ତାପତ୍ଯମଥ ଵାସିଷ୍ଠମୌର୍ଵଂ ଚାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍। ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ସର୍ଵୈଃ ପଞ୍ଚାଲାନଭିତୋ ଯଯୌ
ତାପସ୍ୟାର ବାସିଷ୍ଠ ଓ ଔର୍ବ ବଂଶର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା, ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ମିଶି ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଯାଇଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲନଗରେ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଲବ୍ଧଵାନତ୍ର ମଧ୍ଯେ ସର୍ଵମହୀକ୍ଷିତାମ୍
ପଞ୍ଚାଳ ନଗରରେ ଧନଞ୍ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦ କରି, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।
ଭୀମସେନାର୍ଜୁନୌ ଯତ୍ର ସଂରବ୍ଧାନ୍ପୃଥିଵୀପତୀନ୍। ଶଲ୍ଯକର୍ଣୌ ଚ ତରସା ଜିତଵନ୍ତୌ ମହାମୃଧେ
ସେଠି ଭୀମସେନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ରଣରେ ରାଗିଥିବା ଭୂପତିମାନେ, ଶଲ୍ୟ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ତାରତାରିରେ ଜିତିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଯୋଶ୍ଚ ତଦ୍ଵୀର୍ଯମପ୍ରମେଯମମାନୁଷମ୍। ଶଙ୍କମାନୌ ପାଣ୍ଡଵାଂସ୍ତାନ୍ ରାମକୃଷ୍ଣୌ ମହାମତୀ
ତାଙ୍କ ଅପାର ଓ ଅମାନବୀୟ ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ବଡ଼ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବ ହେବେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କଲେ।
ଜଗ୍ମତୁସ୍ତୈଃ ସମାଗନ୍ତୁଂ ଶାଲାଂ ଭାର୍ଗଵଵେଶ୍ମନି। ପଞ୍ଚାନାମେକପତ୍ନୀତ୍ଵେ ଵିମର୍ଶୋ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ଚ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଘରର ଶାଳାକୁ ଏକଠା ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଜଣ ପୁରୁଷଙ୍କ ସାଧାରଣ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରାଣାମୁପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵାଦ୍ଭୁତମୁଚ୍ଯତେ। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ଦେଵଵିହୀତୋ ଵିଵାହଶ୍ଚାପ୍ଯମାନୁଷଃ
ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅଲୌକିକ ବିବାହ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।
କ୍ଷତ୍ତୁଶ୍ଚ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପ୍ରେଷଣଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ଵିଦୁରସ୍ଯ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ଦର୍ଶନଂ କେଶଵସ୍ଯ ଚ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ କ୍ଷତ୍ତାଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଖକୁ ପଠାଯିବା, ବିଦୁରଙ୍କ ଆଗମନ ଓ କେଶବଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ ହେବା ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଖାଣ୍ଡଵପ୍ରସ୍ଥଵାସଶ୍ଚ ତଥା ରାଜ୍ଯାର୍ଧସର୍ଜନମ୍। ନାରଦସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ଚୈଵ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସମଯକ୍ରିଯା
ଖାଣ୍ଡବପ୍ରସ୍ଥରେ ରହିବା, ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧାଂଶ ଛାଡ଼ିଦେବା ଓ ନାରଦଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମ୍ମତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସୁନ୍ଦୋପସୁନ୍ଦଯୋସ୍ତଦ୍ଵଦାଖ୍ଯାନଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଅନନ୍ତରଂ ଚ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯା ସହାସୀନଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସୁନ୍ଦ ଓ ଉପସୁନ୍ଦଙ୍କ କଥା ଏଠି କହାଯାଇଛି; ତାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବସିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଅନୁ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵିପ୍ରାର୍ଥେ ଫାଲ୍ଗୁନୋ ଗୃହ୍ଯ ଚାଯୁଧମ୍। ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ଵିପ୍ରାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କାମରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଉଦ୍ଧାର କରି ଘରକୁ ଫେରିଲେ ଓ ନିଜ ନିଷ୍ଠା ପୂରଣ କଲେ।
ସମଯଂ ପାଲଯନ୍ଵୀରୋ ଵନଂ ଯତ୍ର ଜଗାମ ହ। ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵନଵାସେ ଚ ଉଲୂପ୍ଯା ପଥି ସଙ୍ଗମଃ
ସମ୍ମତି ରକ୍ଷା କରି ଏହି ବୀର ବନକୁ ଗଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ ରାସ୍ତାରେ ଉଲୂପୀ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ ହେଲା।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନୁସଂଯାନଂ ବଭ୍ରୁଵାହନଜନ୍ମ ଚ। ତତ୍ରୈଵ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ପଞ୍ଚ ସୋଽପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ
ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ଓ ବଭ୍ରୁବାହନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ସେଠାରେ ସେ ପାଞ୍ଚ ଶୁଭ୍ର ଅପ୍ସରାମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଶାପାଦ୍ଗ୍ରାହତ୍ଵମାପନ୍ନା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ। ପ୍ରଭାସତୀର୍ଥେ ପାର୍ଥେନ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚ ସମାଗମଃ
ଏକ ଶାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ ମଗର ହେଇଥିଲେ; ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ହେଲା।
ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ସୁଭଦ୍ରା ଚ କାମଯାନେନ କାମିନୀ। ଵାସୁଦେଵସ୍ଯାନୁମତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଚୈଵ କିରୀଟିନା
ଦ୍ୱାରକାରେ ସୁଭଦ୍ରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ; ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ କିରୀଟି ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ହରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତେ କୃଷ୍ଣେ ଦେଵକିନନ୍ଦନେ। ଅଭିମନ୍ଯୋଃ ସୁଭଦ୍ରାଯାଂ ଜନ୍ମ ଚୋତ୍ତମତେଜସଃ
ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ହରଣ କରିଥିବା ପରେ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାସ୍ତନଯାନାଂ ଚ ସଂଭଵୋଽନୁପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ଵିହାରାର୍ଥଂ ଚ ଗତଯୋଃ କୃଷ୍ଣଯୋର୍ଯମୁନାମନୁ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏବଂ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯମୁନା ତୀରେ ବିହାର କରିବା ଯାତ୍ରା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସଂପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚକ୍ରଧନୁଷୋଃ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ ଦାହନମ୍। ମଯସ୍ଯ ମୋକ୍ଷୋ ଜ୍ଵଲନାଦ୍ଭୁଜଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ଚକ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଲାଗିବା, ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଯିବା, ମୟାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ନାଗଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ମହର୍ଷେର୍ମନ୍ଦପାଲସ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗ୍ଯା ତନଯସଂଭଵଃ। ଇତ୍ଯେତଦାଦିପର୍ଵୋକ୍ତଂ ପ୍ରଥମଂ ବହୁ ଵିସ୍ତରମ୍
ମହାର୍ଷି ମଣ୍ଡପାଳଙ୍କ ପୁଅ ଶାର୍ଙ୍ଗୀଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହାଯାଇଛି; ଏଭଳି ଆଦିପର୍ବର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଧ୍ଯାଯାନାଂ ଶତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ସଂଖ୍ଯାତେ ପରମର୍ଷିଣା। ସପ୍ତଵିଂଶତିରଧ୍ଯାଯା ଵ୍ଯାସେନୋତ୍ତମତେଜସା
ପରମ ଋଷି ଦୁଇଶେ ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି; ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ୨୭ ଅଧ୍ୟାୟ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ। ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚ ଚତୁରାଶୀତିର୍ମୁନିନୋକ୍ତା ମହାତ୍ମନା
ମହାତ୍ମା ମୁନି କହିଛନ୍ତି ଏଠି ଆଠ ହଜାର ଆଠ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଚଉରାଶିଟି ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ସଭାପର୍ଵ ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତମୁଚ୍ଯତେ। ସଭାକ୍ରିଯା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କିଙ୍କରାଣାଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ସଭାପର୍ବରେ ଅନେକ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ସଭା କଲେ ଓ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଦାସମାନେ ଦେଖାଯାଇଲେ।
ଲୋକପାଲସଭାଖ୍ଯାନଂ ନାରଦାଦ୍ଦେଵଦର୍ଶିନଃ। ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଚାରମ୍ଭୋ ଜରାସନ୍ଧଵଧସ୍ତଥା
ନାରଦ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିଥିବା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସଭାର ବିବରଣୀ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବଧ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଗିରିଵ୍ରଜେ ନିରୁଦ୍ଧାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣେନ ମୋକ୍ଷଣମ୍। ତଥା ଦିଗ୍ଵିଜଯୋଽତ୍ରୈଵ ପାମ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଘଟିଥିଲା; ଏହିଠି ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜିତିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ରାଜ୍ଞାମାଗମନଂ ଚୈଵ ସାର୍ହଣାନାଂ ମହକ୍ରତୌ। ରାଜସୂଯେଽର୍ଘସଂଵାଦେ ଶିଶୁପାଲଵଧସ୍ତଥା
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାମାନେ ଆସିଥିବା ଏବଂ ଉପହାର ଦେଇଥିବା କଥା; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଓ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଯଜ୍ଞେ ଵିଭୂତିଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖାମର୍ଷାନ୍ଵିତସ୍ଯ ଚ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଵହାସୋ ଭୀମେନ ଚ ସଭାତଲେ
ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ମହିମା ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, ସଭା ମଝିରେ ଭୀମ ଉପହାସ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ଯ ମନ୍ଯୁରୁଦ୍ଭୂତୋ ଯେନ ଦ୍ଯୂତମକାରଯତ୍। ଯତ୍ର ଧର୍ମସୁତଂ ଦ୍ଯୂତେ ଶକୁନିଃ କିତଵୋଽଜଯତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ରୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଶକୁନି ଚତୁର ହୋଇ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୟୂତରେ ହରାଇଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଦ୍ଯୂତାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନାଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ନୌରିଵାର୍ଣଵାତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନୁଷାଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍
ଦ୍ୟୂତର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ଡ୍ରୌପଦୀକୁ ନୌକା ପରି ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ବୋହୁକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତାରଯାମାସ ତାଂସ୍ତୀର୍ଣାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ। ପୁନରେଵ ତତୋ ଦ୍ଯୂତେ ସମାହ୍ଵଯତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବା ପରେ ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୁଣିଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦ୍ୟୂତରେ ଡାକିଲେ।
ଜିତ୍ଵା ସ ଵନଵାସାଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତାଂସ୍ତତଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସଭାପର୍ଵ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମହାତ୍ମନା
ସେମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେମାନେଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଭା ପର୍ବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଧ୍ଯାଯାଃ ସପ୍ତତିର୍ଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥା ଚାଷ୍ଟୌ ପ୍ରସଂଖ୍ଯଯା। ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ପଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ
ଏଠି ସତରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ତାପରେ ଆଠଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମିଶି, ମୋଟ ଦୁଇହଜାର ପାଞ୍ଚଶେ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।