ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶାନ୍ତନୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ସ୍ଯନ୍ଦତେ କିଂ ନ୍ଵିଯଂ ନାଦ୍ଯ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯଥା ପୁରା
ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତନୁ, ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଆଜି ପୂର୍ବବତ୍ କାହିଁକି ପ୍ରବାହିତ ହେଉନାହିଁ?'
ତତୋ ନିମିତ୍ତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଦଦର୍ଶ ସ ମହାମନାଃ। କୁମାରଂ ରୂପସଂପନ୍ନଂ ବୃହନ୍ତଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍
ତା'ପରେ, ସେ ମହାନ୍ ମନସ୍କ ରାଜା କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯୁବକ।
ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣଂ ଯଥା ଦେଵଂ ପୁରନ୍ଦରମ୍। କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘିରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ତାଂ ଶରୈରାଚିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଦନ୍ତିକେ। ଅଭଵଦ୍ଵିସ୍ମିତୋ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍
ତାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଏକ ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଶାନ୍ତନୁସ୍ତଦା। ନୋପଲେଭେ ସ୍ମୃତିଂ ଧୀମାନଭିଜ୍ଞାତୁଂ ତମାତ୍ମଜମ୍
ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପୁଅକୁ ଶାନ୍ତନୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଏହି ସମୟରେ ତା'କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ମନେ ପକାଇପାରିଲେ।
ସ ତୁ ତଂ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହଯାମାସ ମାଯଯା। ସଂମୋହ୍ଯ ତୁ ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
କିନ୍ତୁ ସେ ଯୁବକ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତଦଦ୍ବୁତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜା ସ ଶାନ୍ତନୁଃ। ସଙ୍କମାନଃ ସୁତଂ ଗଙ୍ଗାମବ୍ରଵୀଦ୍ଦର୍ଶଯେତି ହ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ଗଙ୍ଗା ବିଭ୍ରତୀ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣୌ ତଂ କୁମାରମଲଙ୍କୃତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତା'ପରେ ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଧରିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଯୁବକକୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଅଲଙ୍କୃତାମାଭରଣୈର୍ଵିରଜୋମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାମପି ସ ତାଂ ନାଭ୍ଯଜାନାତ୍ସ ଶାନ୍ତନୁଃ
ସେ ନିଜେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯଂ ପୁତ୍ରମଷ୍ଟମଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରା ମଯ୍ଯଵିନ୍ଦଥାଃ। ସ ଚାଯଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନୁତ୍ତମଃ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଯୁବକ ହେଉଛି।
ଗୃହାଣେମଂ ମହାରାଜ ମଯା ସଂଵର୍ଧିତଂ ସୁତମ୍। ଆଦାଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନଯସ୍ଵୈନଂ ଗୃହଂ ଵିଭୋ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ପୁଅକୁ ନେଉ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଲାଡ଼ିଲି; ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଘରକୁ ନେଇଯାଅ।
ଵେଦାନଧିଜଗେ ସାଙ୍ଗାନ୍ଵସିଷ୍ଠାଦେଷ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୃତାସ୍ତ୍ରଃ ପରମେଷ୍ଵାସୋ ଦେଵରାଜସମୋ ଯୁଧି
ଏହି ପୁଅ ବସିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାଖା ଶିଖିଛି, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାରାଜ ସମାନ।
ସୁରାଣାଂ ସଂମତୋ ନିତ୍ଯମସୁରାଣାଂ ଚ ଭାରତ। ଉଶା ଵେଦ ଯଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମଯଂ ତଦ୍ଵେଦ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ସଦା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ହେ ଭାରତ, ଉଶନାଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣେ।
ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁରସୁରନମସ୍କୃତଃ। ଯଦ୍ଵେଦ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଚ୍ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନମସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପୂଜିତ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ତଵ ପୁତ୍ରେ ମହାବାହୌ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗଂ ମହାତ୍ମନି। ଋଷିଃ ପରୈରନାଧୃଷ୍ଯୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତୁମର ଏହି ମହାବାହୁ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଉପଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଏହିଠାରେ ଅଛି।
ଯଦସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦ ରାଭଶ୍ଚ ତଦେତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ମହେଷ୍ଵାସମିମଂ ରାଜନ୍ରାଜଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦମ୍
ରାଭ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର, ହେ ରାଜା, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାଭାଗା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ।' ତଯୈଵଂ ସମନୁଜ୍ଞାତଃ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ଶାନ୍ତନୁଃ
ଏପରି କହି, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଏଠିଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଅନୁମତି ମିଳି, ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଲେ।
ଭ୍ରାଜମାନଂ ଯଥାଽଦିତ୍ଯମାଯଯୌ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି। ପୌରଵସ୍ତୁ ପୁରୀଂ ଗତ୍ଵା ପୁରନ୍ଦରପୁରୋପମାମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ପୌରବବଂଶୀ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ମେନେ ସୋତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ପୌରଵେଷୁ ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥମଭଯପ୍ରଦମ୍
ସେ ନିଜେ ଭାବିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି। ତାପରେ, ପୌରବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେବାକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ।
ଗୁଣଵନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ପୌରଵାଞ୍ଶାନ୍ତନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ଚ ମହାଯଶାଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ ଗୁଣବାନ୍ ଏବଂ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସେ ପୌରବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ରଞ୍ଜଯାମାସ ଵୃତ୍ତେନ ଭରତର୍ଷଭ। ସ ତଥା ସହ ପୁତ୍ରେଣ ରମମାଣୋ ମହୀପତିଃ
ହେ ଭାରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ନିଜ ଆଚରଣରେ ଦେଶକୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ପୁଅ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମହୀପତି ଖୁସି ରହିଲେ।
ଵର୍ତଯାମାସ ଵର୍ଷାଣି ଚତ୍ଵାର୍ଯମିତଵିକ୍ରମଃ। ସ କଦାଚିଦ୍ଵନଂ ଯାତୋ ଯମୁନାମଭିତୋ ନଦୀମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ସଂଯମ ଶକ୍ତି ସହିତ ଚାରି ବର୍ଷ କାଟିଲେ। ଏକ ଦିନ ସେ ଯମୁନା ନଦୀ ପାଖରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ମହୀପତିରନିର୍ଦେଶ୍ଯମାଜିଘ୍ରଦ୍ଗନ୍ଧମୁତ୍ତମମ୍। ତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଵିଚଚାର ସମନ୍ତତଃ
ରାଜା ଏକ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହାର ଉତ୍ସ ଖୋଜିବାକୁ ସେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତଦା କନ୍ଯାଂ ଦାଶାନାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍। ତାମପୃଚ୍ଛତ୍ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ କନ୍ଯାମସିତଲୋଚନାମ୍
ସେତେବେଳେ ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଦାଶ ଜନଙ୍କର କନ୍ୟା, ଦେବତା ସଦୃଶ ରୂପବତୀ। ସେ ଅସିତ ନୟନ ଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କସ୍ଯ ତ୍ଵମସି କା ଚାସି କିଂ ଚ ଭୀରୁ ଚିକୀର୍ଷସି। ସାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦାଶକନ୍ଯାଽସ୍ମି ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଵାହଯେ ତରିମ୍
ତୁମେ କାହାର? କିଏ ତୁମେ? ଏବଂ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଭୟଭିତ ହେଉଛ? ସେ କହିଲା, 'ମୁଁ ଦାଶଙ୍କର କନ୍ୟା। ଧର୍ମ ଓ ଜୀବିକା ପାଇଁ ମୁଁ ଲୋକଙ୍କୁ ନଦୀ ପାର କରାଏ।'
ପିତୁର୍ନିଯୋଗାଦ୍ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦାଶରାଜ୍ଞୋ ମହାତ୍ମନଃ। ରୂପମାଧୁର୍ଯଗନ୍ଧୈସ୍ତାଂ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ଦେଵରୂପିଣୀମ୍
'ମୋ ବାପାଙ୍କର ଆଦେଶରେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାନ୍ ଦାଶ ରାଜାଙ୍କ ପୁତୁଳି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରୁଛି'—ସେ ଦେବତା ସଦୃଶ ରୂପ, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁଗନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ରାଜା ଦାଶେଯୀଂ କାମଯାମାସ ଶାନ୍ତନୁଃ। ସ ଗତ୍ଵା ପିତରଂ ତସ୍ଯା ଵରଯାମାସ ତାଂ ତଦା
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ଦାଶ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ବିବାହ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ୍ତତସ୍ତସ୍ଯାଃ ପିତରଂ ସୋତ୍ମକାରଣାତ୍। ସ ଚ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଦାଶରାଜୋ ମହୀପତିମ୍
ତାପରେ, ନିଜ ପୁଅ ପାଇଁ ସେ ତା କନ୍ୟାର ବାପାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ଦାଶ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଜାତମାତ୍ରୈଵ ମେ ଦେଯା ଵରାଯ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ହୃଦି କାମସ୍ତୁ ମେ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନିବୋଧ ଜନେଶ୍ଵର
'ମୋ କନ୍ୟା, ଦେବୀ ସଦୃଶ ରୂପବତୀ, ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ଏକ ଉତ୍ତମ ବରକୁ ଦେବାକୁ ଥିଲି। କିନ୍ତୁ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତୁମେ ଶୁଣ।'
ଯଦୀମାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ତ୍ଵଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାର୍ଥଯସେଽନଘ। ସତ୍ଯଵାଗସି ସତ୍ଯେନ ସମଯଂ କୁରୁ ମେ ତତଃ
'ଯଦି ତୁମେ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଭାବରେ ମୋ ପାଖରୁ ଚାହୁଁଛ, ହେ ନିର୍ମଳ, ତେବେ ମୋତେ ସତ୍ୟ କଥା କହି ସତ୍ୟ ଶପଥ କର।'