ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଯତମାନସ୍ଯ ଵଶଂ ନୈଷ୍ଯସି ସୁଵ୍ରତ। ଅହମାଵାରଯିଷ୍ଯାମି ଦ୍ରୋଣମଦ୍ଯ ସହାନୁଗମ୍
ଦ୍ରୋଣ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରୁନ୍ଥିବେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ତୁମେ ଯିବେନାହିଁ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ। ଆଜି ମୁଁ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ରୋକିବି।
ମଯି ଜୀଵତି କୌରଵ୍ଯ ନୋଦ୍ଵେଗଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ନ ହି ଶକ୍ତୋ ରଣେ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିଜେତୁଂ ମାଂ କଥଞ୍ଚନ
ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ କୌରବ୍ୟ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦ୍ରୋଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କିରନ୍ବାଣାନ୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ। ପାରାଵତସଵର୍ଣାଶ୍ଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଦ୍ରୋଣମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି କହି, ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର, ପରାବତ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ନିଜେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନିଷ୍ଟଦର୍ଶନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଵସ୍ଥିତମ୍। କ୍ଷଣେନୈଵାଭଵଦ୍ଦ୍ରୋଣୋ ନାତିହୃଷ୍ଟମନା ଇଵ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅସୁଭ ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ ହି ଜାତୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ନିଧନଂ ପ୍ରତି
କାରଣ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମତଯା ତସ୍ମାଦ୍ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଵ୍ଯମୁହ୍ଯତ। ନାଶକତ୍ତତ୍ର ତତ୍କିଞ୍ଚିଦନୀକଂ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ମଣିଷ୍ୟର ନିୟତି ଦ୍ୱାରା, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସେହି ସେନାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କିରନ୍ନିଷୂଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଵରୂଥିନୀମ୍। ଭରାଦ୍ଵାଜୋ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ପାର୍ଷତଂ ଵର୍ଜଯନ୍ଯୁଧି। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଦାରଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ
ତାପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତଂ ତୁ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦୁର୍ମୁଖଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣଃ। ପ୍ରିଯଂ ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଵାରଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ମୁଖ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲଃ ସୁଘୋରଃ ସମପଦ୍ଯତ। ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ଶୂରସ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ଚ ଭାରତ
ପାଞ୍ଚାଳ ଶୂର ଓ ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
ପାର୍ଷତଃ ଶରଜାଲେନ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ଶରୌଘେଣ ମହତା ସମଵାରଯତ୍
ପାଞ୍ଚାଳ ଶୀଘ୍ର ଶରବୃଷ୍ଟି କରି ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଶରବନ୍ଧନୀ ସହିତ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଦ୍ରୋଣାଵାରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶାଯସ୍ତସ୍ତଵାତ୍ମଜଃ। ନାନାଲିଙ୍ଗୈଃ ଶରଵ୍ରାତୈଃ ପାର୍ଷତଂ ସମମୋହଯତ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଥ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ ବହୁତ ଘବ୍ରାଇଗଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରର ବର୍ଷା କରି ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ତଯୋର୍ଵିଷକ୍ତଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯକୁରୁମୁଖ୍ଯଯୋଃ। ଦ୍ରୋଣୋ ଯୌଧିଷ୍ଠିରଂ ସୈନ୍ଯଂ ବହୁଧା ଵ୍ଯଧମଚ୍ଛରୈଃ
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଓ କୁରୁମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ତୀରରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଛିତିରେଇଦେଲେ।
ଅନିଲେନ ଯଥାଽଭ୍ରାଣି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାନି ସମନ୍ତତଃ। ତଥା ପାର୍ଥସ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାନି କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେପରି ହାବା ମେଘକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛିଣ୍ଡିଦିଏ, ସେପରି ପାର୍ଥଙ୍କ ସେନା ଏଠାଉଠା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀନ୍ମଧୁରଦର୍ଶନମ୍। ତତ ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ରାଜନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦମଵର୍ତତ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା; ତାପରେ ରାଜା, ଏହା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ବେଶୁମାର ହୋଇଯାଇଲା।
ନୈଵ ଖଂ ନ ଦିଶୋ ଭୂମିର୍ବଭାସେ ନ ଚ ଭାସ୍କରଃ'। ନୈଵ ସ୍ଵେ ନ ପରେ ରାଜନ୍ନାଜ୍ଞାଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍। ଅନୁମାନେନ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ସମଵର୍ତତ
ସେଠାରେ ଆକାଶ, ଦିଗ, ଭୂମି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ନା ନିଜ ନା ଶତ୍ରୁ, କେହି କାହାକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ, ରାଜା। ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ ଅନୁମାନ ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଥିଲା।
ଚୂଡାମଣିଷୁ ନିଷ୍କେଷୁ ଭୂଷଣେଷ୍ଵପି ଵର୍ମସୁ। ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭା ରଶ୍ମଯଃ ପ୍ରଚକାଶିରେ
ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳା, ହାର, ଭୂଷଣ ଓ କବଚରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଚମକୁଥିଲା।
ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ଣପତାକାନାଂ ରଥଵାରଣଵାଜିନାମ୍। ବଲାକାଶବଲାଭ୍ରାମଂ ଦଦୃଶେ ରୂପମାହଵେ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଛିତିରା ପତାକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରୌଞ୍ଚପାଙ୍ଖି ଲାଗିଥିବା ମେଘପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନରାନେଵ ନରା ଜଘ୍ନରୁଦଗ୍ରାଶ୍ଚ ହଯା ହଯାନ୍। ରଥାଂଶ୍ଚ ରଥିନୋ ଜଘ୍ନୁର୍ଵାରଣା ଵରଵାରଣାନ୍
ଲୋକେ ଲୋକଙ୍କୁ, ଭୟଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ, ରଥୀ ରଥକୁ ଏବଂ ହାତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ।
ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକାନାଂ ଗଜାନାଂ ପରମଦ୍ଵିପୈଃ। କ୍ଷଣେନ ତୁମୁଲୋ ଘୋରଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଥିବା ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତେଷାଂ ସଂସକ୍ତଗାତ୍ରାଣାଂ କର୍ଷତାମିତରେତରମ୍। ଦନ୍ତସଙ୍ଘାତସଙ୍ଘର୍ଷାତ୍ସଧୂମୋଽଗ୍ନିରଜାଯତ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକଠି ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ଦାନ୍ତ ଘସିବାରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉପଜିଲା।
ଵିପ୍ରକୀର୍ଣପତାକାସ୍ତେ ଵିଷାଣଜନିତାଗ୍ନଯଃ। ବଭୂଵୁଃ ଖଂ ସମାସାଦ୍ଯ ସଵିଦ୍ଯୁତ ଇଵାମ୍ବୁଦାଃ
ସେ ଛିତିରା ପତାକା ଓ ଦାନ୍ତରେ ଉପଜିଥିବା ଅଗ୍ନି ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଗଲା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଵିକ୍ଷିପଦ୍ଭିର୍ନଦଦ୍ଭିଶ୍ଚ ନିପତଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵାରଣୈଃ। ସମ୍ବଭୂଵ ମହୀ କୀର୍ଣା ମେଘୈର୍ଦ୍ଯୌରିଵ ଵାର୍ଷିକୀ
ହାତୀମାନେ ଉଠାଇ, ଗଜ୍ଜନ କରି, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିବାରୁ, ପୃଥିବୀ ମେଘ ଢାକିଥିବା ବର୍ଷାକାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ତେଷାମାହନ୍ଯମାନାନାଂ ବାଣତୋମରଋଷ୍ଟିଭିଃ। ଵାରଣାନାଂ ରଵୋ ଜଜ୍ଞେ ମେଘାନାମିଵ ସମ୍ପୁଵେ
ତୀର, ତୋମର ଓ ରୁଷ୍ଟିରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ହାତୀମାନଙ୍କ ରବ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ତୋମରାଭିହତାଃ କେଚିଦ୍ବାଣୈଶ୍ଚ ପରମଦ୍ଵିପାଃ। ଵିତ୍ରେସୁଃ ସର୍ଵନାଗାନାଂ ଶବ୍ଦମେଵାପରେଽସୃଜନ୍
କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ତୋମର ଓ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ହାତୀଙ୍କ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଵିଷାଣାଭିହତାଶ୍ଚାପି କେଚିତ୍ତତ୍ର ଗଜା ଗଜୈଃ। ଚକ୍ରୁରାର୍ତସ୍ଵନଂ ଘୋରମୁତ୍ପାତଜଲଦା ଇଵ
କିଛି ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ବିପଦ ସୂଚକ ମେଘପରି।
ପ୍ରତୀପାଃ କ୍ରିଯମାଣାଶ୍ଚ ଵାରଣା ଵରଵାରଣୈଃ। ଉନ୍ମଥ୍ଯ ପୁନରାଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରେରିତାଃ ପରମାଙ୍କୁଶୈଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପଛକୁ ହଟାଯାଇଥିବା ହାତୀମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଙ୍କୁଶରେ ପୁନି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଫେରିଆସୁଥିଲେ।
ମହାମାତ୍ରୈର୍ମହାମାତ୍ରାସ୍ତାଡିତାଃ ଶରତୋମରୈଃ। ଗଜେଭ୍ଯଃ ପୃଥିଵୀଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୁକ୍ତପ୍ରହରଣାଙ୍କୁଶାଃ
ମହାମାତ୍ୟମାନେ ତୀର ଓ ତୋମରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଛାଡ଼ି ହାତୀରୁ ଅବତରି ପୃଥିବୀକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଵିନଦନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଛିନ୍ନାଭ୍ରାଣୀଵ ସମ୍ପେତୁଃ ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍
ମାନବ ନଥିବା ହାତୀମାନେ ଏଠାଉଠା ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ପରସ୍ପରକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ, ଛିତିରା ମେଘପରି ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ମିଶିଯାଉଥିଲେ।
ହତାନ୍ପରିଵହନ୍ତଶ୍ଚ ପତିତାନ୍ପତିତାଯୁଧାନ୍। ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁର୍ମହାନାଗାଃ କେଚିଦେକଚରା ଇଵ
କେତେକ ବଡ଼ ହାତୀ, ମୃତ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ମଣିଷମାନେକୁ ବୋକି, ସେମାନେ ଏକାଏକା ଘୁରୁଥିବା ମନିଷମାନଙ୍କ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତାଡିତାସ୍ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ତୋମରର୍ଷ୍ଟିପରଶ୍ଵଥୈଃ। ପେତୁରାର୍ତସ୍ଵନଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ଵିଶସନେ ଗଜାଃ
ତୀର, ଭାଲ, କୁଟାର ଆଘାତରେ ଆହତ ଓ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ହାତୀମାନେ, ବେଦନାର ଚିତ୍କାର କରି, ସେହି ମାରଣରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।