଚକ୍ରେ ରଥର୍ଷଭଃ। ତସ୍ମାଦ୍ଭଯଂ ନୋ ଭୂଯିଷ୍ଠଂ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଚ୍ଚ ଵୃକୋଦରାତ୍
ଧନଞ୍ଜୟ, ରଥମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କ'ଣ କଲେ ତାହା ମୋତେ କହ। କାରଣ ଆମର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ତାଙ୍କଠାରୁ ଓ ଆମର ଶତ୍ରୁ ବୃକୋଦରଠାରୁ ଥିଲା।