ଗୃହାଣେମଂ ମହାରାଜ ମଯା ସଂଵର୍ଧିତଂ ସୁତମ୍। ଆଦାଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନଯସ୍ଵୈନଂ ଗୃହଂ ଵିଭୋ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ପୁଅକୁ ନେଉ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଲାଡ଼ିଲି; ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଘରକୁ ନେଇଯାଅ।
ଵେଦାନଧିଜଗେ ସାଙ୍ଗାନ୍ଵସିଷ୍ଠାଦେଷ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୃତାସ୍ତ୍ରଃ ପରମେଷ୍ଵାସୋ ଦେଵରାଜସମୋ ଯୁଧି
ଏହି ପୁଅ ବସିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାଖା ଶିଖିଛି, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାରାଜ ସମାନ।
ସୁରାଣାଂ ସଂମତୋ ନିତ୍ଯମସୁରାଣାଂ ଚ ଭାରତ। ଉଶା ଵେଦ ଯଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମଯଂ ତଦ୍ଵେଦ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ସଦା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ହେ ଭାରତ, ଉଶନାଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣେ।
ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁରସୁରନମସ୍କୃତଃ। ଯଦ୍ଵେଦ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଚ୍ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନମସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପୂଜିତ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ତଵ ପୁତ୍ରେ ମହାବାହୌ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗଂ ମହାତ୍ମନି। ଋଷିଃ ପରୈରନାଧୃଷ୍ଯୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତୁମର ଏହି ମହାବାହୁ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଉପଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଏହିଠାରେ ଅଛି।
ଯଦସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦ ରାଭଶ୍ଚ ତଦେତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ମହେଷ୍ଵାସମିମଂ ରାଜନ୍ରାଜଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦମ୍
ରାଭ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର, ହେ ରାଜା, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାଭାଗା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ।' ତଯୈଵଂ ସମନୁଜ୍ଞାତଃ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ଶାନ୍ତନୁଃ
ଏପରି କହି, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଏଠିଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଅନୁମତି ମିଳି, ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଲେ।
ଭ୍ରାଜମାନଂ ଯଥାଽଦିତ୍ଯମାଯଯୌ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି। ପୌରଵସ୍ତୁ ପୁରୀଂ ଗତ୍ଵା ପୁରନ୍ଦରପୁରୋପମାମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ପୌରବବଂଶୀ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ମେନେ ସୋତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ପୌରଵେଷୁ ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥମଭଯପ୍ରଦମ୍
ସେ ନିଜେ ଭାବିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି। ତାପରେ, ପୌରବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେବାକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ।
ଗୁଣଵନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ପୌରଵାଞ୍ଶାନ୍ତନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ଚ ମହାଯଶାଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ ଗୁଣବାନ୍ ଏବଂ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସେ ପୌରବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ରଞ୍ଜଯାମାସ ଵୃତ୍ତେନ ଭରତର୍ଷଭ। ସ ତଥା ସହ ପୁତ୍ରେଣ ରମମାଣୋ ମହୀପତିଃ
ହେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନିଜ ଆଚରଣରେ ଦେଶକୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ପୁଅ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମହୀପତି ଖୁସି ରହିଲେ।
ଵର୍ତଯାମାସ ଵର୍ଷାଣି ଚତ୍ଵାର୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ। ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଯାତୋ ଯମୁନାମଭିତୋ ନଦୀମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ସଂଯମ ଶକ୍ତି ସହିତ ଚାରି ବର୍ଷ କାଟିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ମହୀପତିରନିର୍ଦେଶ୍ଯମାଜିଘ୍ରଦ୍ଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଵିଚଚାର ସମନ୍ତତଃ
ରାଜା ଏକ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହାର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବାକୁ ସେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତଦା କନ୍ଯାଂ ଦାଶାନାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍। ତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କନ୍ଯାମସିତଲୋଚନାମ୍
ସେତେବେଳେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦାଶ ଜନଙ୍କର କନ୍ୟା, ଦେବତା ସଦୃଶ ରୂପବତୀ। ସେ ଅସିତ ନୟନ ଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କସ୍ଯ ତ୍ଵମସି କା ଚାସି କିଂ ଚ ଭୀରୁ ଚିକୀର୍ଷସି। ସାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦାଶକନ୍ଯାଽସ୍ମି ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଵାହଯେ ତରିମ୍
ତୁମେ କାହାର? କିଏ ତୁମେ? ଏବଂ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଭୟଭିତ ହେଉଛ? ସେ କହିଲା, 'ମୁଁ ଦାଶଙ୍କର କନ୍ୟା। ଧର୍ମ ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମୁଁ ଲୋକଙ୍କୁ ନଦୀ ପାର କରାଏ।'
ପିତୁର୍ନିଯୋଗାଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦାଶରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ରୂପମାଧୁର୍ଯଗନ୍ଧୈସ୍ତାଂ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
'ମୋ ବାପାଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାନ୍ ଦାଶ ରାଜାଙ୍କ ପୁତୁଳି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରୁଛି'—ସେ ଦେବତା ସଦୃଶ ରୂପ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ଦାଶେଯୀଂ କାମଯାମାସ ଶାନ୍ତନୁଃ। ସ ଗତ୍ଵା ପିତରଂ ତସ୍ଯା ଵରଯାମାସ ତାଂ ତଦା
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ଦାଶ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ତତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତରଂ ସୋତ୍ମକାରଣାତ୍। ସ ଚ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଦାଶରାଜୋ ମହୀପତିମ୍
ତାପରେ, ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ତା କନ୍ୟାର ବାପାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଦାଶ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜାତମାତ୍ରୈଵ ମେ ଦେଯା ଵରାଯ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ହୃଦି କାମସ୍ତୁ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନିବୋଧ ଜନେଶ୍ଵର
'ମୋ କନ୍ୟା, ଦେବୀ ସଦୃଶ ରୂପବତୀ, ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ବରକୁ ଦେବାକୁ ଥିଲି। କିନ୍ତୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତୁମେ ଶୁଣ।'
ଯଦୀମାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାର୍ଥଯସେଽନଘ। ସତ୍ଯଵାଗସି ସତ୍ଯେନ ସମଯଂ କୁରୁ ମେ ତତଃ
'ଯଦି ତୁମେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବରେ ମୋ ପାଖରୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ନିର୍ମଳ, ତେବେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା କହି ସତ୍ୟ ଶପଥ କର।'
ସମଯେନ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଂ ତେ କନ୍ଯାମହମିମାଂ ନୃପ। ନ ହି ମେ ତ୍ଵତ୍ସମଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵରୋ ଜାତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଶପଥ ଦେଇ ମୁଁ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି, ହେ ରାଜା। କାରଣ, ତୁମ ପରି ଉତ୍ତମ ବର ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ହେବେ ନାହିଁ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ଵରଂ ଦାଶ ଵ୍ଯଵସ୍ଯେଯମହଂ ତଵ। ଦାତଵ୍ଯଂ ଚେତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ନ ତ୍ଵଦେଯଂ କଥଂଚନ
'ତୁମର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ମୁଁ ଭାବିବି, ଦାଶ। ଯଦି ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି, ମୁଁ ଦେଇଦେବି, କିନ୍ତୁ ଏହିପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।'
ଅସ୍ଯାଂ ଜାଯେତ ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ରାଜା ପୃଥିଵୀପତେ। ତ୍ଵଦୂର୍ଧ୍ଵମଭିଷେକ୍ତଵ୍ଯୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ପାର୍ଥିଵ
'ଏହି କନ୍ୟାରୁ ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମିବ, ହେ ଭୂମିପତି, ସେ ତୁମ ପରେ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ, ହେ ରାଜନ।'
ନାକାମଯତ ତଂ ଦାତୁଂ ଵରଂ ଦାଶାଯ ଶାନ୍ତନୁଃ। ଶରୀରଜେନ ତୀଵ୍ରେଣ ଦହ୍ଯମାନୋଽପି ଭାରତ
ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରୀକ ଆଗ୍ରହରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ବର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ଭାରତ।
ସ ଚିନ୍ତଯନ୍ନେଵ ତଦା ଦାଶକନ୍ଯାଂ ମହୀପତିଃ। ପ୍ରତ୍ଯଯାଦ୍ଧାସ୍ତିନପୁରଂ କାମୋପହତଚେତନଃ
ସେ ଦାଶ କନ୍ୟାକୁ ଭାବିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଆସକ୍ତ ମନେ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତଃ କଦାଚିଚ୍ଛୋଚନ୍ତଂ ଶାନ୍ତନୁଂ ଧ୍ଯାନମାସ୍ଥିତମ୍। ପୁତ୍ରୋ ଦେଵଵ୍ରତୋଽଭ୍ଯେତ୍ଯ ପିତରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଏକ ଦିନ, ଶାନ୍ତନୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଦେବବ୍ରତ ଆସି, ବାପାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ସର୍ଵତୋ ଭଵତଃ କ୍ଷେମଂ ଵିଧେଯାଃ ସର୍ଵପାର୍ଥିଵାଃ। ତତ୍କିମର୍ଥମିହାଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପରିଶୋଚସି ଦୁଃଖିତଃ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତୁମ ପ୍ରତି ଆଜ୍ଞାପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସବୁଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଅଛି। ତେବେ, ଏପରି ଦୁଃଖରେ ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକ କରୁଛ?
ଧ୍ଯାଯନ୍ନିଵ ଚ ମାଂ ରାଜନ୍ନାଭିଭାଷସି କିଂଚନ। ନ ଚାଶ୍ଵେନ ଵିନିର୍ଯାସି ଵିଵର୍ଣୋ ହରିଣଃ କୃଶଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ମନେ ମନେ ଅନ୍ୟ କଥା ଭାବୁଛ, ମୋ ସହ କିଛି କଥା କହୁନାହାଁ। ତୁମେ ତୁମ ଘୋଡ଼ା ସହ ବାହାରୁ ଯାଉନାହାଁ, ତୁମର ରଙ୍ଗ ମଲିନ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ହରିଣ ଭଳି ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛ।
ଵ୍ଯାଧିମିଚ୍ଛାମି ତେ ଜ୍ଞାତୁଂ ପ୍ରତିକୁର୍ଯାଂ ହି ତତ୍ର ଵୈ
ତୁମେ କଣ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଯାହାଫଳରେ ମୁଁ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କିଛି କରିପାରିବି।
ଵିଵର୍ତୁଂ ନାଶକତ୍ତସ୍ମୈ ପିତା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶାନ୍ତନୁଃ।' ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ପୁତ୍ରେଣ ଶାନ୍ତନୁଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ପିତା ଶାନ୍ତନୁ ପୁଅଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁଅଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁ କହିଲେ।