ଅନ୍ଵାସନ୍ତ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଦେଵଵ୍ରତମରିଂଦମମ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିମନ୍ତସ୍ତେ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଯଥାଵଯଃ
ସେମାନେ ଅଜୟ ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଏବଂ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଏକାପରେ ଏକା ଭଲପାଇବା ଦେଖାଇଲେ।
ସା ପାର୍ଥିଵଶତାକୀର୍ଣା ସମିତିର୍ଭୀଷ୍ମଶୋଭିତା। ଶୁଶୁଭେ ଭାରତୀ ଦୀପ୍ତା ଦିଵୀଵାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
ଶତଶତ ରାଜା ଭିତରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେ ସଭା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଆଭା ଦେଉଛି।
ଵିବଭୌ ଚ ନୃପାଣାଂ ସା ଗଙ୍ଗାସୁତମୁପାସତାମ୍। ଦେଵାନାମିଵ ଦେଵେଶଂ ପିତାମହମୁପାସତାମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ଵେଦନାଂ ଧୈର୍ଯାନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଭିତପ୍ତଃ ଶରୈଶ୍ଚୈଵ ନାତିହୃଷ୍ଟମନାଽବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଶରରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ତାଙ୍କର ବେଦନା ଲୁଚାଇଲେ, ଏବଂ ଅତି ଖୁସି ନ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଶରାଭିତପ୍ତକାଯୋ ହି ଶସ୍ତ୍ରସଂପାତମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ପାନୀଯମିତ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଶରରେ ଦୁଃଖିତ ଶରୀର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଘାତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୀଷ୍ମ ରାଜାମାନେ ଦେଖି ପାଣି ଚାହିଲେ।
ତତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରାଜନ୍ନୁପାଜହ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାନୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ରାଜନ୍ଵାରିକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ଶୀତଲାନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପକାଳା ଓ ଶୀତଳ ପାଣିର ଘଡ଼ା ଆଣିଦେଲେ।
ଉପାନୀତଂ ତୁ ପାନୀଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାନ୍ତନଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନ ମେଽଦ୍ଯ ସେଵିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯା ଭୋଗାଃ କେଵଲମାନୁଷାଃ
ପାଣି ଆଣିଦେଖି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ କେବଳ ମାନବୀୟ ଭୋଗ ଭୋଗିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଅପକ୍ରାନ୍ତୋ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ଶରଶଯ୍ଯାଂ ଗତୋ ହ୍ଯହମ୍। ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣସ୍ତିଷ୍ଠାମି ନିଵୃତ୍ତିଂ ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ
'ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏବେ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅସ୍ତମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦୋଵାଚ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରଶତୈଶ୍ଚିତଃ। ପଯଃ ପାସ୍ଯାମି ଗୋପାଲା ଗୋମଯଂ ନ ତୁ ଗୋମଯମ୍। ଗୋପଯେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ ଗୋମଯଂ ନ ତୁ ଗୋମଯମ୍
ଏପରି କହି ଶତଶତ ଶରରେ ଢାକା ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗୋପାଳମାନେ, ଗୋମୟ ନୁହେଁ, ଦୁଧ ପିବିବି; ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ ଆଣ, ଗୋମୟ ନୁହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶାନ୍ତନଵୋ ନିନ୍ଦନ୍ଵାକ୍ଯେନ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ଅର୍ଜୁନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମୀତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ ଭାରତ
ଏପରି କହି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ରାଜାମାନେଠାରେ କିଛି ଅପ୍ରସନ୍ନ ଭାବରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।'
ଅଥୋପେତ୍ଯ ମହାବାହୁରଭିଵାଦ୍ଯ ପିତାମହମ୍ । ଅତିଷ୍ଠତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରହ୍ଵଃ କିଂ କରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଆସି, ପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ଏବଂ 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ବୋଲି ପଚାରିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵଂ ରାଜନ୍ନଭିଵାଦ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତମ୍। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରୀତୋ ଧନଂଜଯମ୍
ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଖୁସି ହୋଇ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦହ୍ଯତୀଵ ଶରୀର ମେ ସଂଵୃତସ୍ଯ ତଵେଷୁଭିଃ। ମର୍ମାଣି ପରିଦୂଯନ୍ତେ ମୁଖଂ ଚ ପରିଶୁଷ୍ଯତି
'ତୋର ଶରରେ ମୋ ଦେହ ଜଳୁଛି, ମୋ ଗୁପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଦୁଃଖରେ ଅଛି, ମୋ ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଇଛି।'
ଵେଦନାର୍ତଶରୀରସ୍ଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛାପୋ ମମାର୍ଜୁନ। ତ୍ଵଂ ହି ଶକ୍ତୋ ମହେଷ୍ଵାସ ଦାତୁମମ୍ଭୋ ଯଥାଵିଧି
'ମୋ ଦେହ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅଛି, ଅର୍ଜୁନ, ମୋତେ ପାଣି ଦେ; ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ମୋତେ ପାଣି ଦେଇପାରିବ।'
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରଥମାରୁହ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଅଧିଜ୍ଯଂ ବଲଵତ୍କୃତ୍ଵା ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଵ୍ଯାକ୍ଷିପଦ୍ଧନୁଃ
ଅର୍ଜୁନ ଏହା କହି, ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ । ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷକୁ ଭଲଭାବେ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଶକ୍ତିର ସହିତ ବାଣ୍ଧିଲେ ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଂ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମିଵାଶନେଃ । ଵିତ୍ରେସୁଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ପାର୍ଥିଵାଃ
ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତାରର ଧ୍ୱନି ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ଭଳି ଶୁଣାଗଲା । ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଅତି ଆତଙ୍କିତ ହେଲେ ।
ତତଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ରଥେନ ରଥିନାଂ ଵରଃ। ଶଯାନଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍
ତାପରେ, ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ରଥ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଯିଏ ସେତେବେଳେ ଶୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ ।
ସଂଧାଯ ଚ ଶରଂ ଦୀପ୍ତମଭିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସ ପାଣ୍ଡଵଃ। ପର୍ଜନ୍ଯାସ୍ତ୍ରେଣ ସଂଯୋଜ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବାଣ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି, ପର୍ଜନ୍ୟାସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏହାକୁ ଯୋଗ କଲେ । ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ ।
ଅଵିଧ୍ଯତ୍ପୃଥିଵୀଂ ପାର୍ଥଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ । ଉତ୍ପପାତ ତତୋ ଧାରା ଵାରିଣୋ ଵିମଲା ଶୁଭା
ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ମାଟିକୁ ବାଣ ମାରିଲେ । ସେଠାରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ର ଜଳଧାରା ଉପରକୁ ବେରିଆସିଲା ।
ଶୀତସ୍ଯାମୃତକଲ୍ପସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧରସସ୍ଯ ଚ । ଅତର୍ପଯତ୍ତତଃ ପାର୍ଥଃ ଶୀତଯା ଜଲଧାରଯା
ସେ ଶୀତଳ, ଅମୃତ ସମାନ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ରସମୟ ଜଳଧାରା ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶୀତଳତା ଦେଲେ ।
ଭୀଷ୍ମଂ କୁରୂଣାମୃଷଭଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । କର୍ମଣା ତେନ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଶକ୍ରସ୍ଯେଵ ଵିକୁର୍ଵତଃ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଳି, ପାର୍ଥ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତତସ୍ତେ ଵସୁଧାଧିପାଃ । ତତ୍କର୍ମ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୋରତିମାନୁଷଵିକ୍ରମମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କ ଏହି ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ସଂପ୍ରାଵେପନ୍ତ କୁରଵୋ ଗାଵଃ ଶୀତାର୍ଦିତା ଇଵ। ଵିସ୍ମଯାଚ୍ଚୋତ୍ତରୀଯାଣି ଵ୍ଯାଵିଧ୍ଯନ୍ସର୍ଵତୋ ନୃପାଃ
କୌରବମାନେ ଶୀତରେ ପୀଡ଼ିତ ଗାଈମାନେ ଭଳି କମ୍ପିତ ହେଲେ । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ତାଙ୍କର ଉପରବସ୍ତ୍ର ଖୋଲିଦେଲେ ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷସ୍ତୁମୁଲଃ ସର୍ଵତୋଽଭଵତ୍। ତୃପ୍ତଃ ଶାନ୍ତନଵଶ୍ଚାପି ରାଜନ୍ବୀଭତ୍ସୁମବ୍ରଵୀତ୍
ଚାରିଦିଗରୁ ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ତୁମୁଳ ଧ୍ୱନି ହେଲା । ତୃପ୍ତ ହୋଇ, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ସର୍ଵପାର୍ଥିଵଵୀରାଣାଂ ସନ୍ନିଧୌ ପୂଜଯନ୍ନିଵ । ନୈତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ମହାବାହୋ ତ୍ଵଯି କୌରଵନନ୍ଦନ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଭଳ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ପରି, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ମହାବାହୁ, ହେ କୌରବମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ, ଏହି କଥା ତୁମ ପାଇଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ।'
କଥିତୋ ନାରଦେନାସି ପୂର୍ଵର୍ଷିରମିତଦ୍ଯୁତେ । ଵାସୁଦେଵସହାଯସ୍ତ୍ଵଂ ମହତ୍କର୍ମ କରିଷ୍ଯସି
'ପ୍ରାଚୀନ ମହାର୍ଷି ନାରଦ ତୁମ ବିଷୟରେ କହିଥିଲେ, ଯେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ତୁମେ ବଡ଼ କାମ କରିବ ।'
ଯନ୍ନୋତ୍ସହତି ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଃ ସହ ଦେଵୈରପି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଵିଦୁସ୍ତ୍ଵାଂ ନିଧନଂ ପାର୍ଥ ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ତଦ୍ଵିଦଃ
'ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ, ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ନାଶକ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ।'
ଧନୁର୍ଧରାଣାମେକସ୍ତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପ୍ରଵରୋ ନୃଷୁ
'ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ ।'
ମନୁଷ୍ଯା ଜଗତି ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ପତଗେଶ୍ଵରଃ। ସରିତଂ ସାଗରଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୌର୍ଵରିଷ୍ଠା ଚତୁଷ୍ପଦାମ୍
'ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷ, ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜାପକ୍ଷୀ, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସମୁଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାରିପାଏ ଜନ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବଳଦ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ଆଦିତ୍ଯସ୍ତେଜସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗିରୀଣାଂ ହିମଵାନ୍ଵରଃ । ଜାତୀନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵମସି ଧନ୍ଵିନାଂ
'ତେଜସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ହିମାଳୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୁର୍ଧରମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'