ଭୀଷ୍ମଂ କୁରୂଣାମୃଷଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । କର୍ମଣା ତେନ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ଵିକୁର୍ଵତଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି, ପାର୍ଥ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତତସ୍ତେ ଵସୁଧାଧିପାଃ । ତତ୍କର୍ମ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୋରତିମାନୁଷଵିକ୍ରମମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କ ଏହି ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ସଂପ୍ରାଵେପନ୍ତ କୁରଵୋ ଗାଵଃ ଶୀତାର୍ଦିତା ଇଵ। ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଚୋତ୍ତରୀଯାଣି ଵ୍ଯାଵିଧ୍ଯନ୍ସର୍ଵତୋ ନୃପାଃ
କୌରବମାନେ ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ ଗାଈମାନେ ଭଳି କମ୍ପିତ ହେଲେ । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ତାଙ୍କର ଉପରବସ୍ତ୍ର ଖୋଲିଦେଲେ ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷସ୍ତୁମୁଲଃ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍। ତୃପ୍ତଃ ଶାନ୍ତନଵଶ୍ଚାପି ରାଜନ୍ବୀଭତ୍ସୁମବ୍ରଵୀତ୍
ଚାରିଦିଗରୁ ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ତୁମୁଳ ଧ୍ୱନି ହେଲା । ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସର୍ଵପାର୍ଥିଵଵୀରାଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୂଜଯନ୍ନିଵ । ନୈତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ମହାବାହୋ ତ୍ଵଯି କୌରଵନନ୍ଦନ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଭଳ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ପରି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ମହାବାହୁ, ହେ କୌରବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଏହି କଥା ତୁମ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ।'
କଥିତୋ ନାରଦେନାସି ପୂର୍ଵର୍ଷିରମିତଦ୍ଯୁତେ । ଵାସୁଦେଵସହାଯସ୍ତ୍ଵଂ ମହତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯସି
'ପ୍ରାଚୀନ ମହାର୍ଷି ନାରଦ ତୁମ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିବ ।'
ଯନ୍ନୋତ୍ସହତି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସହ ଦେଵୈରପି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵିଦୁସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଧନଂ ପାର୍ଥ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ତଦ୍ଵିଦଃ
'ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ, ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନାଶକ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ।'
ଧନୁର୍ଧରାଣାମେକସ୍ତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଵରୋ ନୃଷୁ
'ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ।'
ମନୁଷ୍ଯା ଜଗତି ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ପତଗେଶ୍ଵରଃ। ସରିତଂ ସାଗରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌର୍ଵରିଷ୍ଠା ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍
'ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜାପକ୍ଷୀ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସମୁଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାରିପାଏ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବଳଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ଆଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗିରୀଣାଂ ହିମଵାନ୍ଵରଃ । ଜାତୀନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵମସି ଧନ୍ଵିନାଂ
'ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ହିମାଳୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ନ ଵୈ ଶ୍ରୁତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଵାକ୍ଯଂ ମଯୋଚ୍ଯମାନଂ ଵିଦୁରେଣ ଚୈଵ। ଦ୍ରୋଣେନ ରାମେଣ ଜନାର୍ଦନେନ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ସଞ୍ଜଯେନାପି ଚୋକ୍ତମ୍
'ମୋର କଥା, ବିଦୁରଙ୍କ କଥା, ଦ୍ରୋଣ, ରାମ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ସଞ୍ଜୟଙ୍କ କଥା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ ।'
ପରୀତବୁଦ୍ଧିର୍ହି ଵିସଂଜ୍ଞକଲ୍ପୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନ ଚ ତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାତି। ସ ଶେଷ୍ଯତେ ଵୈ ନିହତଶ୍ଚିରାଯ ଶାସ୍ତ୍ରାତିଗୋ ଭୀମବଲାଭିଭୂତଃ
'ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନଙ୍କ ମନ ଭ୍ରାନ୍ତ ଏବଂ ଅବିବେକୀ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ଏହି କଥା ବିଶ୍ୱାସ କରେନାହିଁ । ଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି, ଭୀମଙ୍କ ବଳରେ ପରାଜିତ ହୋଇ, ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ ହେବ ।'
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତଦ୍ଵଚଃ କୌରଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ଦୀନମନା ବଭୂଵ। ତମବ୍ରଵିଚ୍ଛାନ୍ତନଵୋଽଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନିବୋଧ ରାଜନ୍ଭଵ ଵୀତମନ୍ଯୁଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି କୌରବ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ମନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ: 'ରାଜା, ଶୁଣ, ଏବଂ ତୁମ ରୋଷ ଛାଡ଼।'
ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୁର୍ଯୋଧନୈତତ୍ତେ ଯଥା ପାର୍ଥେନ ଧୀମତା। ଜଲସ୍ଯ ଧାରା ଜନିତା ଶୀତସ୍ଯାମୃତଗନ୍ଧିନଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନ, ତୁମେ ଦେଖିଛ, ପାର୍ଥ କିପରି ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୀତଳ ଏବଂ ଅମୃତ ଗନ୍ଧ ଥିବା ପାଣିର ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଏତସ୍ଯ କର୍ତା ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାରୁଣଂ ସୌମ୍ଯଂ ଵାଯଵ୍ଯମଥ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏପରି କାମ କେବଳ ସେଉଁଠି କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ—ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶକ୍ତି ଯେଉଁହେଉନା।
ଐନ୍ଦ୍ରଂ ପାଶୁପତଂ ବ୍ରହ୍ମଂ ପାରମେଷ୍ଠ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତେଃ । ଧାତୁସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟୁଶ୍ଚ ସଵିତୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତମଥାପି ଵା
ଇନ୍ଦ୍ର, ପଶୁପତି, ବ୍ରହ୍ମା, ପରମେଶ୍ଵର, ପ୍ରଜାପତି, ଧାତା, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ସବିତା କିମ୍ବା ଭୈବସ୍ବତ—
ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ମାନୁଷେ ଲୋକେ ଵେତ୍ତ୍ଯେକୋ ହି ଧନଞ୍ଜଯଃ। କୃଷ୍ଣୋ ଵା ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ନାନ୍ଯୋ ଵେଦେହ କଶ୍ଚନ
ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ଧନଞ୍ଜୟ କିମ୍ବା ଦେବକୀପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ, ରାଜା।
ଅଶକ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡଵସ୍ତାତ ଯୁଦ୍ଧେ ଜେତୁଂ କଥଂଚନ । ଅମାନୁଷାଣି କର୍ମାଣି ଯସ୍ଯୈତାନି ମହାତ୍ମନଃ
ପ୍ରିୟ, ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି କେବେ ହରାଇପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ।
ତେନ ସତ୍ଵଵତା ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଶୂରେଣାହଵଶୋଭିନା । ଜିଷ୍ଣୁନା ସମରେ ରାଜନ୍ସଂଧିର୍ଭଵତୁ ମା ଚିରମ୍
ଏହିଠାରୁ, ରାଜା, ଯିଏ ଦୃଢ଼, ଶୂର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ସେଉଁଠି ଜିଷ୍ଣୁ ସହିତ ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି କର।
ଯାଵତ୍କୃଷ୍ଣୋ ମହାବାହୁଃ ସ୍ଵାଧୀନଃ କୁରୁସତ୍ତମ। ତାଵତ୍ପାର୍ଥେନ ଶୂରେଣ ସଂଧିସ୍ତେ ତାତ ଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାବାହୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି, କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂର ପାର୍ଥ ସହିତ ଶାନ୍ତି କର।
ଯାଵନ୍ନ ତେ ଚମୂଃ ସର୍ଵାଃ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ନାଶଯତ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ତାଵତ୍ସଂଧିସ୍ତେ ତାତ ଯ୍ରୁଜ୍ଯତାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଜୁନ ତୁମ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଧ୍ୱଂସ କରିନାହାନ୍ତି, ପ୍ରିୟ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି କର।
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସମରେ ହତଶେଷାଃ ସହୋଦରାଃ । ନୃପାଶ୍ଚ ବହଵୋ ରାଜଂସ୍ତାଵତ୍ସଂଧିଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଇମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ରାଜା, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି କର।
ନ ନିର୍ଦହତି ତେ ଯାଵତ୍କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତେକ୍ଷଣଶ୍ଚମୂମ୍ । ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରଣେ ତାଵତ୍ସଂଧିସ୍ତେ ତାତ ଯୁଜ୍ଯତାମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରୋଷରେ ତୁମ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଗ୍ଧ କରିନାହାନ୍ତି, ପ୍ରିୟ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି କର।
ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଯାଵଚ୍ଚମୂଂ ମହାରାଜ ନାଶଯନ୍ତି ନ ସର୍ଵଶଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନକୁଳ, ସହଦେବ ଏବଂ ଭୀମସେନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତୁମ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିନାହାନ୍ତି, ମହାରାଜ—
ତାଵତ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵୈର୍ଵୀରୈଃ ସୌହାର୍ଦଂ ମମ ରୋଚତେ। ଯୁଦ୍ଧଂ ମଦନ୍ତମେଵାସ୍ତୁ ତାତ ସଂଶାମ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋତେ ଶୂର ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିତ୍ରତା ଭଲ ଲାଗେ; ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଉ, ପ୍ରିୟ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଶାନ୍ତି କର।
ଏତତ୍ତେ ରୋଚତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତୋଽସି ମଯାଽନଘ। ଏତତ୍କ୍ଷମମହଂ ମନ୍ଯେ ତଵ ଚୈଵ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ନିର୍ମଳ ମନେ, ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁ; ଏହା ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ବଂଶ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନ୍ଯୁଂ ଵ୍ଯୁପଶାମ୍ଯସ୍ଵ ପାର୍ଥୈଃ ପର୍ଯାପ୍ତମେତଦ୍ଯତ୍କୃତଂ ଫଲ୍ଗୁନେନ । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାନ୍ତାଦସ୍ତୁ ଵଃ ସୌହୃଦଂ ଚ ଜୀଵନ୍ତୁ ଶେଷାଃ ସାଧୁ ରାଜନ୍ପ୍ରସୀଦ
ତୁମ ରୋଷ ଛାଡ଼ି ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ମିଳିଯାଅ; ଫଳ୍ଗୁନ ଯେତେ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶେଷ ପରେ ମିତ୍ରତା ହେଉ, ଅବଶିଷ୍ଟମାନେ ବଞ୍ଚନ୍ତୁ—ଦୟା କର, ରାଜା।
ରାଜ୍ଯସ୍ଯାର୍ଦଂ ଦୀଯତାଂ ପାଣ୍ଡଵାନା- ମିନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଧରମରାଜୋଽଭିଯାତୁ। ମା ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଜଘନ୍ଯଃ ପାପାଂ କୀର୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ କୌରଵେନ୍ଦ୍ର
ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଧ ଦିଅ ପାଣ୍ଡବମାନେକୁ; ଧର୍ମରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଯାଉନ୍ତୁ। ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଖରାପ ନାମ ନେଉନି, ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ଧୋକା ଦେଉନି, କୌରବ ନାୟକ, ଖରାପ କୀର୍ତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରିବେ ନାହିଁ।
ମମାଵସାନାଚ୍ଛାନ୍ତିରସ୍ତୁ ପ୍ରଜାନାଂ ସଂଗଚ୍ଛନ୍ତାଂ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପ୍ରୀତିମନ୍ତଃ। ପିତା ପୁତ୍ରଂ ମାତୁଲଂ ଭାଗିନେଯୋ ଭ୍ରାତା ଚୈଵ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରୈତୁ ରାଜନ୍
ମୋର ଶେଷ ସମୟରେ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ହେଉ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଉନ୍ତୁ। ପିତା ପୁଅଙ୍କୁ, ମାମା ଭାଉଜକୁ, ଭାଇ ଭାଇକୁ ମିଳିଯାଉନ୍ତୁ, ରାଜା।
ନ ଚେଦେଵଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଵଚୋ ମେ ମୋହାଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯସ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ତପ୍ସ୍ଯସ୍ଯନ୍ତେ ଏତଦନ୍ତାଃ ସ୍ଥ ସର୍ଵେ ସତ୍ଯାମେତାଂ ଭାରତୀମୀରଯାମି
ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଏହି ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥାକୁ ବୁଝି ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହାଁ, ମୋହରେ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ଶେଷରେ ଦୁଃଖ ପାଇବ; ସମସ୍ତେ ଶେଷ ହେଉଛ। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଭାରତ।