ତଂ ଦାଶଃ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଚ। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚୈନମାସୀନଂ ରାଜସଂସଦି ଭାରତ
ଦାଉଁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ରାଜସଭାରେ ବସାଇ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ରାଜ୍ଯଶୁଲ୍କା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା କନ୍ଯେଯଂ ଯାଚତାଂ ଵର। ଅପତ୍ଯଂ ଯଦ୍ଭଵେଦସ୍ଯାଃ ସ ରାଜାଽସ୍ତୁ ପିତୁଃ ପରମ୍
'ଏହି ଝିଅ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ରାଜସ୍ୱ ଦେବାକୁ ପଡିବ; ଏଠାରୁ ଯେ ପୁଅ ହେବ, ସେ ପିତା ପରେ ରାଜା ହେବ।'
ତ୍ଵମେଵାତ୍ର ମହାବାହୋ ଶାନ୍ତନୋର୍ଵଂଶଵର୍ଧନଃ। ପୁତ୍ରଃ ଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଵଚଃ
'ଏଠାରେ ତୁମେ ଏକା, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତୁମକୁ କଣ କହିପାରିବି?'
କୁମାରିକାଯାଃ ଶୁଲ୍କାର୍ଥଂ କିଂଚିଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାରତ।' କୋହି ସଂବନ୍ଧଖଂ ଶ୍ଲାଘ୍ଯମୀପ୍ସିତଂ ଯୌନମୀଦୃଶମ୍। ଅତିକ୍ରାମନ୍ନ ତପ୍ଯେତ ସାକ୍ଷାଦପି ଶତକ୍ରତୁଃ
'ଝିଅର ଶୁଲ୍କ ପାଇଁ କିଛି କହିବି, ହେ ଭାରତ; ଏପରି ସମ୍ପର୍କ କିଏ ଚାହିବ, ଯାହା ଅତି କଠିନ ଏବଂ ନିନ୍ଦନୀୟ? ଏହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି କେହି ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ—ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନୁତାପ କରିବେ।'
ଅପତ୍ଯଂ ଚୈତଦାର୍ଯସ୍ଯ ଯୋ ଯୁଷ୍ମାକଂ ସମୋ ଗୁଣୈଃ। ଯସ୍ଯ ଶୁକ୍ରାତ୍ସତ୍ଯଵତୀ ସଂଭୂତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
'ଏହି ମହାନ ନାରୀ, ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ତୁମ ସମାନ, ଯାହାଙ୍କ ଶୁକ୍ରରୁ ସତ୍ୟବତୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଯେ ପୁଅ ହେବ—'
ତେନ ମେ ବହୁଶସ୍ତାତ ପିତା ତେ ପରିକୀର୍ତିତଃ। ଅର୍ହଃ ସତ୍ଯଵତୀଂ ଵୋଢୁଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ ନରାଧିପଃ
'ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ବହୁବାର କୀର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।'
ଇଯଂ ସତ୍ଯଵତୀ ଦେଵୀ ପିତରଂ ତେଽବ୍ରଵୀତ୍ତଥା। ଅର୍ଥିତଶ୍ଚାପିରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ ପୁରା ମଯା
ଏହି ସତ୍ୟବତୀ ଦେବୀ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଥିଲେ; ରାଜା ଋଷି ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲି।
କନ୍ଯାପିତୃତ୍ଵାତ୍କିଂଚିତ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ନରାଧିପ। ବଲଵତ୍ସପତ୍ନତାମତ୍ର ଦୋଷଂ ପଶ୍ଯାମି କେଵଲମ୍
'ଏହି ଝିଅର ବାପା ଭାବେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କହିବି, ହେ ରାଜା; ଏଠାରେ ମୁଁ ମାତ୍ର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧାର ଦୋଷ ଦେଖୁଛି।'
ଭୂଯାଂସଂ ତ୍ଵଯି ପଶ୍ଯାମି ତଦ୍ଦୋଷମପରାଜିତ।' ଯସ୍ଯ ହି ତ୍ଵଂ ସପତ୍ନଃ ସ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵସ୍ଯାସୁରସ୍ଯ ଵା
'ମୁଁ ଏହି ଦୋଷକୁ ତୁମେ ଅଧିକ ଭାବରେ ଦେଖୁଛି, ହେ ଅପରାଜିତ; କାରଣ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ହେବ, ଚାହେଁ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ଅସୁର—'
ନ ସ ଜାତୁ ଚିରଂ ଜୀଵେତ୍ତ୍ଵଯି କ୍ରୁଦ୍ଧେ ପରନ୍ତପ। ଏତାଵାନତ୍ର ଦୋଷୋ ହି ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ପାର୍ଥିଵ
'ତୁମେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ, ସେ କେବେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ବଞ୍ଚି ପାରିବେ ନାହିଁ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ; ଏଠାରେ ଏହି ଏକମାତ୍ର ଦୋଷ, ରାଜା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ।'
ଏତଜ୍ଜାନୀହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦାନାଦାନେ ପରନ୍ତପ
'ଏହାକୁ ଜାଣ, ଏବଂ ତୁମର ଭଲ ହେଉ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଦେବା ଓ ନ ଦେବା ବିଷୟରେ।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ପିତୁରର୍ଥାଯ ଭାରତ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଭୂମିପତିମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ, ବାପାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ହେ ଭାରତ।
ଇଦଂ ଵଚନମାଧତ୍ସ୍ଵ ନାସ୍ତି ଵକ୍ତାସ୍ଯ ମତ୍ସମଃ। ଅନ୍ଯୋ ଜାତୋ ନ ଜନିତା ନ ଚ କଶ୍ଚନ ସଂପ୍ରତି
ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖ; ଏହା ପାଇଁ ମୋ ପରି କିଏଁ କଥା କହିପାରିବ ନାହିଁ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏମିତି କେହି ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ଏଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ତ୍ଵମନୁଭାଷସେ। ଯୋଽସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଃ ସ ନୋ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ସେପରି ମୁଁ କରିବି। ଯେ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ସେ ଆମ ରାଜା ହେବେ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁନରେଵ ସ୍ମ ତଂ ଦାଶଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଭରତର୍ଷଭ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କଠିନ କାମ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପୁଣି କହିଲେ।
ତ୍ଵମେଵ ନାଥଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ଶାନ୍ତନୋରମିତଦ୍ଯୁତେ। କନ୍ଯାଯାଶ୍ଚୈଵ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ପ୍ରଭୁର୍ଦାନାଯ ଚେଶ୍ଵରଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଓ ଏହି କନ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆସିଛ। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଦାନରେ ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ।
ଇଦଂ ତୁ ଵଚନଂ ସୌମ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଚୈଵ ନିବୋଧ ମେ। କୌମାରିକାଣାଂ ଶୀଲେନ ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହମରିନ୍ଦମ
ମୃଦୁଭାବୀ, ଏବେ ମୋର ଏହି କଥା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣ। ମୁଁ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି।
ଯତ୍ତ୍ଵଯା ସତ୍ଯଵତ୍ଯର୍ଥେ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣ। ରାଜମଧ୍ଯେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତମନୁରୂପଂ ତଵୈଵ ତତ୍
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଯେପରି ରାଜସଭାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛ, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ।
ନାନ୍ଯଥା ତନ୍ମହାବାହୋ ସଂଶଯୋଽତ୍ର ନ କଶ୍ଚନ। ତଵାପତ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ତୁ ତତ୍ର ନଃ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ, ବଳଶାଳୀ। ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅ ନେଇ ଆମେ ଭଳି ସନ୍ଦେହରେ ଅଛୁ।
ତସ୍ଯୈତନ୍ମତମାଜ୍ଞାଯ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ। ପ୍ରତ୍ଯଜାନାତ୍ତଦା ରାଜନ୍ପିତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ଏହି ମତ ଶୁଣି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସେ ତାହା ମାନିଲେ, ରାଜା, ପିତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ଉଚ୍ଚୈଶ୍ଶ୍ରଵଃ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଜନସଂସଦି। ଋଷଯୋ ଵାଥ ଵା ଦେଵା ଭୂତାନ୍ଯନ୍ତର୍ହିତାନି ଚ
ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କହ। ମୁନି, ଦେବତା କିମ୍ବା ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯାନି ଯାନୀହ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ନାସ୍ତି ଵକ୍ତାସ୍ଯ ମତ୍ସମଃ।' ଦାଶରାଜ ନିବୋଧେଦଂ ଵଚନଂ ମେ ନୃପୋତ୍ତମ
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ଶୁଣନ୍ତୁ—ମୋ ପରି ଏହି କଥା ପାଇଁ କିଏଁ କହିପାରିବ ନାହିଁ। ମାଛ ଧରୁଥିବା ରାଜା, ଏହି କଥାକୁ ମନେ ରଖ।
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ଭୂମିପାଲାନାଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ପିତୁଃ କୃତେ। ରାଜ୍ଯଂ ତାଵତ୍ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ନରାଧିପାଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଶୁଣୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା କହୁଛି—ମୁଁ ଆଗରୁ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇଛି।
ଅପତ୍ଯହେତୋରପି ଚ କରିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍। ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ମେ ଦାଶ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୁଅ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆଜି ମୁଁ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି—ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଜୀବନ ଭରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ମେ ଲୋକା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯକ୍ଷଯା ଦିଵି। `ନ ହି ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତ୍ଯୁକ୍ତଂ ମଯା କିଂଚିଦିହାନୃତମ୍
ମୋର ପୁଅ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମୋର ସ୍ଥାନ ଅକ୍ଷୟ ରହିବ। କାରଣ, ଜନ୍ମଠାରୁ ଏଯାଏଁ ମୁଁ କେବେ ମିଛ କଥା କହିନାହିଁ।
ଯାଵତ୍ପ୍ରାଣା ଧ୍ରିଯନ୍ତେ ଵୈ ମମ ଦେହଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ। ତାଵନ୍ନ ଜନଯିଷ୍ଯାମି ପିତ୍ରେ କନ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଣ ଦେହରେ ରହିଛି, ମୁଁ କେବେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବି ନାହିଁ। ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋତେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦିଅ।
ପରିତ୍ଯଜାମ୍ଯହଂ ରାଜ୍ଯଂ ମୈଥୁନଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ। ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦାଶ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି। ମୁଁ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ରହିବି। ମାଛ ଧରୁଥିବା, ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟତନୂରୁହଃ। ଦଦାନୀତ୍ଯେଵ ତଂ ଦାଶୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଶରୀର କୁସୁମ୍ପୁମ୍ପା ହେଲା। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାଛ ଧରୁଥିବା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେବି।'
ତତୋନ୍ତରିକ୍ଷେଽପ୍ସରସୋ ଦେଵାଃ ସର୍ଷିଗଣାସ୍ତଦା। `ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପ୍ରଶଶଂସୁଶ୍ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ତାପରେ ଆକାଶରେ ଅପ୍ସରା, ଦେବତା, ମୁନିମାନେ ଏବଂ ରାଜାମାନେ ଏହି କଠିନ କାମ ଦେଖି ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ତ କୁସୁମୈର୍ଭୀଷ୍ମୋଽଯମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍। ତତଃ ସ ପିତୁରର୍ଥାଯ ତାମୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ସେମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏହିଁ ଭୀଷ୍ମ!' ତାପରେ, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମହିମାମୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।