ତେଷାଂ ଦଦୃଶିରେ କୋପାଦ୍ଵପୂମ୍ଷ୍ଯମିତତେଜସାମ୍। ଯୁଯୁତ୍ସୂନାମିଵାକାଶେ ପତତ୍ତ୍ରିଵରଭୋଗିନାମ୍
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ସେମାନଙ୍କ ଦେହ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡାଙ୍କା ସାପମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତତ୍ପର।
ଭୀମକର୍ଣକୃପଦ୍ରୋଣଦ୍ରୌଣିପାର୍ଷତସାତ୍ଯକୈଃ। ବଭାସେ ସ ରଣୋଦ୍ଦେଶଃ କାଲସୂର୍ଯୈରିଵୋଦିତୈଃ
ଭୀମ, କର୍ଣ୍ଣ, କୃପ, ଡ୍ରୋଣ, ଡ୍ରୌଣି, ପାର୍ଷତ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ସହିତ ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କାଳ ଉଦୟ ପରି ଅଲୋକିତ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରଜାନାଂ ସଂକ୍ଷଯେ ଘୋରେ ଯଥା ସୂର୍ଯୋଦଯୋ ଭଵେତ୍। ଶୂରାଣାମୁଦଯସ୍ତଦ୍ଵଦାସୀତ୍ପୁରୁଷସତ୍ତମ
ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଜାନାଶ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଶୂରମାନଙ୍କର ଉଦୟ ହେଲା, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍। ମହାବଲାନାଂ ବଲିଭିର୍ଦାନଵାନାଂ ଯଥା ସୁରୈଃ
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରାନୀକମୁଦ୍ଧୂତାର୍ଣଵନିଃସ୍ଵନମ୍। ତ୍ଵଦୀଯମଵଧୀତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସଂପ୍ରଦ୍ରୁତମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା, ଝଡ଼ା ଉଠୁଥିବା ସମୁଦ୍ରର ଶବ୍ଦ ପରି ଗଞ୍ଜି, ତୁମ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତତ୍ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଭିର୍ଭୃଶମର୍ଦିତମ୍। ଅଲଂ ଦ୍ରୁତେନ ଵଃ ଶୂରା ଇତି ଦ୍ରୋଣୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେଇ ଦଳକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭଲଭାବେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ଏତେ ଦୃତ ଭାବେ ପଳାଇବା ଚାଲିବ ନାହିଁ, ହେ ଶୂରମାନେ!'
ଭାରଦ୍ଵାଜମମର୍ଷଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ସମାଵିଶତ୍। ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ନିଷଙ୍ଗାଚ୍ଚ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାମଵମୃଜ୍ଯ ଚ। ମହାଶରଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଯନ୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମନରେ ରୋଷ ଓ ପ୍ରତାପ ଭରିଗଲା; ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତାର ଟାଣି, ବଡ଼ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଧରି, ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାରଥେ ଯାହି ଯତ୍ରୈଷ ପାଣ୍ଡରେଣ ଵିରାଜତା। ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଚ୍ଛେଣ ରାଜା ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମରାଟ୍
‘ସାରଥି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ରାଜା ଧବଳ ଛତା ଓ ରାଜଚିହ୍ନ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନେଇ ଚାଲ।’
ତଦେତଦ୍ଦୀର୍ଯତେ ସୈନ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମନେକଧା। ଏତତ୍ସଂସ୍ତମ୍ଭଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିଵାର୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
‘ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ବହୁଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦୃଢ଼ କରିଦେବି।’
ନ ହି ମାମଭିଵର୍ଷନ୍ତଂ ସଂଯୁଗେ ତାତ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ମାତ୍ସ୍ଯପାଞ୍ଚାଲରାଜାନଃ ସର୍ଵେ ଚ ସହସୋମକାଃ
‘ହେ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ, ପାଣ୍ଡବ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।’
ଅର୍ଜୁନୋ ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ସମାପ୍ତଵାନ୍। ନ ମାମୁତ୍ସହତେ ତାତ ନ ଭୀମୋ ନ ଚ ସାତ୍ଯକିଃ
‘ଅର୍ଜୁନ ମୋର କୃପାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ, ହେ ପୁଅ, ତାଙ୍କ, ଭୀମ କିମ୍ବା ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।’
ମତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧି ବୀଭତ୍ସୁଃ ପରମେଷ୍ଵାସତାଂ ଗତଃ। ମମୈଵାସ୍ତ୍ରଂ ଵିଜାନାତି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନୋଽପି ପାର୍ଷତଃ
‘ମୋର କୃପାରେ ବୀଭତ୍ସୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଅଧିକାରୀ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ଓ ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ମାତ୍ର ଜାଣନ୍ତି।’
ନାଯଂ ସଂରକ୍ଷିତୁଂ କାଲଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତାତ ଜଯୈଷିଣା। ଯାହି ସର୍ଗଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଶସେ ଚ ଜଯାଯ ଚ
‘ଏହି ସମୟ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ହେ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ବିଜୟ ଚାହାନ୍ତି; ଯଶ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼।’
ଏଵଂ ସଞ୍ଚୋଦିତୋ ଯନ୍ତା ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯଵହତ୍ତତଃ
ଏଭଳି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ସାରଥି ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଆଗକୁ ନେଇଗଲେ।
ତଦାଽଶ୍ଵହୃଦଯେନାଶ୍ଵାନଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯାଶୁ ହର୍ଷଯନ୍। ରଥେନ ସଵରୂଥେନ ଭାସ୍ଵରେଣ ଵିରାଜତା
ତାପରେ ସାରଥି ଦକ୍ଷତା ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଖୁସି କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପତାକା ଥିବା ରଥକୁ ଦ୍ରୁତ ଚଲାଇଲେ।
ତଂ କରୂଶାଶ୍ଚ ମାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ଚେଦଯଶ୍ଚ ସସାତ୍ଵତାଃ। ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ସପାଞ୍ଚାଲାଃ ସହିତାଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାଙ୍କୁ କରୂଷ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ଚେଦି, ସାତ୍ୱତ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଏକାଠି ଘେରି ରହିଲେ।
ତତଃ ଶୋଣହଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଶ୍ଚତୁର୍ଦନ୍ତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନୀକଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ତାପରେ ଲାଲ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା, କ୍ରୋଧିତ ଏବଂ ଚାରିଦନ୍ତିଆ ହାତୀ ପରି, ସେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦିଗକୁ ଧାଇଗଲେ।
ତମାଵିଧ୍ଯଚ୍ଛିତୈର୍ବାଣୈଃ କଙ୍କପତ୍ରୈର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ଵା ତଂ ଦ୍ରୁତଂ ସମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଙ୍କପତ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଭାଙ୍ଗି ଦ୍ରୁତ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଚକ୍ରରକ୍ଷଃ କୁମାରସ୍ତୁ ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଯଶସ୍କରଃ। ଦଧାର ଦ୍ରୋଣମାଯାନ୍ତଂ ଵେଲେଵ ସରିତାଂ ପତିମ୍
ପାଞ୍ଚାଳମାନଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜପୁତ୍ର ଚକ୍ରରକ୍ଷ, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଆଗ୍ରସରକୁ ନିବାରଣ କଲେ, ଯେପରି ନଦୀର ପତିକୁ କୂଳ ରୋକି ରଖେ।
ଦ୍ରୋଣଂ ନିଵାରିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁମାରେଣ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମ୍। ସିଂହନାଦରଵୋ ହ୍ଯାସୀତ୍ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଭାଷିତମ୍
ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରାଜପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ଦେଖି, ସେଠାରେ ସିଂହନାଦ ଓ 'ଶାବାଶ, ଶାବାଶ' ବୋଲି ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
କୁମାରସ୍ତୁ ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ସାଯକେନ ମହାହଵେ। ଵିଵ୍ଯାଧୋରସି ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସିଂହଵଚ୍ଚ ନଦନ୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ରଣମଝିରେ କୁପିତ ରାଜକୁମାର ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଏକ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ବେଶି ଜୋରରେ ଘାତ କଲେ, ସିଏ ସିଂହ ଭଳି ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ।
ସଂଵାର୍ଯ ଚ ରଣେ ଦ୍ରୋଣଂ କୁମାରସ୍ତୁ ମହାବଲଃ। ଶରୈରନେକସାହସ୍ରୈଃ କୃତହସ୍ତୋ ଜିତଶ୍ରମଃ
ପରାକ୍ରମୀ ରାଜକୁମାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କୁ ରୋକି ରଖି, ହଜାର ହଜାର ତୀର ବର୍ଷାଇଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ଦକ୍ଷ ଥିଲା ଏବଂ ସେ କେବେ ଥକିଲେ ନାହିଁ।
ତଂ ଶୂରମାର୍ଯଵ୍ରତିନଂ ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରେଷୁ କୃତଶ୍ଚମମ୍। ଚକ୍ରରକ୍ଷତଂ ପରାମୃଦ୍ରାତ୍କୁମାରଂ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵଃ
ଏହି ପରାକ୍ରମୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାଜକୁମାର, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭିନ୍ନ, ବୃତ୍ତାକାର ରକ୍ଷାରେ ଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସ ମଧ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୈନ୍ଯାନାଂ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଵିଚରନ୍ଦିଶଃ। ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାସୀଦ୍ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭଃ
ସେ ସମସ୍ତ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚଳିଥିଲେ, ତୁମ ସେନାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ହେଲେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାରଦ୍ୱାଜ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଵିଂଶତ୍ଯା ଚୋତ୍ତମୌଜସମ୍। ନକୁଲଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ସହଦେଵଂ ଚ ସପ୍ତଭିଃ
ସେ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ବାରଟି ତୀର, ଉତ୍ତମୌଜସଙ୍କୁ କୁଡିଟି, ନକୁଳଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଏବଂ ସହଦେବଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଦ୍ରୌପଦେଯାଂସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ସାତ୍ଯକିଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ
ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ବାରଟି ତୀର, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତିନିଟି, ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଘାତ କଲେ।
ଵ୍ଯକ୍ଷୋଭଯଦ୍ରଣେ ଯୋଧାନ୍ଯଥାମୁଖ୍ଯମଭିଦ୍ରଵନ୍। ଅଭ୍ଯଵର୍ତତଂ ସମ୍ପ୍ରେପ୍ସୁଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, ପ୍ରଧାନମାନେଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଯୁଗନ୍ଧରସ୍ତତୋ ରାଜନ୍ଭାରଦ୍ଵାଜଂ ମହାରଥମ୍। ଵାରଯାମାସ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଵଂ ଵାତୋଦ୍ଧତମିଵାର୍ଣଵମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଯୁଗନ୍ଧର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିଶାଳ ରଥୀ ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ଶମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ସ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ଯୁଗନ୍ଧରଂ ତୁ ଭଲ୍ଲନେ ରଥନୀଡାଦପାତଯତ୍
ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ମୃଦୁ ତୀରରେ ଘାତ କରି, ଯୁଗନ୍ଧରଙ୍କୁ ଚଉଡ଼ା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲେ।
ତଂ ଵିଜିତ୍ଯ ମହାତେଜା ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ମହାମନାଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ସମ୍ପ୍ରେପ୍ସୁଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
ତାଙ୍କୁ ଜିତିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ମନୋବଳ ଭାରଦ୍ୱାଜ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।