ହଯୌଘାଶ୍ଚ ରଥୌଘାଶ୍ଚ ନରୌଘାଶ୍ଚ ନିପାତିତାଃ। ସଂକ୍ଷୁଣ୍ଣାଃ ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ବହୁଧା ରଥନେମିଭିଃ
ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ରଥର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁଣିପୁଣି ବହୁଭାବେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ସଗଜୌଘମହାଵେଗଃ ପରାସୁନରଶୈଵଲଃ। ରଥୌଘତୁମୁଲାଵର୍ତଃ ପ୍ରବଭୌ ସୈନ୍ଯସାଗରଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ, ମୃତ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଫେଣା, ଓ ରଥମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରବାତ ସହିତ, ସେହି ସେନା ସାଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଂ ଵାହନମହାନୌଭିର୍ଯୋଧା ଜଯଧନୈଷିଣଃ। ଅଵଗାହ୍ଯାଥ ମଜ୍ଜନ୍ତୋ ନୈଵ ମୋହଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ବିଜୟ ଓ ଧନ ଆଶାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ସେହି ଯାନ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଡୁବିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମନୋବଳ ହରାଇନଥିଲେ।
ଶରଵର୍ଷାଭିଵୃଷ୍ଟେଷୁ ଯୋଧେଷ୍ଵଞ୍ଚିତଲକ୍ଷ୍ମସୁ। ନ ତେଷ୍ଵଚିତ୍ତତାଂ ଲେଭେ କଶ୍ଚିଦାହତଲକ୍ଷଣଃ
ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆବୃତ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ବାଙ୍କା ଓ ମୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ଆଘାତର ଚିହ୍ନ ଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ମନ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଘୋରରୂପେ ଭଯଙ୍କରେ। ମୋହଯିତ୍ଵା ପରାନ୍ଦ୍ରୋଣୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଯାଇଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚେଦିକାରୂଶକୋସଲାଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ଚେଦି, କରୂଷ ଓ କୋଶଳମାନେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଇଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁରାଚାର୍ଯଃ ଶତ୍ରୁପୂଗହା। ଵ୍ଯଧମତ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶତ୍ରୁମୁକାବିଲା କରୁଥିବା ସେହି ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ଝୁଲା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଟି ତୁଳା ପରି ଛିତିରେ ଛିତିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ନିର୍ଦହନ୍ତମନୀକାନି ତାନି ତାନି ପୁନଃପୁନଃ। ଦ୍ରୋଣଂ ମତ୍ସ୍ଯାଦଵରଜଃ ଶତାନୀକୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଆଗାମି ଆଗାମି ସେନାକୁ ପୁଣିପୁଣି ଦହିଦେଉଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର ଶତାନୀକ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୂର୍ଯରଶ୍ମିପ୍ରତୀକାଶୈଃ କର୍ମାରପରିମାର୍ଜିତୈଃ। ଷଡ୍ଭିଃ ସସୂତଂ ସହଯଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵାଽନଦଦ୍ଭୃଶମ୍
କମ୍ପାରି ହେଉଥିବା ରବିକିରଣ ପରି ଛଅଟି ତୀର, କମାର ଦ୍ୱାରା ଚମକାଉଥିବା, ଦ୍ୱାରା ଶତାନୀକ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହିତ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
କ୍ରୂରାଯ କର୍ମଣେ ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିକୀର୍ଷୁଃ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍। ଅଵାକିରଚ୍ଛରଶତୈର୍ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ମହାରଥମ୍
କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୟାହୀନ କାମରେ ଲାଗିଥିବା ଶତାନୀକ ଶତଶଃ ତୀର ଝଡ଼ି ଭାରଦ୍ୱାଜ ପୁତ୍ର ମହାରଥୀ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ।
ତସ୍ଯ ନାନଦତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଶିରଃ କାଯାତ୍ସକୁଣ୍ଡଲମ୍। କ୍ଷୁରେଣାପାହରତ୍ତୁର୍ଣଂ ତତୋ ମତ୍ସ୍ଯାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ଶତାନୀକ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ତୁରନ୍ତ ଏକ ଧାରାଳ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଶିର ଗହଣା ସହିତ ଦେହରୁ କାଟିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ମତ୍ସ୍ୟମାନେ ପଳାଇଗଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯାଞ୍ଜିତ୍ଵାଽଜଯଚ୍ଚେଦୀନ୍କରୂଶାନ୍କେକଯାନପି। ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ସୃଞ୍ଜଯାନ୍ପାଣ୍ଡୂନ୍ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପୁନଃପୁନଃ
ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହରାଇ, ଭାରଦ୍ୱାଜ ପୁତ୍ର ପୁଣିପୁଣି ଚେଦି, କରୂଷ, କେକୟ, ପାଞ୍ଚାଳ, ସୃଞ୍ଜୟ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ତଂ ଦହନ୍ତମନୀକାନି କ୍ରୁଦ୍ଧମଗ୍ନିଂ ଯଥା ଵନମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁକ୍ମରଥଂ ଵୀରଂ ସମକମ୍ପନ୍ତ ସୃଞ୍ଜଯାଃ
ତାଙ୍କୁ ସୁନାର ରଥରେ ଅଗ୍ନି ପରି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେନାକୁ ଦହିଦେଉଥିବା ଦେଖି, ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଉଥିଲେ।
ଉଭାଭ୍ଯାଂ ସନ୍ଦଧାନସ୍ଯ ଧନୁରସ୍ଯାଶୁକାରିଣଃ। ଜ୍ଯାଘୋଷୋ ନିଘ୍ନତୋଽମିତ୍ରାନ୍ଦିକ୍ଷୁସର୍ଵାସୁ ଶୁଶ୍ରୁଵେ
ସେ ଦୁଇହାତରେ ଧନୁଷ ଟାଣି ଦ୍ରୁତ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ଧନୁଷର ତାଣ ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା।
ନାଗାନଶ୍ଵାନ୍ପଦାତୀଂଶ୍ଚ ରଥିନୋ ଗଜସାଦିନଃ। ରୌଦ୍ରା ହସ୍ତଵତା ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରମଥ୍ନନ୍ତି ସ୍ମ ସାଯକାଃ
ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ତୀରମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଛାଡ଼ାଯାଇ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ପଦାତି, ରଥୀ ଓ ହାତୀରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଥିଲେ।
ନାନଦ୍ଯମାନଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ମିଶ୍ରଵାତୋ ହିମାତ୍ଯଯେ। ଅଶ୍ମଵର୍ଷମିଵାଵର୍ଷନ୍ପରେଷାଂ ଭଯମାଦଧତ୍
ଶୀତ ଶେଷରେ ବିଭିନ୍ନ ପବନରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ମେଘପରି, ସେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରି, ପାଥରର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ସର୍ଵା ଦିଶଃ ସମଚରତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଵିକ୍ଷୋଭଯନ୍ନିଵ। ବଲୀ ଶୂରୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ମିତ୍ରାଣାମଭଯଙ୍କରଃ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରବଳ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଯୋଦ୍ଧା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ସେନାକୁ ଉଲଟିଦେବା ପରି ଭୟ ଦେଉଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯୁଦିଵାଭ୍ରେଷୁ ଚାପଂ ହେମପରିଷ୍କୃତମ୍। ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ପଶ୍ଯାମୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସୁନାର ଅଳଙ୍କୃତ ଧନୁଷକୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୁଳି ଚମକିବା ପରି ଦେଖିଲୁ।
ଶୋଭମାନାଂ ଧ୍ଵଜେ ଚାସ୍ଯ ଵେଦୀମଦ୍ରାକ୍ଷ୍ଯ ଭାରତ। ହିମଵଚ୍ଛିଖରାକାରଂ ଚରତଃ ସଂଯୁଗେ ଭୃଶମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀବ୍ର ଚଳାଚଳ କରୁଥିବା ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜରେ ହିମାଳୟ ଶିଖର ପରି ଆକୃତିର ଏକ ଚମକୁଥିବା ବେଦି ଦେଖିଲୁ, ହେ ଭାରତ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନୀକେ ଚକାର କଦନଂ ମହତ୍। ଯଥା ଦୈତ୍ଯଗଣେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୁରାସୁରନମସ୍କୃତଃ
ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବ ସେନାରେ ବଡ଼ ହନନ କଲେ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୂଜିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କରିଥିଲେ।
ସ ଶୂରଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବଲଵାନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ। ମହାନୁଭାଵଃ କଲ୍ପାନ୍ତେ ରୌଦ୍ରାଂ ଭୀରୁଵିଭୀଷଣାମ୍
ସେ ନୀତିବାନ୍, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ପ୍ରବଳ ଓ ଶୌର୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ, ଯୁଗ ଶେଷରେ ଭୟଙ୍କର ହନନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
କଵଚୋର୍ମିଧ୍ଵଜାଵର୍ତାଂ ମର୍ତ୍ଯକୂଲାପହାରିଣୀମ୍।। ଗଜଵାଜିମହାଗ୍ରାହାମସିମୀନାଂ ଦୁରାସଦାମ୍
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ନଦୀରେ କବଚ ଓ ଧ୍ୱଜ ତରଙ୍ଗ, ମଣିଷ ଦଳ ଧାରାରେ ଭାସୁଥିଲେ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ବଡ଼ ମାଛ, ତାଲୱାର ଭୟଙ୍କର ମାଛ ହେବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵୀରାସ୍ଯିଶର୍କରାଂ ରୌଦ୍ରାଂ ଭେରୀମୁରଜକଚ୍ଛପାମ୍। ଚର୍ମଵର୍ମପ୍ଲଵାଂ ଘୋରାଂ କେଶଶୈଵଲଶାଦ୍ଵଲାମ୍
ନାୟକମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଏହି ନଦୀର କଣ୍କଡ଼ି, ଭୟଙ୍କର, ଢୋଳ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଏହାର କଚ୍ଛପ, କବଚ ଓ ବର୍ମ ତରା, ଚୁଲି ତିନି ଶାଉଳ ଓ ଘାସ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶରୌଘିଣୀଂ ଧନୁଃସ୍ରୋତାଂ ବାହୁପନ୍ନଗସଙ୍କୁଲାମ୍। ରଣଭୂମିଵହାଂ ତୀଵ୍ରାଂ କୁରୁସୃଞ୍ଜଯଵାହିନୀମ୍
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ନଦୀର ଧାରା ତୀର, ପ୍ରବାହ ଧନୁଷ, ବାହୁ ନାଗମାନେ ଭିତରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ନଦୀ କୁରୁ ଓ ସୃଞ୍ଜୟ ସେନାକୁ ଭାସାଉଥିଲା।
ମନୁଷ୍ଯଶୀର୍ଷପାଷାଣାଂ ଶକ୍ତିମୀନାଂ ଗଦୋଡୁପାମ୍। ଉଷ୍ଣୀଷଫେନଵସନାଂ ଵିକୀର୍ଣାନ୍ତ୍ରସରୀସୃପାମ୍
ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ଆକୃତିର ପଥର, ମାଛ ଭଳି ଶକ୍ତି, ତାରା ଭଳି ଗଦା; ମୁଣ୍ଡରେ ଫେନ ଭଳି ଚୁଆ, ଚିରା ହୋଇଥିବା ଅନ୍ତ୍ର ଭଳି ସାପ ଓ ଜନ୍ତୁ ମାନେ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଶାକ।
ଵୀରାପହାରିଣୀମୁଗ୍ରାଂ ମାଂସଶୋମିତକର୍ଦମାମ୍। ହସ୍ତିଗ୍ରାହାଂ କେତୁଵୃକ୍ଷାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ନିମଜ୍ଜନୀମ୍
ବୀରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ହରାଯାନ୍ତି, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମାଟିଆ, ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପତାକା ଭଳି ଗଛ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏକ ଭୟଙ୍କର ନଦୀ।
କ୍ରୂରାଂ ଶରୀରସଙ୍ଘାଟାଂ ସାଦିନକ୍ରାଂ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍। ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରାଵର୍ତଯତ୍ତତ୍ର ନଦୀମନ୍ତକଗାମିନୀମ୍
ନିର୍ଦୟ, ଦେହ ଦେହରେ ଗଠିତ, ଅପରିଚଳନୀୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ସାରଥିମାନେ ଭରିଥିବା, ଡ୍ରୋଣ ଏଠାରେ ଏମିତି ଏକ ନଦୀ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯାହା ଶେଷ ଦିଗକୁ ବହୁଥିଲା।
କ୍ରଵ୍ଯାଦଗଣସଞ୍ଜୁଷ୍ଟାଂ ଶ୍ଵଶୃଗାଲଗଣାଯୁତାମ୍। ନିଷେଵିତାଂ ମହାରୌଦ୍ରୈଃ ପିଶିତାଶୈଃ ସମନ୍ତତଃ
ମାଂସ ଖାଉଥିବା ପଶୁମାନେ, କୁକୁର ଓ ଶିଆଳ ଦଳରେ ଭରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ମାଂସ ଲାଗି ଚାହାଁଥିବା ଜନମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏଠିକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ତଂ ଦହନ୍ତମନୀକାନି ରଥୋଦାରଂ କୃତାନ୍ତଵତ୍। ସର୍ଵତୋଽଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଦ୍ରୋଣଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସେ ନଦୀ ସେନାମାନେକୁ ଦହିଯାଉଥିଲା, ରଥଗୁଡ଼ିକ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ବିଶାଳ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ଆଗୁଆ କରି ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତେ ଦ୍ରୋଣଂ ସହିତାଃ ଶୂରାଃ ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯନ୍। ଗଭସ୍ତିଭିରିଵାଦିତ୍ଯଂ ତପନ୍ତଂ ଭୁଵନଂ ଯଥା
ସେଇ ସମସ୍ତ ଶୂରବୀରମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଲେ, ଯେପରି ରଶ୍ମିମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଘେରି ଥାନ୍ତି, ସେପରି ପୃଥିବୀକୁ ତାପିଥିଲେ।