ତତସ୍ତାମେଵ ଶଲ୍ଯସ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ମୁମୋଚ ଭୁଜଵୀର୍ଯେଣ ଵୈଦୂର୍ଯଵିକୃତାଂ ଶିତାମ୍
ତାପରେ ଶତ୍ରୁବୀର ନାଶକ ସୌଭଦ୍ର, ଶଲ୍ୟଙ୍କର ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୈଦୂର୍ୟ ଖଚିତ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସା ତସ୍ଯ ରଥମାସାଦ୍ଯ ନିର୍ମୁକ୍ତଭୁଜଗୋପମା। ଜଘାନ ସୂତଂ ଶଲ୍ଯସ୍ଯ ରଥାଚ୍ଚୈନମପାତଯତ୍
ସେଇ ଶକ୍ତି, ମୁକ୍ତ ନାଗ ପରି, ଶଲ୍ୟଙ୍କର ରଥକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମାରି ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲା।
ତତୋ ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ସାତ୍ଯକିଃ କେକଯା ଭୀମୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶିଖଣ୍ଡିନୌ
ତାପରେ ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସାତ୍ୟକି, କେକୟ, ଭୀମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଶିଖଣ୍ଡି—
ଯମୌ ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ। ବାଣଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲାଃ
ଯମଦ୍ୱୟ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ 'ବାହ୍! ବାହ୍!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାଣର ଶବ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା।
ପ୍ରାଦୁରାସନ୍ହର୍ଷଯନ୍ତଃ ସୌଭଦ୍ରମପଲାଯିନମ୍। ତନ୍ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଶତ୍ରୋର୍ଵିଜଯଲକ୍ଷଣମ୍
ସୌଭଦ୍ର ଭୟରେ ପଳାଇବାରୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିଜୟର ଚିହ୍ନ ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଥୈନଂ ସହସା ସର୍ଵେ ସମନ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଅଭ୍ଯାକିରନ୍ମହାରାଜ ଜଲଦା ଇଵ ପର୍ଵତମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତେ ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଗିରିକୁ ଢାଙ୍କିଦେଇଥାଏ।
ତେଷାଂ ଚ ପ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ସୂତସ୍ଯ ଚ ପରାଭଵମ୍। ଆର୍ତାଯନିରମିତ୍ରଘ୍ନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌଭଦ୍ରମଭ୍ଯଯାତ୍
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏବଂ ସୂତଙ୍କ ହାର ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆର୍ତ୍ତାୟନଙ୍କ ପୁଅ ଅମିତ୍ରଘ୍ନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ତଦ୍ବଲଂ ସୁମହଦ୍ଦୀର୍ଣଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଦଧାରୈକୋ ରଣେ ପାଣ୍ଡୂନ୍ଵୃଷସେନୋଽସ୍ତ୍ରମାଯଯା
ତୁମ ବଡ଼ ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସେନାକୁ ଦେଖି, ସାହସୀ ବୃଷସେନ ଏକା ଅସ୍ତ୍ର ଓ କୌଶଳରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିଥିଲେ।
ଶରା ଦଶ ଦିଶୋ ମୁକ୍ତା ଵୃଷସେନେନ ସଂଯୁଗେ। ଵିଚେରୁସ୍ତେ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ନରଵାଜିରଥଦ୍ଵିପାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଷସେନ ଛାଡ଼ିଥିବା ଦଶଟି ବାଣ ଲୋକ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଭେଦି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରିଲା।
ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତା ମହାବାଣା ଵିଵିଶ୍ଚେରୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଭାନୋରିଵ ମହାରାଜ ଘର୍ମକାଲେ ମରୀଚଯଃ
ତାଙ୍କର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ମହାବାଣ ହଜାର-ହଜାର ହୋଇ ଯାଉଥିଲା, ରାଜା, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି।
ତେନାର୍ଦିତା ମହାରାଜ ରଥିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା। ନିପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ସହସା ଵାତଭଗ୍ନା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ ରଥି, ଘୋଡ଼ାରୋହୀମାନେ ଏମିତି ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ବାତାସରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ।
ହଯୌଘାଂଶ୍ଚ ରଥୌଘାଂଶ୍ଚ ଗଜୌଘାଂଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଅପାତଯଦ୍ରଣେ ରାଜଞ୍ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ମହାରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ-ଶତ ଓ ହଜାର-ହଜାର ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ, ରାଜା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମେକଂ ସମରେ ଵିଚରନ୍ତମଭୀତଵତ୍। ସହିତାଃ ସର୍ଵରାଜାନଃ ପରିଵଵ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏକା ଭାବେ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୃଷସେନକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରିନେଲେ।
ନାକୁଲିସ୍ତୁ ଶତାନୀକୋ ଵୃଷସେନଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍। ଵିଵ୍ଯାଧ ଚୈନଂ ଦଶଭିର୍ନାରାଚୈର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
ଶତାନୀକ ନକୁଳ ବୃଷସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଦଶଟି ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ କର୍ଣାତ୍ମଜଶ୍ଚାପଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା କେତୁମପାତଯତ୍। ତଂ ଭ୍ରାତରଂ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ନକୁଳଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟି ତାଙ୍କର ପତାକାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଲେ; ତାପରେ, ଭାଇଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ଆଗେଇଲେ।
କର୍ଣାତ୍ମଜଂ ଶରଵ୍ରାତୈରଦୃଶ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁରଞ୍ଜସା। ତାନ୍ନଦନ୍ତୋଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରମୁଖା ରଥାଃ
ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ବାଣର ବର୍ଷାରେ କର୍ଣ୍ଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୀନ କରିଦେଲେ; ତେବେ ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଆଦି ରଥୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଛାଦଯନ୍ତୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ମହାରଥାନ୍। ଶରୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ପର୍ଵତାଞ୍ଜଲଦା ଇଵ
ରାଜା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାଣରେ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେକୁ ତେଜରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ପର୍ବତକୁ ଢାଙ୍କିଦେଇଥାଏ।
ତାନ୍ପାଣ୍ଡଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣଂସ୍ତ୍ଵରିତାଃ ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନଃ। ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଆଶାକୁ ନେଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ତିଆରି ହେଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ସୁମହଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ତ୍ଵଦୀଯୈଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଦେଵାନାମିଵ ଦାନଵୈଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ହେଲା, ତୁମ ପକ୍ଷ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଯୁଯୁଧିରେ ଵୀରାଃ ସଂରବ୍ଧାଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ। ପରସ୍ପରମୁଦୀକ୍ଷନ୍ତଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ
ଏଭଳି ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାନୀମାନେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ, କ୍ରୋଧରେ ଏକାଉପରେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ଅପରାଧ ମନେ ରଖି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।
ତେଷାଂ ଦଦୃଶିରେ କୋପାଦ୍ଵପୂମ୍ଷ୍ଯମିତତେଜସାମ୍। ଯୁଯୁତ୍ସୂନାମିଵାକାଶେ ପତତ୍ତ୍ରିଵରଭୋଗିନାମ୍
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ସେମାନଙ୍କ ଦେହ କ୍ରୋଧରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଡାଙ୍କା ସାପମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତତ୍ପର।
ଭୀମକର୍ଣକୃପଦ୍ରୋଣଦ୍ରୌଣିପାର୍ଷତସାତ୍ଯକୈଃ। ବଭାସେ ସ ରଣୋଦ୍ଦେଶଃ କାଲସୂର୍ଯୈରିଵୋଦିତୈଃ
ଭୀମ, କର୍ଣ୍ଣ, କୃପ, ଡ୍ରୋଣ, ଡ୍ରୌଣି, ପାର୍ଷତ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ସହିତ ସେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ କାଳ ଉଦୟ ପରି ଅଲୋକିତ ହେଉଥିଲା।
ପ୍ରଜାନାଂ ସଂକ୍ଷଯେ ଘୋରେ ଯଥା ସୂର୍ଯୋଦଯୋ ଭଵେତ୍। ଶୂରାଣାମୁଦଯସ୍ତଦ୍ଵଦାସୀତ୍ପୁରୁଷସତ୍ତମ
ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଜାନାଶ ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ଶୂରମାନଙ୍କର ଉଦୟ ହେଲା, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତଦାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍। ମହାବଲାନାଂ ବଲିଭିର୍ଦାନଵାନାଂ ଯଥା ସୁରୈଃ
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରାନୀକମୁଦ୍ଧୂତାର୍ଣଵନିଃସ୍ଵନମ୍। ତ୍ଵଦୀଯମଵଧୀତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସଂପ୍ରଦ୍ରୁତମହାରଥମ୍
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନା, ଝଡ଼ା ଉଠୁଥିବା ସମୁଦ୍ରର ଶବ୍ଦ ପରି ଗଞ୍ଜି, ତୁମ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ରଥୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ତତ୍ପ୍ରଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତ୍ରୁଭିର୍ଭୃଶମର୍ଦିତମ୍। ଅଲଂ ଦ୍ରୁତେନ ଵଃ ଶୂରା ଇତି ଦ୍ରୋଣୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ସେଇ ଦଳକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭଲଭାବେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ କହିଲେ, 'ଏତେ ଦୃତ ଭାବେ ପଳାଇବା ଚାଲିବ ନାହିଁ, ହେ ଶୂରମାନେ!'
ଭାରଦ୍ଵାଜମମର୍ଷଶ୍ଚ ଵିକ୍ରମଶ୍ଚ ସମାଵିଶତ୍। ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ନିଷଙ୍ଗାଚ୍ଚ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାମଵମୃଜ୍ଯ ଚ। ମହାଶରଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଯନ୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମନରେ ରୋଷ ଓ ପ୍ରତାପ ଭରିଗଲା; ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ତାର ଟାଣି, ବଡ଼ ଧନୁଷ ଓ ତୀର ଧରି, ତାଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସାରଥେ ଯାହି ଯତ୍ରୈଷ ପାଣ୍ଡରେଣ ଵିରାଜତା। ଧ୍ରିଯମାଣେନ ଚ୍ଛେଣ ରାଜା ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମରାଟ୍
‘ସାରଥି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ରାଜା ଧବଳ ଛତା ଓ ରାଜଚିହ୍ନ ଧରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନେଇ ଚାଲ।’
ତଦେତଦ୍ଦୀର୍ଯତେ ସୈନ୍ଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମନେକଧା। ଏତତ୍ସଂସ୍ତମ୍ଭଯିଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିଵାର୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍
‘ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସେନା ବହୁଠାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି; ମୁଁ ଏହାକୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଦୃଢ଼ କରିଦେବି।’
ନ ହି ମାମଭିଵର୍ଷନ୍ତଂ ସଂଯୁଗେ ତାତ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ମାତ୍ସ୍ଯପାଞ୍ଚାଲରାଜାନଃ ସର୍ଵେ ଚ ସହସୋମକାଃ
‘ହେ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା କଲେ, ପାଣ୍ଡବ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ସୋମକମାନେ ମୋତେ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।’