ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୌହୃଦାଦାପଗେଯୋ ମଧ୍ଯେ ରାଜ୍ଞାଂ ଭାରତଂ ଶ୍ରାଵଯିତ୍ଵା। ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଚ୍ଛଲ୍ଯସଂତପ୍ତମର୍ମା ଯୋଜ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଵେଦନାଂ ସଂନିଯମ୍ଯ
ମିତ୍ରତାରେ ଏହି କଥା ନଦୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହି, ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶୁଣାଇ, ସେ ଚୁପ୍ଚାପ ବସିଗଲେ । ଶଲ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ହୋଇଥିଲେ, ନିଜ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅନ୍ତରେ ରଖି ଶାନ୍ତ ରହିଲେ ।
ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିତମନାମଯମ୍ । ନାରୋଚଯତ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ମୁମୂର୍ଷୁରିଵ ଭେଷଜମ୍
ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ଭରିଥିବା, କିଛି କ୍ଷତି ନଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତୁମର ପୁଅ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମରୁଥିବା ଲୋକ ଔଷଧ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନି ।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵାନାଲଯାନ୍ପୁନଃ । ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତେ ମହାରାଜ ଭୀଷ୍ମେ ଶନ୍ତନୁନନ୍ଦନେ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଚଲିଗଲେ, ମହାରାଜ, ଯେତେବେଳେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଚୁପ୍ଚାପ ହୋଇ ରହିଲେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ନିହତଂ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଧେଯଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ । ଈଷଦାଗତସଂତ୍ରାସସ୍ତ୍ଵରଯୋପଜଗାମ ହ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣି, ରାଧାପୁତ୍ର, ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଳ୍ପ ଭୟଭିତ ହୋଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆସିଲେ ।
ସ ଦଦର୍ଶ ମହାତ୍ମାନଂ ଶରତଲ୍ପଗତଂ ତଦା। ଜନ୍ମଶଯ୍ଯାଗତଂ ଵୀରଂ କାର୍ତିକେଯମିଵ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେ ଦେଖିଲେ, ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ ଶରର ଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଜନ୍ମଶୟ୍ୟାରେ ଶୟାନ ଏହି ବୀର, କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ପରି ପ୍ରଭାଶାଳୀ ।
ନିମୀଲିତାକ୍ଷଂ ତଂ ଵୀରଂ ସାଶ୍ରୁକଣ୍ଠସ୍ତଦା ଵୃଷା । ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ପାଦଯୋସ୍ତସ୍ଯ ନିପପାତ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ତାଙ୍କ ଆଖି ବନ୍ଦ ଥିଲା, ଗଳା ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୃଷ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ରାଧେଯୋଽହଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିତ୍ଯମକ୍ଷିଗତସ୍ତଵ । ଦ୍ଵେଷ୍ଯୋଽତ୍ଯନ୍ତମନାଗାଃ ସନ୍ନିତି ଚୈନମୁଵାଚ ହ
ମୁଁ ରାଧାପୁତ୍ର, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ ଥିଲି; ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୱେଷିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ — ଏହିପରି ସେ କହିଲେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କୁରୁଵୃଦ୍ଧୋ ହି ଶରୈଃ ସଂଵୃତଲୋଚନଃ। ରହିତଂ ଧିଷ୍ଣ୍ଯମାଲୋକ୍ଯ ସମୁତ୍ସାର୍ଯ ଚ ରକ୍ଷିଣଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୁରୁବୃଦ୍ଧ ଭୀଷ୍ମ ଶରରେ ଆଖି ଢାକା ଥିବାବେଳେ, ଖାଲି ସିଂହାସନକୁ ଦେଖି, ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଦୂରେ କରିଦେଲେ ।
ପିତେଵ ପୁତ୍ରଂ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ପରିରଭ୍ଯୈକପାଣିନା । ଶନୈରୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସସ୍ନେହମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତା ଯେପରି ପୁଅକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, ଗାଙ୍ଗେୟ ଏକହାତରେ ତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଧୀରେ ଏବଂ ସ୍ନେହରେ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ନ ଵିପ୍ରିଯଂ ମମୈଵେହ ଯତ୍ସ୍ପର୍ଧେଥା ମଯା ସହ । ଯଦି ମାଂ ନାଧିଗଚ୍ଛେଥା ନ ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵେତ୍
ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛି ଅପ୍ରିୟ ନାହିଁ, ଯେପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରିବ; ଯଦି ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହେବ ନାହିଁ ।
କୌନ୍ତେଯସ୍ତ୍ଵଂ ନ ରାଧେଯୋ ନ ତଵାଧିରଥଃ ପିତା। ସୂର୍ଯଜସ୍ତ୍ଵଂ ମହାବାହୋ ଵିଦିତୋ ନାରଦାନ୍ମଯା
ତୁମେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ରାଧାପୁତ୍ର ନୁହଁ, ତୁମର ପିତା ଅଧିରଥ ନୁହଁ; ହେ ମହାବାହୁ, ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏହି କଥା ମୁଁ ନାରଦ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଛି ।
କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଚ୍ଚୈଵ ତେଜସା ଚ ନ ସଂଶଯଃ । ନ ଚ ଦ୍ଵେଷୋସ୍ତି ମେ ତାତ ତ୍ଵଯି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ତୁମ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୋର ମନରେ ତୁମ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ।
ତେଜୋଵଧନିମିତ୍ତଂ ତୁ ପରୁଷଂ ତ୍ଵାହମବ୍ରୁଵମ୍। ଅକସ୍ମାତ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହି ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଷସୀତି ମତିର୍ମମ
ତୁମ ତେଜ କମ୍ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ କଠୋର କଥା କହିଥିଲି; ହଠାତ୍ ମୋ ମନରେ ଲାଗିଲା ଯେ, ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଛ ।
ଯେନାସି ବହୁଶୋ ରାଜ୍ଞା ଚୋଦିତଃ ସୂତନନ୍ଦନ । ଜାତୋଽସି ଧର୍ମଲୋପେନ ତତସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ
ରାଜା ତୁମକୁ ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ; ଏହିପରି ତୁମ ମନ ହୋଇଗଲା ।
ନୀଚାଶ୍ରଯାନ୍ମତ୍ସରେଣ ଦ୍ଵେଷିଣୀ ଗୁମିନାମପି । ତେନାସି ବହୁଶୋ ରୂକ୍ଷଂ ଶ୍ରାଵିତଃ କୁରୁସଂସଦି
ନିମ୍ନ ସଙ୍ଗ, ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ ନିଷ୍ପାପମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ କୁରୁସଭାରେ ବାରମ୍ବାର କଠୋର କଥା ଶୁଣିଥିଲ ।
ଜାନାମି ସମରେ ଵୀର୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଭିର୍ଦୁଃସହଂ ଭୁଵି । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯତାଂ ଚ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ଦାନେ ଚ ପରମାଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ମୁଁ ଜାଣେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପ୍ରତାପ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ସୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦାନରେ ତୁମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥିତି ।
ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିତ୍ପୁରୁଷେଷ୍ଵମରୋପମ। କୁଲଭେଦଭଯାଚ୍ଚାହଂ ସଦା ପରୁଷମୁକ୍ତଵାନ୍
ପୃଥିବୀରେ କେହି ମଧ୍ୟ ତୁମ ପରି ନୁହଁ, ହେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣିୟ; କୁଳ ଭଙ୍ଗ ଭୟରେ ମୁଁ ସଦା କଠୋର କଥା କହିଥିଲି ।
ଇଷ୍ଵସ୍ତ୍ରେ ଭାରସଂଧାନେ ଲାଘଵେଽସ୍ତ୍ରବଲେ ତଥା । ସଦୃଶଃ ଫଲ୍ଗୁନେନାସି କୃଷ୍ଣେନ ଚ ମହାତ୍ମନା
ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ଶରର ଭାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଦ୍ରୁତତା ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତିରେ, ତୁମେ ଫଳ୍ଗୁନ ଓ ମହାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମାନ ।
କର୍ଣ କାଶିପୁରଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵଯୈକେନ ଧନୁଷ୍ମତା । କନ୍ଯାର୍ଥେ କୁରୁରାଜସ୍ଯ ରାଜାନୋ ମୃଦିତା ଯୁଧି
କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଏକାକି ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ କାଶୀକୁ ଗଲା ଓ କୁରୁରାଜଙ୍କର କନ୍ୟା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲା।
ତଥା ଚ ବଲଵାନ୍ରାଜା ଜରାସନ୍ଧୋ ଦୁରାସଦଃ। ସମରେ ସମରଶ୍ଲାଘିନ୍ନ ତ୍ଵଯା ସଦୃଶୋଽଭଵତ୍
ଏହିପରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗର୍ବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ତ୍ଵଯୋଧୀ ଚ ତେଜସା ଚ ବଲେନ ଚ । ଦେଵଗର୍ଭସମଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ମନୁଷ୍ଯୈରଧିକୋ ଯୁଧି
ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ମନରେ ଯୋଦ୍ଧା, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମଣିଷମାନେଠାରୁ ଅଧିକ।
ଵ୍ଯପନୀତୋଽଦ୍ଯ ମନ୍ଯୁର୍ମେ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତି ପୁରା କୃତଃ । ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ନ ଶକ୍ଯମତିଵର୍ତିତୁମ୍
ଆଜି ମୋର ଯେଉଁ କ୍ରୋଧ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପ୍ରତି ଥିଲା, ସେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଭାଗ୍ୟକୁ ମାନବ ଚେଷ୍ଟାରେ ଜିତିହେବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସୋଦର୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡଵା ଵୀରା ଭ୍ରାତରସ୍ତେଽରିସୂଦନ। ସଂଗଚ୍ଛ ତୈର୍ମହାବାହୋ ମମ ଚେଦିଚ୍ଛସି ପ୍ରିଯମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମ ସହଓଦର ଭାଇ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ; ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମହାବାହୁ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଉ।
ମଯା ଭଵତୁ ନିର୍ଵୃତ୍ତଂ ଵୈରମାଦିତ୍ଯନନ୍ଦନ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ସର୍ଵରାଜାନୋ ଭଵନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ନିରାମଯାଃ
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶତ୍ରୁତା ଶେଷ ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର; ଆଜି ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।
ଜାନାମ୍ଯେଵ ମହାବାହୋ ସର୍ଵମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଯଥା ଵଦସି ମେ ଭୀଷ୍ମ କୌନ୍ତେଯୋଽହଂ ନ ସୂତଜଃ
ମହାବାହୁ, ମୁଁ ଏହା ସଂଶୟ ବିନା ଭଲଭାବେ ଜାଣେ; ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଯେପରି କହ, ମୁଁ କୁନ୍ତୀର ପୁଅ, ରଥଚାଳକର ପୁଅ ନୁହେଁ।
ଅଵକୀର୍ଣସ୍ତ୍ଵହଂ କୁନ୍ତ୍ଯା ସୂତେନ ଚ ଵିଵର୍ଧିତଃ। ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ନ ମିଥ୍ଯା କର୍ତୁମୁତ୍ସହେ
କିନ୍ତୁ କୁନ୍ତୀ ମୋତେ ତ୍ୟାଗିଥିଲେ ଓ ମୁଁ ରଥଚାଳକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଛି; ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଉପଭୋଗ କରି, ମୁଁ ମିଥ୍ୟା କାମ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଵସୁଦେଵସୁତୋ ଯଦ୍ଵତ୍ପାଣ୍ଡଵାଯ ଦୃଢଵ୍ରତଃ । ଵମୁ ଚୈଵ ଶରୀରଂ ଚ ପୁତ୍ରଦାରଂ ତଥା ଯଶଃ
ଯେପରି ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରଖି, ପାଣ୍ଡବ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ, ଦେହ, ପୁଅ, ଜନାନୀ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ,
ସର୍ଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାର୍ଥେ ତ୍ଯକ୍ତଂ ମେ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣ । ମା ଚୈତଦ୍ଵ୍ଯାଧିମରଣଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ସ୍ଯାଦିତି କୌରଵ
ସେପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ଦାନଶୀଳ; କୌରବ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ରୋଗ ବା ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।
କୋପିତାଃ ପାଣ୍ଡଵା ନିତ୍ଯଂ ମଯାଽଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁଯୋଧନମ୍ । ଅଵଶ୍ଯଭାଵୀ ହ୍ଯର୍ଥୋଽଯଂ ଯୋ ନ ଶକ୍ଯୋ ନିଵର୍ତିତୁମ୍
ପାଣ୍ଡବମାନେ ସଦା କ୍ରୋଧିତ ଓ ସୁୟୋଧନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ମୋ ଦ୍ୱାରା; ଏହି ଫଳ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୋକିହେବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ କୋ ଵିଵର୍ତିତୁମୁତ୍ସହେତ୍। ପୃଥିଵୀକ୍ଷଯସଂଶୀନି ନିମିତ୍ତାନି ପିତାମହ
ଭାଗ୍ୟକୁ ମାନବ ଚେଷ୍ଟାରେ କିଏ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବ? ପୃଥିବୀ ନଶ୍ୱରତାର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ, ପିତାମହ।