ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଚୈଵ ଚରନ୍ତୌ ମାର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍। ଦଦୃଶାତେ ମହାତ୍ମାନୌ ସପକ୍ଷାଵିଵ ପର୍ଵତୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା, ବାହାର ଓ ଭିତରରେ ଉତ୍ତମ ପଥରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଦୁଇଟି ପଖା ଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଵିକ୍ଷିପତଃ ଖଙ୍ଗଂ ସୌଭଦ୍ରସ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନଃ। ଶରାଵରଣପକ୍ଷାନ୍ତେ ପ୍ରଜହାର ଜଯଦ୍ରଥଃ
ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୌଭଦ୍ର ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଘୁଞ୍ଚାଉଥିଲେ, ଜୟଦ୍ରଥ ତାଙ୍କର ବାଣ ଢାଳର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତଳୱାରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ରୁକ୍ମପତ୍ରାନ୍ତରେ ସକ୍ତସ୍ତସ୍ମିଂଶ୍ଚର୍ମଣି ଭାସ୍ଵରେ। ସିନ୍ଧୁରାଜବଲୋଦ୍ଧୂତଃ ସୋଽଭଜ୍ଯତ ମହାନସିଃ
ସେଇ ଚମକୁଥିବା ଢାଳର ସୁନା ଚାମର ମଧ୍ୟରେ ତଳୱାର ଅଟକିଗଲା, ଏବଂ ସିନ୍ଧୁରାଜଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଆଘାତ ପାଇ ଏହି ବଡ଼ ତଳୱାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଭଗ୍ନମାଜ୍ଞାଯ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶମଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ପଦାନି ଷଟ୍। ଅଦୃଶ୍ଯତ ନିମେଷେଣ ସ୍ଵରଥଂ ପୁନରାସ୍ଥିତଃ
ତଳୱାର ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ସେ ଛଅ ପାଦ ପଛକୁ ଝାପିଲେ ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ରଥରେ ଦଢ଼ିଆ ହେବାକୁ ଦେଖାଯାଇଲେ।
ତଂ କାର୍ଷ୍ଣିଂ ସମରାନ୍ମୁକ୍ତମାସ୍ଥିତଂ ରଥମୁତ୍ତମମ୍। ସହିତାଃ ସର୍ଵରାଜାନଃ ପରିଵଵ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିସ୍କ୍ରମଣ କରି ଉତ୍ତମ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ିଥିବା କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ତତଶ୍ଚର୍ମ ଚ ଖଙ୍ଗଂ ଚ ସମୁତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ମହାବଲଃ। ନନାଦାର୍ଜୁନଦାଯାଦଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଢାଳ ଓ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ସିନ୍ଧୁରାଜଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ତାପଯାମାସ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ଭୁଵନଂ ଭାସ୍କରୋ ଯଥା
ସେଠାରୁ ସିନ୍ଧୁରାଜକୁ ଛାଡ଼ି, ଶତ୍ରୁବୀର ନାଶକ ସୌଭଦ୍ର ସେଇ ସେନାକୁ ଏମିତି ତାପିଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ତାପିଦେଉଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଯସୀଂ ଶକ୍ତିଂ ଶଲ୍ଯଃ କନକଭୂଷଣାମ୍। ଚିକ୍ଷେପ ସମରେ ଘୋରାଂ ଦୀପ୍ତାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ
ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଶଲ୍ୟ, ସୁନା ଅଳଙ୍କୃତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋହାର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧମଧ୍ୟରେ ଆଗୁଁର ଶିଖା ପରି ଚମକୁଥିବା ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାମଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ଜଗ୍ରାହ ଵିକୋଶଂ ଚାକରୋଦସିମ୍। ଵୈନତେଯୋ ଯଥା କାର୍ଷ୍ଣିଃ ପତନ୍ତମୁରଗୋତ୍ତମମ୍
ସେ ଦୂରକୁ ଝାପି, ଶକ୍ତିଟିକୁ ଧରିଲେ ଏବଂ ତଳୱାର ଉଣ୍ମୋଚନ କଲେ, ଯେପରି ଗରୁଡ଼ ଝରିପଡ଼ୁଥିବା ଦୂର୍ଦ୍ଦମ ନାଗକୁ ଧରେ।
ତସ୍ଯ ଲାଷଵମାଜ୍ଞାଯ ସତ୍ଵଂ ଚାମିତତେଜସଃ। ସହିତାଃ ସର୍ଵରାଜାନଃ ସିଂହନାଦମଥାନଦନ୍
ତାଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ସାହସ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସିଂହ ପରି ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତତସ୍ତାମେଵ ଶଲ୍ଯସ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରଃ ପରଵୀରହା। ମୁମୋଚ ଭୁଜଵୀର୍ଯେଣ ଵୈଦୂର୍ଯଵିକୃତାଂ ଶିତାମ୍
ତାପରେ ଶତ୍ରୁବୀର ନାଶକ ସୌଭଦ୍ର, ଶଲ୍ୟଙ୍କର ସେଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୈଦୂର୍ୟ ଖଚିତ ଶକ୍ତିକୁ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଛାଡ଼ିଲେ।
ସା ତସ୍ଯ ରଥମାସାଦ୍ଯ ନିର୍ମୁକ୍ତଭୁଜଗୋପମା। ଜଘାନ ସୂତଂ ଶଲ୍ଯସ୍ଯ ରଥାଚ୍ଚୈନମପାତଯତ୍
ସେଇ ଶକ୍ତି, ମୁକ୍ତ ନାଗ ପରି, ଶଲ୍ୟଙ୍କର ରଥକୁ ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କର ସାରଥିକୁ ମାରି ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲା।
ତତୋ ଵିରାଟଦ୍ରୁପଦୌ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ସାତ୍ଯକିଃ କେକଯା ଭୀମୋ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶିଖଣ୍ଡିନୌ
ତାପରେ ବିରାଟ, ଦ୍ରୁପଦ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସାତ୍ୟକି, କେକୟ, ଭୀମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଶିଖଣ୍ଡି—
ଯମୌ ଚ ଦ୍ରୌପଦେଯାଶ୍ଚ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତି ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ। ବାଣଶବ୍ଦାଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ ସିଂହନାଦାଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲାଃ
ଯମଦ୍ୱୟ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ 'ବାହ୍! ବାହ୍!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାଣର ଶବ୍ଦ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହ ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଗଲା।
ପ୍ରାଦୁରାସନ୍ହର୍ଷଯନ୍ତଃ ସୌଭଦ୍ରମପଲାଯିନମ୍। ତନ୍ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଶତ୍ରୋର୍ଵିଜଯଲକ୍ଷଣମ୍
ସୌଭଦ୍ର ଭୟରେ ପଳାଇବାରୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିଜୟର ଚିହ୍ନ ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଥୈନଂ ସହସା ସର୍ଵେ ସମନ୍ତାନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଅଭ୍ଯାକିରନ୍ମହାରାଜ ଜଲଦା ଇଵ ପର୍ଵତମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସମସ୍ତେ ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ବର୍ଷା କରି ତାଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଗିରିକୁ ଢାଙ୍କିଦେଇଥାଏ।
ତେଷାଂ ଚ ପ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ସୂତସ୍ଯ ଚ ପରାଭଵମ୍। ଆର୍ତାଯନିରମିତ୍ରଘ୍ନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୌଭଦ୍ରମଭ୍ଯଯାତ୍
ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏବଂ ସୂତଙ୍କ ହାର ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ଆର୍ତ୍ତାୟନଙ୍କ ପୁଅ ଅମିତ୍ରଘ୍ନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସୌଭଦ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇଲେ।
ତଦ୍ବଲଂ ସୁମହଦ୍ଦୀର୍ଣଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଦଧାରୈକୋ ରଣେ ପାଣ୍ଡୂନ୍ଵୃଷସେନୋଽସ୍ତ୍ରମାଯଯା
ତୁମ ବଡ଼ ଏବଂ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବା ସେନାକୁ ଦେଖି, ସାହସୀ ବୃଷସେନ ଏକା ଅସ୍ତ୍ର ଓ କୌଶଳରେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରୋକିଥିଲେ।
ଶରା ଦଶ ଦିଶୋ ମୁକ୍ତା ଵୃଷସେନେନ ସଂଯୁଗେ। ଵିଚେରୁସ୍ତେ ଵିନିର୍ଭିଦ୍ଯ ନରଵାଜିରଥଦ୍ଵିପାନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ବୃଷସେନ ଛାଡ଼ିଥିବା ଦଶଟି ବାଣ ଲୋକ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଭେଦି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁରିଲା।
ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ତା ମହାବାଣା ଵିଵିଶ୍ଚେରୁଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଭାନୋରିଵ ମହାରାଜ ଘର୍ମକାଲେ ମରୀଚଯଃ
ତାଙ୍କର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ମହାବାଣ ହଜାର-ହଜାର ହୋଇ ଯାଉଥିଲା, ରାଜା, ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ପରି।
ତେନାର୍ଦିତା ମହାରାଜ ରଥିନଃ ସାଦିନସ୍ତଥା। ନିପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ସହସା ଵାତଭଗ୍ନା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ
ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ ରଥି, ଘୋଡ଼ାରୋହୀମାନେ ଏମିତି ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ବାତାସରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼େ।
ହଯୌଘାଂଶ୍ଚ ରଥୌଘାଂଶ୍ଚ ଗଜୌଘାଂଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଅପାତଯଦ୍ରଣେ ରାଜଞ୍ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେ ମହାରଥୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ-ଶତ ଓ ହଜାର-ହଜାର ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲେ, ରାଜା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମେକଂ ସମରେ ଵିଚରନ୍ତମଭୀତଵତ୍। ସହିତାଃ ସର୍ଵରାଜାନଃ ପରିଵଵ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏକା ଭାବେ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବୃଷସେନକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରିନେଲେ।
ନାକୁଲିସ୍ତୁ ଶତାନୀକୋ ଵୃଷସେନଂ ସମଭ୍ଯଯାତ୍। ଵିଵ୍ଯାଧ ଚୈନଂ ଦଶଭିର୍ନାରାଚୈର୍ମର୍ମଭେଦିଭିଃ
ଶତାନୀକ ନକୁଳ ବୃଷସେନଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେଇ ଦଶଟି ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ କର୍ଣାତ୍ମଜଶ୍ଚାପଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା କେତୁମପାତଯତ୍। ତଂ ଭ୍ରାତରଂ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ଦ୍ରୌପଦେଯାଃ ସମଭ୍ଯଯୁଃ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ ନକୁଳଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟି ତାଙ୍କର ପତାକାକୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଲେ; ତାପରେ, ଭାଇଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚାହିଁ, ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ଆଗେଇଲେ।
କର୍ଣାତ୍ମଜଂ ଶରଵ୍ରାତୈରଦୃଶ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁରଞ୍ଜସା। ତାନ୍ନଦନ୍ତୋଽଭ୍ଯଧାଵନ୍ତ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରମୁଖା ରଥାଃ
ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେ ବାଣର ବର୍ଷାରେ କର୍ଣ୍ଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୀନ କରିଦେଲେ; ତେବେ ଡ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଆଦି ରଥୀମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।
ଛାଦଯନ୍ତୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରୌପଦେଯାନ୍ମହାରଥାନ୍। ଶରୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ପର୍ଵତାଞ୍ଜଲଦା ଇଵ
ରାଜା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବାଣରେ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେକୁ ତେଜରେ ଢାଙ୍କିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ପର୍ବତକୁ ଢାଙ୍କିଦେଇଥାଏ।
ତାନ୍ପାଣ୍ଡଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣଂସ୍ତ୍ଵରିତାଃ ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନଃ। ପାଞ୍ଚାଲାଃ କେକଯା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସୃଞ୍ଜଯାଶ୍ଚୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଆଶାକୁ ନେଇ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ; ପାଞ୍ଚାଳ, କେକୟ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ତିଆରି ହେଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରଂ ସୁମହଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍। ତ୍ଵଦୀଯୈଃ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଦେଵାନାମିଵ ଦାନଵୈଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର, ବଡ଼ ଏବଂ ରୋମାଞ୍ଚକର ହେଲା, ତୁମ ପକ୍ଷ ଓ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି।
ଏଵଂ ଯୁଯୁଧିରେ ଵୀରାଃ ସଂରବ୍ଧାଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ। ପରସ୍ପରମୁଦୀକ୍ଷନ୍ତଃ ପରସ୍ପରକୃତାଗସଃ
ଏଭଳି ଦୁଇପକ୍ଷର ସେନାନୀମାନେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ, କ୍ରୋଧରେ ଏକାଉପରେ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କ ଅପରାଧ ମନେ ରଖି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।