ଚାମରାପୀଡକଵଚାଃ ସ୍ରସ୍ତାନ୍ତ୍ରନଯନାସ୍ତଥା। ସାରୋହାସ୍ତୁରଗାଃ ପେତୁଃ ପାର୍ତବାଣହତାଃ କ୍ଷିତୌ
ଚାମର ଓ କବଚ ଢିଲା ହୋଇଯିଥିବା, ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଅଶ୍ୱମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସାରଥୀମାନେ, ପାର୍ଥଙ୍କ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧାସିନାରାଚାଶ୍ଛିନ୍ନଵର୍ମର୍ଷ୍ଟିଶକ୍ତଯଃ। ପତ୍ତଯଶ୍ଚିନ୍ନଵର୍ମାଣଃ କୃପଣାଃ ଶେରତେ ହତାଃ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କଟାରି, ବାଣ, ଢାଳ, ଶକ୍ତି ଛିଟିଯିବା ସହ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା ପଦାତିମାନେ ଦୁଃଖରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ।
ତୈର୍ହତୈର୍ହନ୍ଯମାନୈଶ୍ଚ ପତଦ୍ଭିଃ ପତିତୈରପି। ଭ୍ରମଦ୍ଭିର୍ନିଷ୍ଟନଦ୍ଭିଶ୍ଚ କ୍ରୂରମାଯୋଧନଂ ବଭୌ
ମୃତ ଓ ମୃତ୍ୟୁଶୟନରେ ପଡ଼ୁଥିବା, ତଳକୁ ଢଳିଯାଉଥିବା ଓ ଡହଳିପଡ଼ିଥିବା, ଘୂରୁଥିବା ଓ କଷ୍ଟରେ କଣ୍ଣାଉଥିବା ମଣିଷମାନେ ସହିତ, ସେ ନିର୍ଦ୍ୟୟ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ରଜଶ୍ଚ ଚାପ୍ଯଭଵଦ୍ଦୁର୍ଗା କବନ୍ଧଶତସଙ୍କୁଲା।। ତଦ୍ବଭୌ ରୌଦ୍ରବୀଭତ୍ସଂ ବୀଭତ୍ସୋର୍ଯାନମାହଵେ
ଧୂଳି ଏତେ ଗାଢ଼ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଯେ, ଶତଶଃ ମୁଣ୍ଡହୀନ ଦେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅପରିଚଳନୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀମସେନଙ୍କ ରଥ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଲାଗୁଥିଲା।
ଆକ୍ରୀଡମିଵ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଘ୍ନତଃ କାଲାତ୍ଯଯେ ପଶୂନ୍।। କତେ ଵଧ୍ଯମାନାଃ ପାର୍ଥେନ ଵ୍ଯାକୁଲାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପାଃ
ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ଲୀଳାରେ, ସମୟର ଶେଷରେ ପଶୁମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତରେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ମରୁଥିଲେ।
ତମେଵାଭିମୁଖାଃ କ୍ଷୀଣାଃ ଶକ୍ରସ୍ଯାତିଥିତାଂ ଗତାଃ।। ସା ଭୂମୀର୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିହତୈସ୍ତୈର୍ମହାରଥୈଃ
ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅତିଥି ଭଳି ଆସିଥିଲେ। ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଭୂମି ମହାବୀରମାନେ ମୃତ ହୋଇ ଛାଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଆସ୍ତୀର୍ଣା ସମ୍ବଭୌ ସର୍ଵା ପ୍ରେତୀଭୂତୈଃ ସମନ୍ତତଃ।। ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଚୈଵ ପ୍ରମତ୍ତେ ସଵ୍ଯସାଚିନି
ସମସ୍ତ ଭୂମି ଚାରିପାଖରେ ମୃତଦେହମାନେ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ଶବଭୂମି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋନିବେଶରେ ଥିଲେ।
ଵ୍ଯୂଢାନୀକସ୍ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍।। ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣଂସ୍ତ୍ଵରିତା ଵ୍ଯୂଢାନୀକାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କ ଶିବିର ସଜାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ତୁରନ୍ତ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପରୀପ୍ସନ୍ତସ୍ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ମହତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପକଡ଼ିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵଶଂ ନାହମିଯାମଦ୍ଯ ଯଥା ପ୍ରଭୋ। ପାରାଵତସଵର୍ଣାଶ୍ଵ ତଥା ନୀତିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଆଜି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମାନିବିନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ପରାବତ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଯେପରି, ସେହିପରି ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଜନା ହେଉ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଯତମାନସ୍ଯ ଵଶଂ ନୈଷ୍ଯସି ସୁଵ୍ରତ। ଅହମାଵାରଯିଷ୍ଯାମି ଦ୍ରୋଣମଦ୍ଯ ସହାନୁଗମ୍
ଦ୍ରୋଣ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରୁନ୍ଥିବେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ତୁମେ ଯିବେନାହିଁ, ହେ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ। ଆଜି ମୁଁ ଦ୍ରୋଣ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ରୋକିବି।
ମଯି ଜୀଵତି କୌରଵ୍ଯ ନୋଦ୍ଵେଗଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ନ ହି ଶକ୍ତୋ ରଣେ ଦ୍ରୋଣୋ ଵିଜେତୁଂ ମାଂ କଥଞ୍ଚନ
ମୁଁ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ କୌରବ୍ୟ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦ୍ରୋଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା କିରନ୍ବାଣାନ୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ସୁତୋ ବଲୀ। ପାରାଵତସଵର୍ଣାଶ୍ଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଦ୍ରୋଣମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଏପରି କହି, ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୁପଦପୁତ୍ର, ପରାବତ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ନିଜେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନିଷ୍ଟଦର୍ଶନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଵସ୍ଥିତମ୍। କ୍ଷଣେନୈଵାଭଵଦ୍ଦ୍ରୋଣୋ ନାତିହୃଷ୍ଟମନା ଇଵ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଅସୁଭ ଚିହ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ସ ହି ଜାତୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ନିଧନଂ ପ୍ରତି
କାରଣ, ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ମର୍ତ୍ଯଧର୍ମତଯା ତସ୍ମାଦ୍ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଵ୍ଯମୁହ୍ଯତ। ନାଶକତ୍ତତ୍ର ତତ୍କିଞ୍ଚିଦନୀକଂ ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ମଣିଷ୍ୟର ନିୟତି ଦ୍ୱାରା, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସେହି ସେନାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତଃ କିରନ୍ନିଷୂଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଵରୂଥିନୀମ୍। ଭରାଦ୍ଵାଜୋ ଯଯୌ ତୂର୍ଣଂ ପାର୍ଷତଂ ଵର୍ଜଯନ୍ଯୁଧି। ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଦାରଯାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ
ତାପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କରି, ଭାରଦ୍ୱାଜ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଞ୍ଚାଳପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଏଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ତଂ ତୁ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଦୁର୍ମୁଖଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣଃ। ପ୍ରିଯଂ ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଵାରଯତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ ଦୁର୍ମୁଖ, ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ସ ସମ୍ପ୍ରହାରସ୍ତୁମୁଲଃ ସୁଘୋରଃ ସମପଦ୍ଯତ। ପାର୍ଷତସ୍ଯ ଚ ଶୂରସ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ଚ ଭାରତ
ପାଞ୍ଚାଳ ଶୂର ଓ ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୁମୁଳ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ହେ ଭାରତ।
ପାର୍ଷତଃ ଶରଜାଲେନ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖମ୍। ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ଶରୌଘେଣ ମହତା ସମଵାରଯତ୍
ପାଞ୍ଚାଳ ଶୀଘ୍ର ଶରବୃଷ୍ଟି କରି ଦୁର୍ମୁଖଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ ଶରବନ୍ଧନୀ ସହିତ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଦ୍ରୋଣାଵାରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶାଯସ୍ତସ୍ତଵାତ୍ମଜଃ। ନାନାଲିଙ୍ଗୈଃ ଶରଵ୍ରାତୈଃ ପାର୍ଷତଂ ସମମୋହଯତ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଥ ବନ୍ଦ ହେବାକୁ ଦେଖି, ତୁମର ପୁଅ ବହୁତ ଘବ୍ରାଇଗଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀରର ବର୍ଷା କରି ପାର୍ଷତଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଲେ।
ତଯୋର୍ଵିଷକ୍ତଯୋଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯକୁରୁମୁଖ୍ଯଯୋଃ। ଦ୍ରୋଣୋ ଯୌଧିଷ୍ଠିରଂ ସୈନ୍ଯଂ ବହୁଧା ଵ୍ଯଧମଚ୍ଛରୈଃ
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଓ କୁରୁମୁଖ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୋଣ ତୀରରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଛିତିରେଇଦେଲେ।
ଅନିଲେନ ଯଥାଽଭ୍ରାଣି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାନି ସମନ୍ତତଃ। ତଥା ପାର୍ଥସ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାନି କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେପରି ହାବା ମେଘକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଛିଣ୍ଡିଦିଏ, ସେପରି ପାର୍ଥଙ୍କ ସେନା ଏଠାଉଠା ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିଲା।
ମୁହୂର୍ତମିଵ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀନ୍ମଧୁରଦର୍ଶନମ୍। ତତ ଉନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ରାଜନ୍ନିର୍ମର୍ଯାଦମଵର୍ତତ
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ମଧୁର ଲାଗୁଥିଲା; ତାପରେ ରାଜା, ଏହା ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ବେଶୁମାର ହୋଇଯାଇଲା।
ନୈଵ ଖଂ ନ ଦିଶୋ ଭୂମିର୍ବଭାସେ ନ ଚ ଭାସ୍କରଃ'। ନୈଵ ସ୍ଵେ ନ ପରେ ରାଜନ୍ନାଜ୍ଞାଯନ୍ତ ପରସ୍ପରମ୍। ଅନୁମାନେନ ସଂଜ୍ଞାଭିର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ସମଵର୍ତତ
ସେଠାରେ ଆକାଶ, ଦିଗ, ଭୂମି କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା; ନା ନିଜ ନା ଶତ୍ରୁ, କେହି କାହାକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନଥିଲେ, ରାଜା। ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ ଅନୁମାନ ଓ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚାଲୁଥିଲା।
ଚୂଡାମଣିଷୁ ନିଷ୍କେଷୁ ଭୂଷଣେଷ୍ଵପି ଵର୍ମସୁ। ତେଷାମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣାଭା ରଶ୍ମଯଃ ପ୍ରଚକାଶିରେ
ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡମାଳା, ହାର, ଭୂଷଣ ଓ କବଚରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କିରଣ ଚମକୁଥିଲା।
ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ଣପତାକାନାଂ ରଥଵାରଣଵାଜିନାମ୍। ବଲାକାଶବଲାଭ୍ରାମଂ ଦଦୃଶେ ରୂପମାହଵେ
ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ାର ଛିତିରା ପତାକାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରୌଞ୍ଚପାଙ୍ଖି ଲାଗିଥିବା ମେଘପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ନରାନେଵ ନରା ଜଘ୍ନରୁଦଗ୍ରାଶ୍ଚ ହଯା ହଯାନ୍। ରଥାଂଶ୍ଚ ରଥିନୋ ଜଘ୍ନୁର୍ଵାରଣା ଵରଵାରଣାନ୍
ଲୋକେ ଲୋକଙ୍କୁ, ଭୟଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାକୁ, ରଥୀ ରଥକୁ ଏବଂ ହାତୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀକୁ ପ୍ରହାର କରୁଥିଲେ।
ସମୁଚ୍ଛ୍ରିତପତାକାନାଂ ଗଜାନାଂ ପରମଦ୍ଵିପୈଃ। କ୍ଷଣେନ ତୁମୁଲୋ ଘୋରଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ ସମପଦ୍ଯତ
ଉଚ୍ଚ ପତାକା ଥିବା ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ଦ୍ୱାରା କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତେଷାଂ ସଂସକ୍ତଗାତ୍ରାଣାଂ କର୍ଷତାମିତରେତରମ୍। ଦନ୍ତସଙ୍ଘାତସଙ୍ଘର୍ଷାତ୍ସଧୂମୋଽଗ୍ନିରଜାଯତ
ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ଏକଠି ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟକୁ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ଦାନ୍ତ ଘସିବାରୁ ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନି ଉପଜିଲା।