ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଗାଙ୍ଗେଯେ ଅଭିଵାଦ୍ଯୋପମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ। ରାଧେଯୋ ରଥମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରାଯାତ୍ତଵ ସୁତଂ ପ୍ରତି
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଏପରି କହିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିଦାୟ ଜଣାଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ି ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଭୀଷ୍ମପର୍ଵାଖିଲଂ ମଯା। ଶୃଣ୍ଵତେ ତେ ମହାରାଜ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ହେ ମହାରାଜ, ଏହିପରି ଅନେକ ଘଟଣାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି, ଯାହା ଶୁଭ ଓ ପାପ ନାଶ କରେ।
ଯଃ ଶ୍ରାଵଯେତ୍ସଦା ରାଜନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵେଦପାରଗାନ୍ । ଶ୍ରଦ୍ଧାଵନ୍ତଶ୍ଚ ଯେ ଚାପି ଶ୍ରୋଷ୍ଯନ୍ତି ମନୁଜା ଭୁଵି
ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହି ଭୂମିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଲୋକମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି,
ଵିଧୂଯ ସର୍ଵପାପାନି ଵିହାଯାନ୍ତେ କଲେଵରମ୍ । ପ୍ରଯାନ୍ତି ତତ୍ପଦଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ନିଵର୍ତତେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଛାଡ଼ି, ଶେଷରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ସେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଆସିବା ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଭାରତଂ ଭରତର୍ଷଭ। ଶୃଣୁଯାତ୍ସିଦ୍ଧିମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ନିହ ଵାମୁତ୍ର ମାନଵଃ
ତେଣୁ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ଯେଉଁ ମଣିଷ ସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେଉଁଠି କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ଭାରତକୁ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜନଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଗନ୍ଧମାଲ୍ଯୈରଲଙ୍କୃତାନ୍ । ଭୀଷ୍ମପର୍ଵଣି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦଦ୍ଯାତ୍ପାନୀଯମୁତ୍ତମମ୍
ଭୀଷ୍ମ ପର୍ବରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଓ ଉତ୍ତମ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।
ପତିତେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠେ ବଭୂଵ କୁରୁଵାହିନୀ। ଦ୍ଯୌରିଵାପେତନକ୍ଷତ୍ରା ହୀନଂ ଖମିଵ ଵାଯୁନା
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଡ଼ିଯିବା ପରେ, କୁରୁ ସେନା ଏମିତି ହେଲା—ଯେପରି ଆକାଶରୁ ତାରା ହଟିଯାଇଛି, କିମ୍ବା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଖ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି।
ଵିପନ୍ନସସ୍ଯେଵ ମହୀ ଵାକ୍ଚୈଵାସଂସ୍କୃତା ଯଥା। ଆସୁରୀଵ ଯଥା ସେନା ନିଗୃହୀତେ ନୃପେ ବଲୌ
ମାଟି ଅନ୍ନ ନଷ୍ଟ ହେଲା ପରି, କଥା ଅସଂସ୍କୃତ ହେଲା ପରି, ଏବଂ ସେନା ଏମିତି ହେଲା—ଯେପରି ରାଜା ହାରିଗଲେ ଦାନବ ସେନା ଅସହାୟ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଧଵେଵ ଵାରାରୋହା ଶୁଷ୍କତୋଯେଵ ନିମ୍ନଗା। ଵୃକୈରିଵ ଵନେ ରୁଦ୍ଧା ପୃଷତୀ ହତଯୂଥପା
ବିଧବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶୁଷ୍କ ନଦୀ ଯେପରି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ରଣୀ ମୃଗ ମରିଯିବା ପରେ ଅଟକିଥିବା ହରିଣ ଦଳ ପରି।
ଶରଭାଽଽହତସିଂହେଵ ମହତୀ ଗିରିକନ୍ଦରା। ସା ସେନା ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠେ ପତିତେ ଜାହ୍ନଵୀସୁତେ
ଶରଭ ଦ୍ୱାରା ସିଂହ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଗୁହା ପରି, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାହ୍ନବୀପୁତ୍ର ପଡ଼ିଯିବା ପରେ ସେ ସେନା ଏମିତି ହେଲା।
ଵିଷ୍ଵଗ୍ଵାତାହତିକ୍ଷୁବ୍ଧା ନୌରିଵାସୀନ୍ମହାର୍ଣଵେ। ବଲିଭିଃ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵୀରୈର୍ଲବ୍ଧଲକ୍ଷୈର୍ଭୃଶାର୍ଦିତା
ବିପରୀତ ପବନରେ ଉଠାଉଠି ହେଉଥିବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଜାହାଜ ପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେ ସେନାକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।
ସା ତଦାସୀଦ୍ଭୃଶଂ ସେନା ଵ୍ଯାକୁଲାଶ୍ଵରଥଦ୍ଵିପା। ଵିପନ୍ନଭୂଯିଷ୍ଠନରା କୃପଣା ଧ୍ଵସ୍ତମାନସା
ସେ ସମୟରେ ସେ ସେନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀ ଭିତରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅସ୍ଥିରତା, ଅଧିକାଂଶ ମଣିଷ ନଷ୍ଟ, ଦୟାଜନକ ଓ ମନ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ତ୍ରସ୍ତା ନୃପତଯଃ ସୈନିକାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ। ପାତାଲ ଇଵ ମଜ୍ଜନ୍ତୋ ହୀନା ଦେଵଵ୍ରତେନ ତେ
ସେ ସେନାରେ, ଦେବବ୍ରତ ବିହୀନ ହେବାରୁ, ରାଜାମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସେନାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପାତାଳକୁ ଡୁବିଯିବା ପରି ହେଉଥିଲେ।
କର୍ଣସ୍ଯ କୁରଵୋଽସ୍ମାର୍ଷୁଃ ସ ହି ଦେଵଵ୍ରତୋପମଃ। ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରୋଚମାନମିଵାତିଥିମ୍
କୁରୁମାନେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, କାରଣ ସେ ଦେବବ୍ରତଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତିଥି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ବନ୍ଧୁମାପଦ୍ଗତସ୍ଯେଵ ତମେଵୋପାଗମନ୍ମନଃ। ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ କର୍ଣକର୍ଣେତି ତତ୍ର ଭାରତ ପାର୍ଥିଵାଃ
ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜଣେ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ପାଖକୁ ମନ ଯାଏ, ସେପରି ସେମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଗଲା। ସେଠାରେ, ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'କର୍ଣ୍ଣ! କର୍ଣ୍ଣ!'।
ରାଧେଯଂ ହିତମସ୍ମାକଂ ସୂତପୁତ୍ରଂ ତନୁତ୍ଯଜମ୍। ସ ହି ନାବୁଧ୍ଯତ ତଦା ଦଶାହାନି ମହାଯଶାଃ
ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ସେମାନେ ରାଧାର ପୁଅ, ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ, ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ କର୍ଣ୍ଣ ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ସାମାତ୍ଯବନ୍ଧୁଃ କର୍ଣୋ ଵୈ ତମାନଯତ ମାଚିରମ୍। ଭୀଷ୍ମେଣ ହି ମହାବାହୁଃ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
କର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଡାକାଗଲେ, କାରଣ ମହାବଳଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ।
ରଥେଷୁ ଗଣ୍ଯମାନେଷୁ ବଲଵିକ୍ରମଶାଲିଷୁ। ସଙ୍ଖ୍ଯାତୋଽର୍ଧରଥଃ କର୍ଣୋ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସନ୍ନରର୍ଷଭଃ
ଯେତେବେଳେ ରଥୀମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଗଣନା ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଧରଥୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତ ସତ୍ୟରେ ଦୁଇ ଗୁଣା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ରଥାତିରଥସଙ୍ଖ୍ଯାଯାଂ ଯୋଽଗ୍ରଣୀଃ ଶୂରସମ୍ଭତଃ। ସାସୁରାନପି ଦେଵେଶାନ୍ରଣେ ଯୋ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହେତ୍
ରଥୀ ଓ ଅତିରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ଥିଲେ, ବୀରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଲଢ଼ିପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ।
ସ ତୁ ତେନୈଵ କୋପେନ ରାଜନ୍ଗାଙ୍ଗେଯମୁକ୍ତଵାନ୍। ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି କୌରଵ୍ଯ ନାହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯେ କଦାଚନ
କିନ୍ତୁ, ହେ ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ଆଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ପୁଅ କହିଥିଲେ, 'ତୁମେ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ କୌରବ, ମୁଁ କେବେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ।'
ତ୍ଵଯା ତୁ ପାଣ୍ଡଵେଯେଷୁ ନିହତେଷୁ ମହାମୃଧେ। ଦୁର୍ଯୋଧନମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଵନଂ ଯାସ୍ଯାମି କୌରଵ
'ତୁମେ ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଉଛ, ତେବେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବି, ହେ କୌରବ।'
ହତେ ଵା ତ୍ଵଯି ପାର୍ଥୈସ୍ତୁ ଯୁଧି ସ୍ଵର୍ଗମୁପେଯୁଷି। ହନ୍ତାସ୍ମ୍ଯେକରଥେନୈଵ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ ଯାନ୍ମନ୍ଯସେ ରଥାନ୍
'କିମ୍ବା, ଯଦି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାରିଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପଠାଇଦେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ରଥ ନେଇ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେକୁ ରଥୀ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଦଶାହାନ୍ଯେକ ଏଵ ସ। ନାଯୁଧ୍ଯତ ତତଃ କର୍ଣଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ସଂଯତେ
ଏପରି କହି, ମହାବଳଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣ ଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାକି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନାହିଁ।
ଭୀଷ୍ମଃ ସମରଵିକ୍ରାନ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵେଯସ୍ଯ ଭାରତ। ଜଘାନ ସମରେ ଯୋଧାନସଙ୍ଖ୍ଯେଯପରାକ୍ରମଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଥିଲେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସେନାର ଅନେକ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅପାର ପ୍ରଭାବରେ ବଧ କଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ନିହତେ ଶୂରେ ସତ୍ଯସନ୍ଧେ ମହୌଜସି। ତ୍ଵତ୍ସୁତାଃ କର୍ଣମସ୍ମାର୍ଷୁସ୍ତର୍ତୁକାମା ଇଵ ପ୍ଲଵମ୍
କିନ୍ତୁ, ସେ ଶୂରବୀର, ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀଷ୍ମ ହତ ହେବା ପରେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ଡୁବୁଥିବା ମଣିଷ ତାରି ପାଇଁ ଆଶା କରେ।
ତାଵକାସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ସହିତାଃ ସର୍ଵରାଜଭିଃ। ହା କର୍ଣ ଇତି ଚାକ୍ରନ୍ଦନ୍କାଲୋଽଯମିତି ଅବ୍ରୁଵନ୍
ତୁମ ପୁଅମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ, 'ହା କର୍ଣ୍ଣ!' ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ 'ଏହି ସମୟ!' ବୋଲି କହିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ସ୍ମ ହି ରାଧେଯଂ ସୂତପୁତ୍ରଂ ତନୁତ୍ଯଜମ୍ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସହିତା ଯୋଧାସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ମହାବଲାଃ
ଏଭଳି ତାଙ୍କମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ, ଜୀବନ ଦେଇଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାଧାର ପୁଅ ସୂତପୁତ୍ର କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତମସ୍ତ୍ରେ ଦୁର୍ଵାରପୌରୁଷମ୍। ଅଗମନ୍ନୋ ମନଃ କର୍ଣଂ ବନ୍ଧୁମାତ୍ଯଯିକେଷ୍ଵିଵ
ଯେଉଁ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଇ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ, ସେଠି ତାଙ୍କର ମନ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଗଲା, ଯେପରି ଆପତ୍କାଳରେ ନିଜ ବନ୍ଧୁ ପାଖକୁ ଯିବା।
ସ ହି ଶକ୍ତୋ ରଣେ ରାଜଞ୍ସ୍ତ୍ରାତୁମସ୍ମାନ୍ମହାଭଯାତ୍।। ତ୍ରିଦଶାନିଵ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସତତଂ ସୁମହାଭଯାତ୍
କାରଣ, ହେ ରାଜା, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ବଡ଼ ଆପଦରୁ ବଞ୍ଚାଇପାରିବାକୁ ସମର୍ଥ ଥିଲେ, ଯେପରି ଗୋବିନ୍ଦ ସଦା ଦେବତାମାନେକୁ ବଡ଼ ଆପଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ତଥା ତୁ ସଞ୍ଜଯଂ କର୍ଣଂ କୀର୍ତଯନ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଆଶୀଵିଷଵଦୁଚ୍ଛ୍ଵସ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ଏଭଳି, ସଞ୍ଜୟ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ସାପ ଭଳି ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ କହିଲେ—