ଵିପ୍ରକୀର୍ଣପତାକାସ୍ତେ ଵିଷାଣଜନିତାଗ୍ନଯଃ। ବଭୂଵୁଃ ଖଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସଵିଦ୍ଯୁତ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ସେ ଛିତିରା ପତାକା ଓ ଦାନ୍ତରେ ଉପଜିଥିବା ଅଗ୍ନି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଗଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିକ୍ଷିପଦ୍ଭିର୍ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାରଣୈଃ। ସମ୍ବଭୂଵ ମହୀ କୀର୍ଣା ମେଘୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵ ଵାର୍ଷିକୀ
ହାତୀମାନେ ଉଠାଇ, ଗଜ୍ଜନ କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ମେଘ ଢାକିଥିବା ବର୍ଷାକାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତେଷାମାହନ୍ଯମାନାନାଂ ବାଣତୋମରଋଷ୍ଟିଭିଃ। ଵାରଣାନାଂ ରଵୋ ଜଜ୍ଞେ ମେଘାନାମିଵ ସମ୍ପୁଵେ
ତୀର, ତୋମର ଓ ରୁଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କ ରବ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ତୋମରାଭିହତାଃ କେଚିଦ୍ବାଣୈଶ୍ଚ ପରମଦ୍ଵିପାଃ। ଵିତ୍ରେସୁଃ ସର୍ଵନାଗାନାଂ ଶବ୍ଦମେଵାପରେଽସୃଜନ୍
କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ତୋମର ଓ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ହାତୀଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଵିଷାଣାଭିହତାଶ୍ଚାପି କେଚିତ୍ତତ୍ର ଗଜା ଗଜୈଃ। ଚକ୍ରୁରାର୍ତସ୍ଵନଂ ଘୋରମୁତ୍ପାତଜଲଦା ଇଵ
କିଛି ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ବିପଦ ସୂଚକ ମେଘପରି।
ପ୍ରତୀପାଃ କ୍ରିଯମାଣାଶ୍ଚ ଵାରଣା ଵରଵାରଣୈଃ। ଉନ୍ମଥ୍ଯ ପୁନରାଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରେରିତାଃ ପରମାଙ୍କୁଶୈଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଛକୁ ହଟାଯାଇଥିବା ହାତୀମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍କୁଶରେ ପୁନି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଫେରିଆସୁଥିଲେ।
ମହାମାତ୍ରୈର୍ମହାମାତ୍ରାସ୍ତାଡିତାଃ ଶରତୋମରୈଃ। ଗଜେଭ୍ଯଃ ପୃଥିଵୀଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୁକ୍ତପ୍ରହରଣାଙ୍କୁଶାଃ
ମହାମାତ୍ୟମାନେ ତୀର ଓ ତୋମରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଛାଡ଼ି ହାତୀରୁ ଅବତରି ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଵିନଦନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଛିନ୍ନାଭ୍ରାଣୀଵ ସମ୍ପେତୁଃ ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ମାନବ ନଥିବା ହାତୀମାନେ ଏଠାଉଠା ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ପରସ୍ପରକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ, ଛିତିରା ମେଘପରି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ମିଶିଯାଉଥିଲେ।
ହତାନ୍ପରିଵହନ୍ତଶ୍ଚ ପତିତାନ୍ପତିତାଯୁଧାନ୍। ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାନାଗାଃ କେଚିଦେକଚରା ଇଵ
କେତେକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମୃତ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ମଣିଷମାନେକୁ ବୋକି, ସେମାନେ ଏକାଏକା ଘୁରୁଥିବା ମନିଷମାନଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତାଡିତାସ୍ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୋମରର୍ଷ୍ଟିପରଶ୍ଵଥୈଃ। ପେତୁରାର୍ତସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ଵିଶସନେ ଗଜାଃ
ତୀର, ଭାଲ, କୁଟାର ଆଘାତରେ ଆହତ ଓ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ହାତୀମାନେ, ବେଦନାର ଚିତ୍କାର କରି, ସେହି ମାରଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତେଷାଂ ଶୈଲୋପମୈଃ କାଯୈର୍ନିପତଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ଆହତା ସହସା ଭୂମିଶ୍ଚକମ୍ପେ ଚ ନନାଦ ଚ
ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଦେହ ଭୂମିରେ ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲା ଓ ଗଞ୍ଜନ କରିଉଠିଲା।
ସାଦିତୈଃ ସଗଜାରୋହୈଃ ସପତାକୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ମାତଙ୍ଗୈଃ ଶୁଶୁଭେ ଭୂମିର୍ଵିକୀର୍ଣୈରିଵ ପର୍ଵତୈଃ
ହାତୀ, ସେମାନଙ୍କ ଚାଳକ ଓ ପତାକା ସହିତ, ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିବାରୁ, ଭୂମି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ, ଯେପରି ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇଛି।
ଗଜସ୍ଥାଶ୍ଚ ମହାମାତ୍ରା ନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ରଣେ। ରଥିଭିଃ ପାତିତା ଭଲ୍ଲୈର୍ଵିକୀର୍ଣାଙ୍କୁଶତୋମରାଃ
ହାତୀ ଉପରେ ଥିବା ବଡ଼ ହାତୀଚାଳକମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଭେଦିଦେଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁଶ ଓ ତୀର ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
କ୍ରୌଞ୍ଚଵଦ୍ଵିନଦନ୍ତୋଽନ୍ଯେ ନାରାଚାଭିହତା ଗଜାଃ। ପରାନ୍ସ୍ଵାଂଶ୍ଚାପି ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ପରିପେତୁର୍ଦିଶୋ ଦଶ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହାତୀମାନେ, ଲୋହା ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟକୁ ଚାପି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥଯୋଧାନାଂ ଶରୀରୌଘସମାଵୃତା। ବଭୂଵ ପୃଥିଵୀ ରାଜନ୍ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ହେ ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦେହର ଅଗ୍ରାଗ୍ର ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମିଶି ଭୂମି କାଦା ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚ ଵିଷାଣାଗ୍ରୈଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଶ୍ଚ ଵାରଣୈଃ। ସଚକ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଚକ୍ରାଶ୍ଚ ରଥୈରେଵ ମହାରଥାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତର ଆଗରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିବାରୁ, ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ସହିତ, କେହି ଚକ୍ର ସହିତ, କେହି ଚକ୍ର ବିନା, ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ରଥାଶ୍ଚ ରଥିଭିର୍ହୀନା ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାଜିନଃ। ହତାରୋହାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଭଯାତୁରାଃ
ଯୋଦ୍ଧା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ରଥ, ଚାଳକ ନଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଚାଳକ ମୃତ ହୋଇଥିବା ହାତୀମାନେ, ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଜଘାନାତ୍ର ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥା। ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ
ଏଠି, ବାପା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରୁଥିଲେ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାପାକୁ ମାରୁଥିଲେ; ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା ଯେ, କିଛି ବୁଝିପାରାଯାଉନଥିଲା।
ଆଗୁଲ୍ଫେଭ୍ଯୋଽଵସୀଦନ୍ତେ ନରା ଲୋହିତକର୍ଦମୈଃ। ଦୀପ୍ଯମାନୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତା ଦାଵୈରିଵ ମହାଦ୍ରୁମାଃ
ମଣିଷମାନେ ରକ୍ତର କାଦାରେ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଆଉଠୁ ଗୁଡିକୁ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ, ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଗଛମାନେ ପରି।
ଶୋଣିତୈଃ ସିଚ୍ଯମାନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ। ଛତ୍ରାଣି ଚ ପତାକାଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ରକ୍ତମଦୃଶ୍ଯତ
ବସ୍ତ୍ର, କବଚ, ଛତା ଓ ପତାକାମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ସବୁ କିଛି ଲାଲ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ହଯୌଘାଶ୍ଚ ରଥୌଘାଶ୍ଚ ନରୌଘାଶ୍ଚ ନିପାତିତାଃ। ସଂକ୍ଷୁଣ୍ଣାଃ ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ବହୁଧା ରଥନେମିଭିଃ
ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ରଥର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୁଣିପୁଣି ବହୁଭାବେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।
ସଗଜୌଘମହାଵେଗଃ ପରାସୁନରଶୈଵଲଃ। ରଥୌଘତୁମୁଲାଵର୍ତଃ ପ୍ରବଭୌ ସୈନ୍ଯସାଗରଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ, ମୃତ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଫେଣା, ଓ ରଥମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ରବାତ ସହିତ, ସେହି ସେନା ସାଗର ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତଂ ଵାହନମହାନୌଭିର୍ଯୋଧା ଜଯଧନୈଷିଣଃ। ଅଵଗାହ୍ଯାଥ ମଜ୍ଜନ୍ତୋ ନୈଵ ମୋହଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ
ବିଜୟ ଓ ଧନ ଆଶାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ସେହି ଯାନ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ସାଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଡୁବିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ମନୋବଳ ହରାଇନଥିଲେ।
ଶରଵର୍ଷାଭିଵୃଷ୍ଟେଷୁ ଯୋଧେଷ୍ଵଞ୍ଚିତଲକ୍ଷ୍ମସୁ। ନ ତେଷ୍ଵଚିତ୍ତତାଂ ଲେଭେ କଶ୍ଚିଦାହତଲକ୍ଷଣଃ
ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଆବୃତ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ବାଙ୍କା ଓ ମୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ, ତଥାପି ଆଘାତର ଚିହ୍ନ ଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ମନ ଭଙ୍ଗ କରିନଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନେ ତଥା ଯୁଦ୍ଧେ ଘୋରରୂପେ ଭଯଙ୍କରେ। ମୋହଯିତ୍ଵା ପରାନ୍ଦ୍ରୋଣୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଯାଇଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚେଦିକାରୂଶକୋସଲାଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଭୀପ୍ସନ୍ତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ରୋଣମୁପାଦ୍ରଵନ୍
ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ଚେଦି, କରୂଷ ଓ କୋଶଳମାନେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଇଯାଇଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁରାଚାର୍ଯଃ ଶତ୍ରୁପୂଗହା। ଵ୍ଯଧମତ୍ତାନ୍ଯନୀକାନି ତୂଲରାଶିମିଵାନଲଃ
ତାପରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଥିବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶତ୍ରୁମୁକାବିଲା କରୁଥିବା ସେହି ସେନାକୁ ଅଗ୍ନି ଝୁଲା ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଟି ତୁଳା ପରି ଛିତିରେ ଛିତିରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ନିର୍ଦହନ୍ତମନୀକାନି ତାନି ତାନି ପୁନଃପୁନଃ। ଦ୍ରୋଣଂ ମତ୍ସ୍ଯାଦଵରଜଃ ଶତାନୀକୋଽଭ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ଆଗାମି ଆଗାମି ସେନାକୁ ପୁଣିପୁଣି ଦହିଦେଉଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ର ଶତାନୀକ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୂର୍ଯରଶ୍ମିପ୍ରତୀକାଶୈଃ କର୍ମାରପରିମାର୍ଜିତୈଃ। ଷଡ୍ଭିଃ ସସୂତଂ ସହଯଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵାଽନଦଦ୍ଭୃଶମ୍
କମ୍ପାରି ହେଉଥିବା ରବିକିରଣ ପରି ଛଅଟି ତୀର, କମାର ଦ୍ୱାରା ଚମକାଉଥିବା, ଦ୍ୱାରା ଶତାନୀକ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ରଥଚାଳକ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ସହିତ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ।
କ୍ରୂରାଯ କର୍ମଣେ ଯୁକ୍ତଶ୍ଚିକୀର୍ଷୁଃ କର୍ମ ଦୁଷ୍କରମ୍। ଅଵାକିରଚ୍ଛରଶତୈର୍ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ମହାରଥମ୍
କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦୟାହୀନ କାମରେ ଲାଗିଥିବା ଶତାନୀକ ଶତଶଃ ତୀର ଝଡ଼ି ଭାରଦ୍ୱାଜ ପୁତ୍ର ମହାରଥୀ ଉପରେ ବର୍ଷାଇଲେ।