ଵିନିଵୃତ୍ତାନ୍କୁରୂନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାପି ସ୍ଵସୈନିକାନ୍। ରଥୈଃ ଶୀଘ୍ରାଶ୍ଵସଂଯୁକ୍ତୈଃ ସମନ୍ତାତ୍ପର୍ଯଵାରଯନ୍
କୌରବମାନେ ପଛକୁ ହଟିଯିବା ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ସେନାକୁ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥରେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରଖିଲେ।
ନିଵୃତ୍ତେଷୁ ଚ ସୈନ୍ଯେଷୁ ପାରମ୍ପର୍ଯେଣ ସର୍ଵଶଃ । ନିର୍ମୁକ୍ତକଵଚାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମମୀଯୁର୍ନରାଧିପାଃ
ସମସ୍ତ ସେନା ଅନୁକ୍ରମେ ପଛକୁ ହଟିଯିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କର କବଚ ଖୋଲି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵ୍ଯୁପରମ୍ଯ ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଯୋଧାଃ ଶତସହସ୍ରଶଃ । ଉପତସ୍ଥୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ପ୍ରଜାପତିମିଵାମରାଃ
ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ, ଶତ ଶତ ସେନାନୀ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଘେରିଥାନ୍ତି।
ତେ ତୁ ଭୀଷ୍ମଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶଯାନଂ ଭରତର୍ଷଭମ୍ । ଅଭିଵାଦ୍ଯାଵତିଷ୍ଠନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୁରୁଭିଃ ସହ
ସେମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଅଥ ପାଣ୍ଡୂନ୍କୁରୂଂଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତାନ୍ । ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା
ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବମାନେ ଆଗରେ ଦଢ଼ି ଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ସ୍ଵାଗତଂ ଵୋ ମହାଭାଗାଃ ସ୍ଵାଗତଂ ଵୋ ମହାରଥାଃ । ତୁଷ୍ଯାମି ଦର୍ଶନାଚ୍ଚାହଂ ଯୁଷ୍ମାକମମରୋପମାଃ
‘ସ୍ୱାଗତ ତୁମମାନେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସ୍ୱାଗତ ତୁମମାନେ ଶୂରବୀର! ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ବହୁତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତୁମେ ଦେବତାମାନେ ପରି ଅଛ।’
ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ସ ତାନେଵଂ ଶିରସା ଲମ୍ବତାଽବ୍ରଵୀତ୍ । `ପରପାର୍ଶ୍ଵେ ତଵ ସୁତାନ୍ସ୍ଥିତାନୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭାରତ।' ଶିରୋ ମେ ଲମ୍ବତେଽତ୍ଯର୍ଥମୁପଧାନଂ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏଭଳି ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ, ଭୀଷ୍ମ ମୁଣ୍ଡ ଝୁକାଇ କହିଲେ, ‘ହେ ଭାରତ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତିପକ୍ଷରେ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି, ଦେଖି ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଝୁଲିଯାଉଛି; ମୋ ପାଇଁ ଏକ ତକିଆ ଆଣିଦିଅ।’
ତତୋ ନୃପାଃ ସମାଜହ୍ରୁସ୍ତନୂନି ଚ ମୃଦୂନି ଚ । ଉପଧାନାନି ମୁଖ୍ଯାନି ନୈଚ୍ଛତ୍ତାନି ପିତାମହଃ
ତାପରେ ରାଜାମାନେ କିଛି ମୃଦୁ ଓ ଉତ୍ତମ ତକିଆ ଆଣିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପ୍ରସହନ୍ନିଵ ତାନ୍ନୃପାନ୍ । ନୈତାନି ଵୀରଶଯ୍ଯାସୁ ଯୁକ୍ତରୂପାଣି ପାର୍ଥିଵାଃ
ତାପରେ ନରସିଂହ ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ କଥାରେ କହିଲେ, ‘ଏହି ତକିଆ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ହେ ଭୂପତିମାନେ।’
ତତୋ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମଭ୍ଯଭାଷତ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ଧନଞ୍ଜଯଂ ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ସର୍ଵଲୋକମହାରଥମ୍
ତାପରେ ମହାନ ନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୀର୍ଘବାହୁ ଓ ସମସ୍ତ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
ଧନଞ୍ଜଯ ମହାବାହୋ ଶିରୋ ମେ ତାତ ଲମ୍ବତେ। ଦୀଯତାମୁପଧାନଂ ଵୈ ଯଦ୍ଯୁକ୍ତମିହ ମନ୍ଯସେ
ଧନଞ୍ଜୟ, ବଳଶାଳୀ ପୁଅ, ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଢଳିଯାଉଛି ପୁଅ; ଯଦି ତୁମେ ଏଠାରେ ଠିକ୍ ବୋଲି ଭାବ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ତକିଆ ଦେଅ।
ସମାରୋପ୍ଯ ମହଚ୍ଚାପମଭିଵାଦ୍ଯ ପିତାମହମ୍। ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଧନୁଷ ଭୂଇଁରେ ରଖି, ପିତାମହଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଦୁଇ ଚକୁ ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଆଜ୍ଞାପଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵର। ପ୍ରେଷ୍ଯୋଽହଂ ତଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷ କ୍ରିଯତାଂ କିଂ ପିତାମହ
କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ, ଆପଣ ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଦାସ, ମହାବୀର, କଣ କରିବି ପିତାମହ?
ତମବ୍ରଵୀଚ୍ଛାନ୍ତନଵଃ ଶିରୋ ମେ ତାତ ଲମ୍ବତେ । `ଦୀଯତାମୁପଧାନଂ ମେ ଯଦ୍ଯୁକ୍ତମିହ ମନ୍ଯସେ' ଉପଧାନଂ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଧେହି ମମାର୍ଜୁନ
ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋର ମୁଣ୍ଡ ଢଳିଯାଉଛି ପୁଅ; ଯଦି ଏଠାରେ ଠିକ୍ ବୋଲି ଭାବ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ତକିଆ ଦେଅ। ହେ କୁରୁମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଅର୍ଜୁନ, ମୋ ପାଇଁ ତକିଆ ରଖ।'
ଵୀରଶଯ୍ଯାନୁରୂପଂ ଵୈ ଶୀଘ୍ରଂ ଵୀର ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ । ତ୍ଵଂ ହି ପାର୍ଥ ସମର୍ଥୋ ଵୈ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ବୀରଙ୍କ ଶୟ୍ୟା ପାଇଁ ଯେଉଁ ତକିଆ ଯୋଗ୍ୟ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ଦେଅ, ବୀର; କାରଣ ତୁମେ, ପାର୍ଥ, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସମର୍ଥ।
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମସ୍ଯ ଵେତ୍ତା ଚ ବୁଦ୍ଧିସତ୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତଃ । ଫଲ୍ଗୁନୋଽପି ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ଯଵସାଯଂ ପରଂଜଯଃ
ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ ଜାଣ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଫଳ୍ଗୁନ ଏହା ସୁଣି 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ହେଲେ।
ଗୃହ୍ଯାନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଶରାନ୍ସନ୍ନତପର୍ଵଣଃ । ଅନୁମାନ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ଭରତାନାଂ ମହାରଥମ୍
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପରିସ୍କୃତ ଶର ନେଇ, ମହାତ୍ମା, ଭାରତମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାରଥୀଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ।
ତ୍ରିଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଵେଗୈରୁଦଗୃହ୍ଣାଚ୍ଛିରଃ ଶରୈଃ । ଅଭିପ୍ରାଯେ ତୁ ଵିଦିତେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ୍ଵଯସାଚିନା
ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତୀବ୍ର ଶର ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡକୁ ସମର୍ଥନା କଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସବ୍ୟସାଚୀ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝି, ଏହିପରି କଲେ।
ଅତୁଷ୍ଯଦ୍ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଭୀଷ୍ମୋ ଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ । ଉପଧାନେନ ଦତ୍ତେନ ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦଦ୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଭାରତମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ଦିଆଯାଇଥିବା ତକିଆରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ପ୍ରାହ ସର୍ଵାନ୍ସମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଭରତାନ୍ଭାରତଂ ପ୍ରତି। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁହୃଦାଂ ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଭାରତମାନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ବନ୍ଧୁମାନେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଖୁସି ପାଆନ୍ତି, ସେ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଶଯନସ୍ଯାନୁରୂପଂ ମେ ପାଣ୍ଡଵୋପହିତଂ ତ୍ଵଯା। ଯଦ୍ଯନ୍ଯଥା ପ୍ରପଦ୍ଯେଥାଃ ଶପେଯଂ ତ୍ଵାମହଂ ପୁରା
ପାଣ୍ଡବ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଶୟ୍ୟା ଦେଇଛ, ସେଠିକ୍ ଅଛି; ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟଭାବେ କରୁଥାନ୍ତ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵମେଵ ମହାବାହୋ ଧର୍ମେଷୁ ପରିତିଷ୍ଠତା। ସ୍ଵପ୍ତଵ୍ଯଂ କ୍ଷତ୍ରିଯେଣାଜୌ ଶରତଲ୍ପଗତେନ ଵୈ
ହଁ, ବଳଶାଳୀ, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେଠି ଏପରି ଶୟନ କରିବା ଉଚିତ; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶର ଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଏଭଳି ଶେଇବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ବୀଭତ୍ସୁଂ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ରାଜ୍ଞଶ୍ଚ ରାଜପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵୈରଭିସଂଵୃତାନ୍
ଏପରି କହି, ସେ ବୀଭତ୍ସୁଙ୍କୁ ଓ ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ:
ପଶ୍ଯଧ୍ଵମୁପଧାନଂ ମେ ପାଣଡଵେନାଭିସନ୍ଧିତମ୍ । ଶଯେଯମସ୍ଯାଂ ଶଯ୍ଯାଯାଂ ଯାଵଦାଵର୍ତନଂ ରଵେଃ
ପାଣ୍ଡବ ଯେଉଁ ତକିଆ ମୋ ପାଇଁ ରଖିଛି, ତାହା ଦେଖ; ମୁଁ ଏହି ଶୟ୍ୟାରେ ଶେଇ ରହିବି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଗତି ପଛକୁ ଫେରିବ।
ଯେ ତଦା ଧାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ଚ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାଂ ନୃପାଃ। ଦିଶଂ ଵୈଶ୍ରଵଣାକ୍ରାନ୍ତାଂ ଯଦା ଗନ୍ତା ଦିଵାକରଃ
ଯେମାନେ ତେବେ ମୋତେ ସମର୍ଥନା କରିବେ, ଓ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ମୋତେ ଦେଖିବେ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଦିଗକୁ ଯିବେ,
ନୂନଂ ସପ୍ତାଶ୍ଵଯୁକ୍ତେନ ରଥେନୋତ୍ତମତେଜସା । ରକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଵୈ ମମ ପ୍ରାଣାନ୍ସୁହୃଦଃ ସୁପ୍ରିଯାନିଵ
ନିଶ୍ଚୟ, ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥରେ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ସେଉଁଠି ରକ୍ଷା କରିବି, ଯେପରି ଜଣେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁକୁ ରକ୍ଷା କରେ।
ପରିଖାଃ ଖନ୍ଯତାମତ୍ର ମମାଵସଦନେ ନୃପାଃ । ଉପାସିଷ୍ଯେ ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମେଵଂ ଶରଶତାଚିତଃ । ଉପାରମଧ୍ଵଂ ସଂଗ୍ରାମାଦ୍ଵୈରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ
ଏଠାରେ, ମୋର ଶୟନସ୍ଥଳୀ ଚାରିପାଖରେ ଖାଲି ଖୋଦାଯାଉ, ରାଜାମାନେ; ମୁଁ ଏଭଳି ଶର ଶୟ୍ୟାରେ ପଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି। ଏବେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କର, ରାଜାମାନେ, ଶତ୍ରୁତା ଛାଡ଼।
ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ନଥୋ ଵୈଦ୍ଯାଃ ଶଲ୍ଯୋଦ୍ଧରଣକୋଵିଦାଃ। ସର୍ଵୋପକରଣୈର୍ଯୁକ୍ତାଃ କୁଶଲୈଃ ସାଧୁଶିକ୍ଷିତାଃ
ତାପରେ, ଶଲ୍ୟ ବାହାର କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଚିକିତ୍ସକମାନେ, ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ସହିତ, ଦକ୍ଷ ଓ ଭଲ ଶିକ୍ଷିତ ଥିବା, ତାଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଲେ।
ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାହ୍ନଵୀପୁତ୍ରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ତନଯଂ ତଵ । ଦତ୍ତଦେଯା ଵିସୃଜ୍ଯନ୍ତାଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚିକିତ୍ସକାଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଜାହ୍ନବୀପୁତ୍ର ତୁମ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବୈଦ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଦାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଗୁଡିକୁ ଦେଇ, ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କର।'
ଏଵଂଗତେ ମଯେଦାନୀଂ ଵୈଦ୍ଯୈଃ କାର୍ଯମିହାସ୍ତି କିମ୍। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମେ ପ୍ରଶସ୍ତାଂ ହି ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ପରମାଂ ଗତିମ୍
'ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ ବୈଦ୍ୟମାନେ ଆଉ କଣ କରିପାରିବେ? କାରଣ, ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି।'