ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ଚ ଲୋକେଷୁ ବୀଭତ୍ସୁରପରାଜିତଃ। ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନୈଵ ଭୂଯିଷ୍ଠମମେଯାଃ କେଶଵେ ଗୁଣାଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଭୀଭତ୍ସୁ ଅଜୟ, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଅପାର ଗୁଣ କେଶବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ମୋହାଦ୍ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୃଷ୍ଣଂ ଯୋ ନ ଵେତ୍ତୀହ କେଶଵମ୍। ମୋହିତୋ ଦୈଵଯୋଗେନ ମୃତ୍ଯୁପାଶପୁରସ୍କୃତଃ
ମୂଢତାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ। ଦେବତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି।
ନ ଵେଦ କୃଷ୍ଣଂ ଦାଶାର୍ହମର୍ଜୁନଂ ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵମ୍। ପୂର୍ଵଦେଵୌ ମହାତ୍ମାନୌ ନରନାରାଯଣାଵୁଭୌ
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦାଶାର୍ହ ବଂଶର, ଓ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ। ଏହି ଦୁଇଜଣ ମହାତ୍ମା, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଦେବତା, ନର ଓ ନାରାୟଣ।
ଏକାତ୍ମାନୌ ଦ୍ଵିଧାଭୂତୌ ଦୃଶ୍ଯେତେ ମାନଵୈର୍ଭୁଵି। ମନସାପି ହି ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ସେନାମେତାଂ ଯଶସ୍ଵିନୌ
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେଖିବାକୁ ଦୁଇ ଲୋକ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏକ। ଏହି ଯଶସ୍ବୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ସେନା ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ।
ନାଶଯେତାମିହେଚ୍ଛନ୍ତୌ ମାନୁଷତ୍ଵାଚ୍ଚ ନେଚ୍ଛତଃ। ଯୁଗସ୍ଯେଵ ଵିପର୍ଯାସୋ ଲୋକାନାମିଵ ମୋହନମ୍
ଯଦି ସେମାନେ ଚାହାନ୍ତେ, ସମସ୍ତ କିଛି ନଶ୍ଟ କରିପାରନ୍ତେ, କିନ୍ତୁ ମାନବ ଭାବରୁ ଏହା ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହା ଏମିତି ଯେ, ଯୁଗ ଉଲଟିଯାଇଛି, ଲୋକମାନେ ମୂଢ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚ ଵଧସ୍ତାତ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ। ନ ହ୍ଯେଵ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଣ ନ ଵେଦାଧ୍ଯଯନେନ ଚ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ସଞ୍ଜୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଦ୍ୱାରା ଟାଳିହେବ ନାହିଁ।
ନ କ୍ରିଯାଭିର୍ନ ଚାସ୍ତ୍ରେଣ ମୃତ୍ଯୋଃ କଶ୍ଚିନ୍ନିର୍ଵାଯତେ। ଲୋକସମ୍ଭାଵିତୌ ଵୀରୌ କୃତାସ୍ତ୍ରୌ ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦୌ
କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେହି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେଇ ଦୁଇଜଣ ବୀର, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ।
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ହତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କିନ୍ନୁ ଜୀଵାମି ସଞ୍ଜଯ। ଯାଂ ତାଂ ଶ୍ରିଯମସୂଯାମଃ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ସଞ୍ଜୟ, ମୁଁ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବି? ଯେ ଶ୍ରୀମାନ୍ତିକୁ ଆମେ ପୂର୍ବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି ଇର୍ଷ୍ୟା କରୁଥିଲୁ।
ଅଦ୍ଯ ତାମନୁଜାନୀମୋ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣଵଧେନ ହ। ମତ୍କୃତେ ଚାପ୍ଯନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କୁରୂଣାମେଷ ସଙ୍କ୍ଷଯଃ
ଆଜି ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଏହି କଥାକୁ ମାନିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହି କୌରବମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବାର କାରଣ ମୋ ପାଇଁ ହେଲା।
ପକ୍ଵାନାଂ ହି ଵଧେ ସୂତ ଵଜ୍ରାଯନ୍ତେ ତୃଣାନ୍ଯୁତ। ଅନନ୍ତମିଦମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
ପକ୍ୱ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସାଧାରଣ ଘାସ ମଧ୍ୟ ବଜ୍ର ସମାନ ହୋଇଯାଏ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହି ଜଗତରେ ଅସୀମ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯ କୋପାନ୍ମହାତ୍ମାନୌ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ନିପାତିତୌ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରକୃତିତୋ ଧର୍ମୋ ନ ଧର୍ମୋ ମାମକାନ୍ପ୍ରତି
ଯାହାଙ୍କ ରୋଷରେ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ପତିତ ହେଲେ, ଧର୍ମ ତାହାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଫେରିଲା, କିନ୍ତୁ ଆମ ପକ୍ଷରେ ଧର୍ମ ରହିଲା ନାହିଁ।
କ୍ରୂରଃ ସର୍ଵଵିନାଶାଯ କାଲୋଽସୌ ନାତିଵର୍ତତେ। ଅନ୍ଯଥା ଚିନ୍ତିତା ହ୍ଯର୍ଥା ନରୈସ୍ତାତ ମନସ୍ଵିଭିଃ। ଅନ୍ଯଥୈଵ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ଦୈଵାଦିତି ମତିର୍ମମ
ସମସ୍ତଙ୍କ ନଶ୍ଟ ପାଇଁ କାଳ ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଅଟଳ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଘଟଣା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଘଟେ। ଏହି ଭାଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୋର ଧାରଣା ଏହିପରି।
ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେଽର୍ଥେ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କୃଚ୍ଛ୍ର ଉତ୍ତମେ। ଅପାରଣୀଯେ ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯେ ଯଥାଭୂତଂ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ
ଏହିପରି ଏକ ଅଟଳ ଓ ଗଭୀର ସମସ୍ୟା ଆସିପଡିଛି, ଯାହାକୁ ଟାଳିହେବା ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହା ଅତି ଚିନ୍ତାଜନକ, ଏପରି ସମୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା ଯଥାଯଥା ଭାବରେ କହ।
ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵାସୁରୋପମେ'। ସାନ୍ତରଂ ତୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ରାଜ୍ଞୋ ଦ୍ରୋଣେନ ନିଗ୍ରହେ। ଗୃହୀତଂ ତମମନ୍ଯନ୍ତ ତଵ ପୁତ୍ରାଃ ସୁବାଲିଶାଃ
ଏପରି କଥା କହାଯିବା ପରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଧରିବା ଓ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ହେଲା। ତୁମ ଅବିବେକୀ ପୁଅମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ କାମଟି ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନେନାପି ଗ୍ରହଣଂ ପାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ତତ୍। `ସ୍କନ୍ଧାଵାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଯଥାସ୍ଥାନେଷୁ ମାରିଷ'। ସୈନ୍ଯସ୍ଥାନେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସୁଘୋଷିତମରିନ୍ଦମ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ମଧ୍ୟ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଘୋଷଣା କଲେ— 'ସେଇ ଖବରଟି ସମସ୍ତ ଶିବିର ଓ ସେନାର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କର।'
ପାଣ୍ଡଵେଯେଷୁ ସାପେକ୍ଷଂ ଦ୍ରୋଣଂ ଜାନାତି ତେ ସୁତଃ। ତତଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାସ୍ଥୈର୍ଯାର୍ଥଂ ସ ମନ୍ତ୍ରୋ ବହୁଲୀକୃତଃ
ତୁମ ପୁଅ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଦ୍ରୋଣ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ। ତେଣୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୃଢ଼ ରହିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଆଲୋଚନାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ।
ମୋହଯିତ୍ଵା ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନବଲଂ ତୂର୍ଣଂ ଵ୍ଯଧମନ୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାରଦ୍ୱାଜ, ସେନାକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସେନାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁରନ୍ତ ବିକିରଣ କଲେ।
ସ ଦିଶଃ ସର୍ଵତୋ ରୁଦ୍ଧ୍ଵା ସଂଵୃତ୍ଯ ଖମଜିହ୍ମଗୈଃ। ପାର୍ଷତୋ ଯତ୍ର ତତ୍ରୈନାମଭିନତ୍ପାଣ୍ଡୁଵାହିନୀମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବାଣରେ ଆବୃତ କରି, ଆକାଶକୁ ବାଣରେ ଢାକିଦେଲେ। ପୃଷତପୁତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶର଼ୀରଶତସମ୍ବାଧାଂ କେଶଶୈଵଲଶାଦ୍ଵଲାମ୍। ନଦୀଂ ପ୍ରାଵର୍ତଯଦ୍ରାଜନ୍ଭୀରୂପଣାଂ ଭଯଵର୍ଧିନୀମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଶତଶଃ ଦେହରେ ଭରିଥିବା, କେଶ ଓ ଶାଉଳ ଦ୍ୱାରା ଘାସ ହୋଇଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଭୟ ବଢ଼ାଉଥିବା ଏକ ନଦୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତର୍ଜଯନ୍ତମନୀକାନି ତାନି ତାନି ମହାରଥମ୍। ସର୍ଵତୋଽଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ଦ୍ରୋଣଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବିଭାଗ ଓ ମହାରଥୀମାନେକୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ।
ତାନଭିଦ୍ରଵତଃ ଶୂରାଂସ୍ତାଵକା ଦୃଢଵିକ୍ରମାଃ। ସର୍ଵତଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ତଦଭୂଦ୍ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତୁମ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେ ଶୂରମାନେକୁ ରୋକିଲେ; ତାହାରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଶତମାଯସ୍ତୁ ଶକୁନିଃ ସହଦେଵଂ ସମାଦ୍ରଵତ୍। ସନିଯନ୍ତୃଧ୍ଵଜରଥଂ ଵିଵ୍ଯାଘ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଚଳାକ ଶକୁନି ଶତଧା ମାୟା କରି, ସହଦେବଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ରଥ, ଧ୍ୱଜ, ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯ ମାଦ୍ରୀସୁତଃ କେତୁଂ ଧନୁଃ ସୂତଂ ହଯାନପି। ନାତିକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରୈଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଷଷ୍ଠ୍ଯା ଵିଵ୍ଯାଧ ସୌବଲମ୍। `ଭିତ୍ତ୍ଵା ଚ ଶରଵର୍ଷେଣ ଶକୁନିଂ ପ୍ରତ୍ଯଵାରଯତ୍
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଅତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ନହୋଇ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜ, ଧନୁଷ, ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ବାଣରେ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ଷଷ୍ଟିଟି ବାଣରେ ସଉବଳକୁ ଆଘାତ କଲେ; ବାଣବୃଷ୍ଟି ଭେଦି ଶକୁନିଙ୍କୁ ପଛୁଆଇଦେଲେ।
ଗଦାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶକୁନିଃ ପ୍ରଚସ୍କନ୍ଦ ରଥୋତ୍ତମାତ୍। ସ ତସ୍ଯ ଗଦଯା ରାଜନ୍ରଥାତ୍ସୂତମପାତଯତ୍
ଶକୁନି ଗଦା ଧରି ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସହଦେବଙ୍କ ରଥର ସାରଥିକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ତତସ୍ତୌ ଵିରଥୌ ରାଜନ୍ଗଦାହସ୍ତୌ ମହାବଲୌ। ଚିକ୍ରୀଡତୂ ରଣେ ଶୂରୌ ସଶୃଙ୍ଗାଵିଵ ପର୍ଵତୌ
ତାପରେ ଦୁଇ ମହାବଳୀ ଓ ଶୂରବୀର, ରଥ ଛାଡ଼ି ଗଦା ହାତରେ ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେପରି ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗବନ୍ତ ପାହାଡ଼ ଖେଳେ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦ୍ରୋଣଃ ପାଞ୍ଚାଲଦାଯାଦଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ତଯୋସ୍ତତ୍ର ମହାରାଜ ବାଣଵର୍ଷୈଃ ପ୍ରକାଶିତମ୍। ଖଦ୍ଯୋତୈରିଵ ଚାକାଶଂ ପ୍ରଦୋଷେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଦ୍ରୋଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ପଞ୍ଚାଳ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; ହେ ରାଜା, ଦୁଇ ପକ୍ଷରୁ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଆକାଶରେ ଜୁହାରି ପୋକା ଚମକେ।
ଵିଵିଂଶତିଂ ଭୀମସେନୋ ଵିଂଶତ୍ଯା ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ନାକମ୍ପଯଦ୍ଵୀରସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ଭୀମସେନ ବୀର ଭାବେ ବିଭିଂଶତିଙ୍କୁ କୁଡିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ଵିଵିଂଶତିସ୍ତୁ ସହସା ଵ୍ଯଶ୍ଵକେତୁଶରାସନମ୍। ଭୀମଂ ଚକ୍ରେ ମହାରାଜ ତତଃ ସୈନ୍ଯାନ୍ଯପୂଜଯନ୍
ବିଭିଂଶତି ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଭାଙ୍ଗି, ଭୀମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏହି କାରଣରେ ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସ ତନ୍ନ ମମୃଷେ ଵୀରଃ ଶତ୍ରୋର୍ଵିକ୍ରମମାହଵେ। ତତୋଽସ୍ଯ ଗଦଯା ଦାନ୍ତାନ୍ହଯାତ୍ସର୍ଵାନପାତଯତ୍
ସେ ବୀର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ।
ହତାଶ୍ଵାତ୍ସ ରଥାଦ୍ରାଜନ୍ଗୃହ୍ଯ ଚର୍ମ ମହାବଲଃ। ଅଭ୍ଯଯାଦ୍ଭୀମସେନଂ ତୁ ମତ୍ତୋ ମତ୍ତମିଵ ଦ୍ଵିପମ୍
ଘୋଡ଼ା ମରିଯିବା ପରେ, ସେ ମହାବଳୀ ରଥରୁ ଅବତରି ଢାଳ ଧରି, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ଭୀମସେନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଗଲେ।