ନୈଷ ଧର୍ମୋ ମହୀପାଲାଃ ଶରତଲ୍ପଗତସ୍ଯ ମେ । ଏଭିରେଵ ଶରୈଶ୍ଚାହଂ ଦଗ୍ଧଵ୍ଯୋଽଗ୍ନୌ ନରାଧିପାଃ
'ହେ ରାଜାମାନେ, ମୋତେ ଯେଉଁ ଶର ଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଶରମାନେ ସହିତ ମୋତେ ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତଵ। ଵୈଦ୍ଯାନ୍ଵିସର୍ଜଯାମାସ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଯଥାର୍ହତଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ପୁଅ ଦୁର୍ୟୋଧନ ବୈଦ୍ୟମାନେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରି ବିଦାୟ କରିଦେଲେ।
ତତସ୍ତେ ଵିସ୍ମଯଂ ଜଗ୍ମୁର୍ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ । ସ୍ଥିତିଂ ଧର୍ମେ ପରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଉପଧାନଂ ତତୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ପିତୁସ୍ତେ ମନୁଜେଶ୍ଵରାଃ । ସହିତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ କୁରଵଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ
ତାପରେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ଏକ ଉପଧାନ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୁରୁମାନେ ଏକଠି ହେଲେ।
ଉପଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଶଯାନଂ ଶଯନେ ଶୁଭେ
ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତେଽଭିଵାଦ୍ଯ ତତୋ ଭୀଷ୍ମଂ କୃତ୍ଵା ଚ ତ୍ରିଃପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଵିଧାଯ ରକ୍ଷାଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ଵୀରାଃ ସ୍ଵଶିବିରାଣ୍ଯେଵ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଃ ପରମାତୁରାଃ । ନିଵେଶାଯାଭ୍ଯୁପାଗଚ୍ଛନ୍ସାଯାହ୍ନେ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତାଃ
ବୀରମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହୋଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗିତ ଦେହରେ, ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ନିଵିଷ୍ଟାନ୍ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରୀଯମାଣାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ପତନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉପଗମ୍ଯ ମହାବଲଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପତନ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବ ଓ ମହାରଥୀମାନେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଥିବାବେଳେ, ମହାବଳୀ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଉଵାଚ ମାଧଵଃ କାଲେ ଧର୍ମପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଜଯସି କୌରଵ୍ଯ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଭୀଷ୍ମୋ ନିପାତିତଃ
ଏବେ ସମୟ ଦେଖି ମାଧବ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଜିତିଛ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଭୀଷ୍ମ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।'
ଅଵଧ୍ଯୋ ମାନୁଷୈରେଵ ସତ୍ଯସନ୍ଧୋ ମହାରଥଃ । ଅଥଵା ଦୈଵତୈଃ ସାର୍ଧଂ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ପାରଗଃ
ସେ ମହାରଥୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅଜୟ, ସତ୍ୟବାନ୍, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ପାରଙ୍ଗତ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ହରାଇପାରିବେନି।
ତ୍ଵାଂ ତୁ ଚକ୍ଷୁର୍ହଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦଗ୍ଧୋ ଘୋରେଣ ଚକ୍ଷୁଷ
କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ନଶ୍ଟ ହେବା ପରେ, ସେ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଗଲେ।
ତଵ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିଜଯଃ କ୍ରୋଧାତ୍ତଵ ପରାଜଯଃ । ତ୍ଵଂ ହି ନଃ ଶରଣଂ କୃଷ୍ଣ ଭକ୍ତାନାମଭଯଂକରଃ
ତୁମ କୃପାରେ ଜୟ ମିଳେ, ତୁମ କ୍ରୋଧରେ ପରାଜୟ ହୁଏ; ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଆମର ଆଶ୍ରୟ, ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଭୟହର।
ଅନାଶ୍ଚର୍ଯୋ ଜଯସ୍ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ତ୍ଵମସି କେଶଵ । ରକ୍ଷିତା ସମରେ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାପି ହିତେ ରତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପାଇଁ ହେ କେଶବ, ତୁମେ ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଓ ଭଲ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବେ, ସେମାନଙ୍କର ଜୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ମଯମାନୋ ଜନାର୍ଦନଃ। ତଵୈଵୈତଦ୍ଯୁକ୍ତରୂପଂ ଵଚନଂ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହସି କହିଲେ, 'ହେ ରାଜା, ତୁମ କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଓ ସତ୍ୟ।'
ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ମହାରାଜ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। ପାଣ୍ଡଵା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ପିତାମହମ୍
ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଵୀରଶଯନେ ଵୀରଂ ଶଯାନଂ କୁରୁସତ୍ତମ। ଅଭିଵାଦ୍ଯୋପତସ୍ଥୁର୍ଵୈ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭମ୍
ସେଠାରେ ବୀର ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା କୁରୁମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ବୀରମଧ୍ୟରେ ବଳବାନ୍ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
କନ୍ଯାଶ୍ଚନ୍ଦନଚୂର୍ଣୈଶ୍ଚ ଲାଜୈର୍ମାଲ୍ଯୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅଵାକିରଞ୍ଛାନ୍ତନଵଂ ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ
ହଜାର ହଜାର କନ୍ୟାମାନେ ଚନ୍ଦନ ଗୁଣ୍ଡ, ଲାଜା ଓ ମାଳା ନେଇ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଉପରେ ଛିଟିଦେଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧାସ୍ତଥା ବାଲାଃ ପ୍ରେକ୍ଷକାଶ୍ଚ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ । ସମଭ୍ଯଯୁଃ ଶାନ୍ତନଵଂ ଭୂତାନୀଵ ତମୋନୁଦମ୍
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଶିଶୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦର୍ଶକମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ଅନ୍ଧକାର ହଟାଇଥିବାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ତୂର୍ଯାଣି ଶତସଙ୍ଖ୍ଯାନି ତଥୈଵ ନଟନର୍ତକାଃ। ଶିଲ୍ପିନଶ୍ଚ ତଥାଽଽଜଗ୍ମୁଃ କୁରୁଵୃଦ୍ଧଂ ପିତାମହମ୍
ଶତଶତ ସଙ୍ଖ୍ୟାର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଅଭିନେତା ଓ କଳାକାରମାନେ ମଧ୍ୟ କୁରୁମାନଙ୍କ ବଡ଼ ଜଣେ ଓ ପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଉପାଗମ୍ଯ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସନ୍ନହାନ୍ଵିପ୍ରମୁଚ୍ଯ ତେ। ଆଯୁଧାନି ଚ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ସହିତାଃ କୁରୁପାଣ୍ଡଵାଃ
ହେ ରାଜା, କୌରବ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମେତେ ଏଠାକୁ ଆସି, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଖୋଲି ରଖିଦେଲେ।
ଅନ୍ଵାସନ୍ତ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ଦେଵଵ୍ରତମରିଂଦମମ୍। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରୀତିମନ୍ତସ୍ତେ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ଯଥାଵଯଃ
ସେମାନେ ଅଜୟ ଦେବବ୍ରତଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ପୂର୍ବବତ୍ ଏବଂ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଏକାପରେ ଏକା ଭଲପାଇବା ଦେଖାଇଲେ।
ସା ପାର୍ଥିଵଶତାକୀର୍ଣା ସମିତିର୍ଭୀଷ୍ମଶୋଭିତା। ଶୁଶୁଭେ ଭାରତୀ ଦୀପ୍ତା ଦିଵୀଵାଦିତ୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍
ଶତଶତ ରାଜା ଭିତରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ସେ ସଭା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା, ଯେପରି ତପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ଆଭା ଦେଉଛି।
ଵିବଭୌ ଚ ନୃପାଣାଂ ସା ଗଙ୍ଗାସୁତମୁପାସତାମ୍। ଦେଵାନାମିଵ ଦେଵେଶଂ ପିତାମହମୁପାସତାମ୍
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଥିବା ରାଜାମାନେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତୁ ଵେଦନାଂ ଧୈର୍ଯାନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ । ଅଭିତପ୍ତଃ ଶରୈଶ୍ଚୈଵ ନାତିହୃଷ୍ଟମନାଽବ୍ରଵୀତ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଶରରେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ତାଙ୍କର ବେଦନା ଲୁଚାଇଲେ, ଏବଂ ଅତି ଖୁସି ନ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।
ଶରାଭିତପ୍ତକାଯୋ ହି ଶସ୍ତ୍ରସଂପାତମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ପାନୀଯମିତ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଶରରେ ଦୁଃଖିତ ଶରୀର ଓ ଅସ୍ତ୍ରର ଆଘାତରେ ଅବସ୍ଥିତ ଭୀଷ୍ମ ରାଜାମାନେ ଦେଖି ପାଣି ଚାହିଲେ।
ତତସ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯା ରାଜନ୍ନୁପାଜହ୍ରୁଃ ସମନ୍ତତଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାନୁଚ୍ଚାଵଚାନ୍ରାଜନ୍ଵାରିକୁମ୍ଭାଂଶ୍ଚ ଶୀତଲାନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବିଭିନ୍ନ ପକାଳା ଓ ଶୀତଳ ପାଣିର ଘଡ଼ା ଆଣିଦେଲେ।
ଉପାନୀତଂ ତୁ ପାନୀଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶାନ୍ତନଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ନ ମେଽଦ୍ଯ ସେଵିତୁଂ ଯୋଗ୍ଯା ଭୋଗାଃ କେଵଲମାନୁଷାଃ
ପାଣି ଆଣିଦେଖି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ କହିଲେ, 'ଆଜି ମୁଁ କେବଳ ମାନବୀୟ ଭୋଗ ଭୋଗିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ଅପକ୍ରାନ୍ତୋ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଃ ଶରଶଯ୍ଯାଂ ଗତୋ ହ୍ଯହମ୍। ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣସ୍ତିଷ୍ଠାମି ନିଵୃତ୍ତିଂ ଶଶିସୂର୍ଯଯୋଃ
'ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏବେ ଶରଶଯ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଛି, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଅସ୍ତମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦୋଵାଚ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରଶତୈଶ୍ଚିତଃ। ପଯଃ ପାସ୍ଯାମି ଗୋପାଲା ଗୋମଯଂ ନ ତୁ ଗୋମଯମ୍। ଗୋପଯେନାଗ୍ନିଵର୍ଣେନ ଗୋମଯଂ ନ ତୁ ଗୋମଯମ୍
ଏପରି କହି ଶତଶତ ଶରରେ ଢାକା ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗୋପାଳମାନେ, ଗୋମୟ ନୁହେଁ, ଦୁଧ ପିବିବି; ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଦୁଧ ଆଣ, ଗୋମୟ ନୁହେଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶାନ୍ତନଵୋ ନିନ୍ଦନ୍ଵାକ୍ଯେନ ପାର୍ଥିଵାନ୍। ଅର୍ଜୁନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମୀତ୍ଯଭ୍ଯଭାଷତ ଭାରତ
ଏପରି କହି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ରାଜାମାନେଠାରେ କିଛି ଅପ୍ରସନ୍ନ ଭାବରେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।'