ଦ୍ରୋଣାଵାରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶାଯସ୍ତସ୍ତଵାତ୍ମଜଃ। ନାନାଲିଙ୍ଗୈଃ ଶରଵ୍ରାତୈଃ ପାର୍ଷତଂ ସମମୋହଯତ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଥ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ ବହୁତ ଘବ୍ରାଇଗଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରର ବର୍ଷା କରି ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ତଯୋର୍ଵିଷକ୍ତଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯକୁରୁମୁଖ୍ଯଯୋଃ। ଦ୍ରୋଣୋ ଯୌଧିଷ୍ଠିରଂ ସୈନ୍ଯଂ ବହୁଧା ଵ୍ଯଧମଚ୍ଛରୈଃ
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଓ କୁରୁମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ତୀରରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଛିତିରେଇଦେଲେ।
ଅନିଲେନ ଯଥାଽଭ୍ରାଣି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାନି ସମନ୍ତତଃ। ତଥା ପାର୍ଥସ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାନି କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେପରି ହାବା ମେଘକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛିଣ୍ଡିଦିଏ, ସେପରି ପାର୍ଥଙ୍କ ସେନା ଏଠାଉଠା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀନ୍ମଧୁରଦର୍ଶନମ୍। ତତ ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ରାଜନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦମଵର୍ତତ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା; ତାପରେ ରାଜା, ଏହା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ବେଶୁମାର ହୋଇଯାଇଲା।
ନୈଵ ଖଂ ନ ଦିଶୋ ଭୂମିର୍ବଭାସେ ନ ଚ ଭାସ୍କରଃ'। ନୈଵ ସ୍ଵେ ନ ପରେ ରାଜନ୍ନାଜ୍ଞାଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍। ଅନୁମାନେନ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ସମଵର୍ତତ
ସେଠାରେ ଆକାଶ, ଦିଗ, ଭୂମି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ନା ନିଜ ନା ଶତ୍ରୁ, କେହି କାହାକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ, ରାଜା। ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ ଅନୁମାନ ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଥିଲା।
ଚୂଡାମଣିଷୁ ନିଷ୍କେଷୁ ଭୂଷଣେଷ୍ଵପି ଵର୍ମସୁ। ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭା ରଶ୍ମଯଃ ପ୍ରଚକାଶିରେ
ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳା, ହାର, ଭୂଷଣ ଓ କବଚରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଚମକୁଥିଲା।
ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ଣପତାକାନାଂ ରଥଵାରଣଵାଜିନାମ୍। ବଲାକାଶବଲାଭ୍ରାମଂ ଦଦୃଶେ ରୂପମାହଵେ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଛିତିରା ପତାକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରୌଞ୍ଚପାଙ୍ଖି ଲାଗିଥିବା ମେଘପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନରାନେଵ ନରା ଜଘ୍ନରୁଦଗ୍ରାଶ୍ଚ ହଯା ହଯାନ୍। ରଥାଂଶ୍ଚ ରଥିନୋ ଜଘ୍ନୁର୍ଵାରଣା ଵରଵାରଣାନ୍
ଲୋକେ ଲୋକଙ୍କୁ, ଭୟଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ, ରଥୀ ରଥକୁ ଏବଂ ହାତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ।
ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକାନାଂ ଗଜାନାଂ ପରମଦ୍ଵିପୈଃ। କ୍ଷଣେନ ତୁମୁଲୋ ଘୋରଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଥିବା ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତେଷାଂ ସଂସକ୍ତଗାତ୍ରାଣାଂ କର୍ଷତାମିତରେତରମ୍। ଦନ୍ତସଙ୍ଘାତସଙ୍ଘର୍ଷାତ୍ସଧୂମୋଽଗ୍ନିରଜାଯତ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକଠି ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ଦାନ୍ତ ଘସିବାରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉପଜିଲା।
ଵିପ୍ରକୀର୍ଣପତାକାସ୍ତେ ଵିଷାଣଜନିତାଗ୍ନଯଃ। ବଭୂଵୁଃ ଖଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସଵିଦ୍ଯୁତ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ସେ ଛିତିରା ପତାକା ଓ ଦାନ୍ତରେ ଉପଜିଥିବା ଅଗ୍ନି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଗଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିକ୍ଷିପଦ୍ଭିର୍ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାରଣୈଃ। ସମ୍ବଭୂଵ ମହୀ କୀର୍ଣା ମେଘୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵ ଵାର୍ଷିକୀ
ହାତୀମାନେ ଉଠାଇ, ଗଜ୍ଜନ କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ମେଘ ଢାକିଥିବା ବର୍ଷାକାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତେଷାମାହନ୍ଯମାନାନାଂ ବାଣତୋମରଋଷ୍ଟିଭିଃ। ଵାରଣାନାଂ ରଵୋ ଜଜ୍ଞେ ମେଘାନାମିଵ ସମ୍ପୁଵେ
ତୀର, ତୋମର ଓ ରୁଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କ ରବ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ତୋମରାଭିହତାଃ କେଚିଦ୍ବାଣୈଶ୍ଚ ପରମଦ୍ଵିପାଃ। ଵିତ୍ରେସୁଃ ସର୍ଵନାଗାନାଂ ଶବ୍ଦମେଵାପରେଽସୃଜନ୍
କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ତୋମର ଓ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ହାତୀଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଵିଷାଣାଭିହତାଶ୍ଚାପି କେଚିତ୍ତତ୍ର ଗଜା ଗଜୈଃ। ଚକ୍ରୁରାର୍ତସ୍ଵନଂ ଘୋରମୁତ୍ପାତଜଲଦା ଇଵ
କିଛି ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ବିପଦ ସୂଚକ ମେଘପରି।
ପ୍ରତୀପାଃ କ୍ରିଯମାଣାଶ୍ଚ ଵାରଣା ଵରଵାରଣୈଃ। ଉନ୍ମଥ୍ଯ ପୁନରାଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରେରିତାଃ ପରମାଙ୍କୁଶୈଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଛକୁ ହଟାଯାଇଥିବା ହାତୀମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍କୁଶରେ ପୁନି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଫେରିଆସୁଥିଲେ।
ମହାମାତ୍ରୈର୍ମହାମାତ୍ରାସ୍ତାଡିତାଃ ଶରତୋମରୈଃ। ଗଜେଭ୍ଯଃ ପୃଥିଵୀଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୁକ୍ତପ୍ରହରଣାଙ୍କୁଶାଃ
ମହାମାତ୍ୟମାନେ ତୀର ଓ ତୋମରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଛାଡ଼ି ହାତୀରୁ ଅବତରି ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଵିନଦନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଛିନ୍ନାଭ୍ରାଣୀଵ ସମ୍ପେତୁଃ ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ମାନବ ନଥିବା ହାତୀମାନେ ଏଠାଉଠା ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ପରସ୍ପରକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ, ଛିତିରା ମେଘପରି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ମିଶିଯାଉଥିଲେ।
ହତାନ୍ପରିଵହନ୍ତଶ୍ଚ ପତିତାନ୍ପତିତାଯୁଧାନ୍। ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାନାଗାଃ କେଚିଦେକଚରା ଇଵ
କେତେକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମୃତ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ମଣିଷମାନେକୁ ବୋକି, ସେମାନେ ଏକାଏକା ଘୁରୁଥିବା ମନିଷମାନଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତାଡିତାସ୍ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୋମରର୍ଷ୍ଟିପରଶ୍ଵଥୈଃ। ପେତୁରାର୍ତସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ଵିଶସନେ ଗଜାଃ
ତୀର, ଭାଲ, କୁଟାର ଆଘାତରେ ଆହତ ଓ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ହାତୀମାନେ, ବେଦନାର ଚିତ୍କାର କରି, ସେହି ମାରଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ତେଷାଂ ଶୈଲୋପମୈଃ କାଯୈର୍ନିପତଦ୍ଭିଃ ସମନ୍ତତଃ। ଆହତା ସହସା ଭୂମିଶ୍ଚକମ୍ପେ ଚ ନନାଦ ଚ
ପାହାଡ଼ ପରି ଭାରୀ ଦେହ ଭୂମିରେ ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଯିବା ସମୟରେ, ଭୂମି ହଠାତ୍ କମ୍ପିଗଲା ଓ ଗଞ୍ଜନ କରିଉଠିଲା।
ସାଦିତୈଃ ସଗଜାରୋହୈଃ ସପତାକୈଃ ସମନ୍ତତଃ। ମାତଙ୍ଗୈଃ ଶୁଶୁଭେ ଭୂମିର୍ଵିକୀର୍ଣୈରିଵ ପର୍ଵତୈଃ
ହାତୀ, ସେମାନଙ୍କ ଚାଳକ ଓ ପତାକା ସହିତ, ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଥିବାରୁ, ଭୂମି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ, ଯେପରି ଅନେକ ପାହାଡ଼ ଛିଟିଯାଇଛି।
ଗଜସ୍ଥାଶ୍ଚ ମହାମାତ୍ରା ନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯା ରଣେ। ରଥିଭିଃ ପାତିତା ଭଲ୍ଲୈର୍ଵିକୀର୍ଣାଙ୍କୁଶତୋମରାଃ
ହାତୀ ଉପରେ ଥିବା ବଡ଼ ହାତୀଚାଳକମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଭେଦିଦେଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍କୁଶ ଓ ତୀର ଛିଟିଯାଇଥିଲା।
କ୍ରୌଞ୍ଚଵଦ୍ଵିନଦନ୍ତୋଽନ୍ଯେ ନାରାଚାଭିହତା ଗଜାଃ। ପରାନ୍ସ୍ଵାଂଶ୍ଚାପି ମୃଦ୍ଗନ୍ତଃ ପରିପେତୁର୍ଦିଶୋ ଦଶ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହାତୀମାନେ, ଲୋହା ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ ପରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟକୁ ଚାପି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଵରଥଯୋଧାନାଂ ଶରୀରୌଘସମାଵୃତା। ବଭୂଵ ପୃଥିଵୀ ରାଜନ୍ମାଂସଶୋଣିତକର୍ଦମା
ହେ ରାଜା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦେହର ଅଗ୍ରାଗ୍ର ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେଇଥିଲା, ମାଂସ ଓ ରକ୍ତରେ ମିଶି ଭୂମି କାଦା ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ପ୍ରମଥ୍ଯ ଚ ଵିଷାଣାଗ୍ରୈଃ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ତାଶ୍ଚ ଵାରଣୈଃ। ସଚକ୍ରାଶ୍ଚ ଵିଚକ୍ରାଶ୍ଚ ରଥୈରେଵ ମହାରଥାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତର ଆଗରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏବଂ ହାତୀମାନେ ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଇଥିବାରୁ, ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥ ସହିତ, କେହି ଚକ୍ର ସହିତ, କେହି ଚକ୍ର ବିନା, ଛିଟିଯାଇଥିଲେ।
ରଥାଶ୍ଚ ରଥିଭିର୍ହୀନା ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାଜିନଃ। ହତାରୋହାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁର୍ଭଯାତୁରାଃ
ଯୋଦ୍ଧା ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ରଥ, ଚାଳକ ନଥିବା ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ଚାଳକ ମୃତ ହୋଇଥିବା ହାତୀମାନେ, ଭୟରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଜଘାନାତ୍ର ପିତା ପୁତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଶ୍ଚ ପିତରଂ ତଥା। ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ
ଏଠି, ବାପା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରୁଥିଲେ, ପୁଅ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାପାକୁ ମାରୁଥିଲେ; ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା ଯେ, କିଛି ବୁଝିପାରାଯାଉନଥିଲା।
ଆଗୁଲ୍ଫେଭ୍ଯୋଽଵସୀଦନ୍ତେ ନରା ଲୋହିତକର୍ଦମୈଃ। ଦୀପ୍ଯମାନୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତା ଦାଵୈରିଵ ମହାଦ୍ରୁମାଃ
ମଣିଷମାନେ ରକ୍ତର କାଦାରେ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଆଉଠୁ ଗୁଡିକୁ ଡୁବିଯାଉଥିଲେ, ଜଳନ୍ତା ଅଗ୍ନିରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ବଡ଼ ଗଛମାନେ ପରି।
ଶୋଣିତୈଃ ସିଚ୍ଯମାନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ। ଛତ୍ରାଣି ଚ ପତାକାଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ରକ୍ତମଦୃଶ୍ଯତ
ବସ୍ତ୍ର, କବଚ, ଛତା ଓ ପତାକାମାନେ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲେ, ସବୁ କିଛି ଲାଲ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।