ଯଦ୍ଯେଷାଂ ନ ଭଵେଦ୍ଗୋପ୍ତା ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋ ମହାବଲଃ । `ଅଜଯ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାମିତି ମେ ମତିଃ ।' କାରଣଦ୍ଵଯମାସ୍ଥାଯ ନାହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନ୍
'ଯଦି ବିଶ୍ୱକ୍ସେନ ଏମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏମାନଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଟି କାରଣରୁ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ।'
ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵାଚ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ। ପିତ୍ରା ତୁଷ୍ଟେନ ମେ ପୂର୍ଵଂ ଯଦା କାଲୀମୁଦଵହମ୍
'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଅବଧ୍ୟ, ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଜନ୍ମରେ ଜନାନୀ ସ୍ୱଭାବର; ଏବଂ ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିବାବେଳେ, କାଳୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲି—'
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମରଣଂ ଦତ୍ତମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ରଣେ ତଥା । ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁମହଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଵାତ୍ମନଃ
'ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱର ଦାନ ପାଇଥିଲି; ତେଣୁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମୋ ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ଆସିଛି।'
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ଋଷଯୋ ଵସଵଶ୍ଚୈଵ ଵିଯତ୍ସ୍ଥା ଭୀଷ୍ମମବ୍ରୁଵନ୍
ଏହିପରି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଭିଷ୍ମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣି, ଆକାଶରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ବସୁମାନେ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯତ୍ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ତାତ ତଦସ୍ମାକମପି ପ୍ରିଯମ୍ । ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ଯୁଦ୍ଧେ ବୁଦ୍ଧିଂ ନିଵର୍ତଯ
ତୁମେ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତି ନେଇଛ, ପ୍ରିୟ ପିତା, ସେହି ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ତେଣୁ, ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ତାହା କର; ଯୁଦ୍ଧରୁ ମନ ଫେରାଇ ଦିଅ।
ଅସ୍ଯ ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ନିଧନେ ପ୍ରାଦୁସାସୀଚ୍ଛିଵୋଽନିଲଃ । ଅନୁଲୋମଃ ସୁଗନ୍ଧୀ ଚ ପୃଷତୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି କଥା ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ଏକ ଶୁଭ ସମୀର ବହିଲା, ମୃଦୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ଶୀତଳ ପାଣିର ଫୁଟିଫୁଟି ବିନ୍ଦୁ ନେଇ।
ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଶ୍ଚୈଵ ସଂପ୍ରଣେଦୁର୍ମହାସ୍ଵନାଃ। ପପାତ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯୋପରି ମାରିଷ
ଦେବତାଙ୍କର ଡ଼଼ମ୍ବ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଉଡ଼ିଲା, ଏବଂ ମାରିଷ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ନ ଚ ତାଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ କଶ୍ଚିତ୍ତେଷାଂ ସଂଵଦତାଂ ଗିରଃ। ଋତେ ଭୀଷ୍ମଂ ମହାବାହୁଂ ମାଂ ଚାପି ମୁନିତେଜସା
ସେମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଥିଲେ, ତାହା କେହି ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; କେବଳ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମ ଓ ମୁଁ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଶୁଣିପାରିଲୁ।
ସଂଭ୍ରମଶ୍ଚ ମହାନାସୀତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵିଶାଂପତେ । ପତିଷ୍ଯତି ରଥାଦ୍ଭୀଷ୍ମେ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯେ ତଦା
ବିଶ୍ୱର ପ୍ରିୟ ଭୀଷ୍ମ ରଥରୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ, ରାଜା।
ଇତି ଦେଵଗଣାନାଂ ଚ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାତପାଃ। ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ଦେବମଣ୍ଡଳର କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ମହାତପସ୍ବୀ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।
ଭିଦ୍ଯମାନଃ ଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସର୍ଵାଵରଣଭେଦିଭିଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ମହାରାଜ ଭରତାନାଂ ପିତାମହମ୍
ତିକ୍ତ ତୀର ଯାହା ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ସମସ୍ତ ରକ୍ଷାକୁ ଭେଦି ଦେଉଥିଲା, ରାଜା, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭାରତବଂଶୀଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନଵଭିର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ସ ତେନାଭିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଭୀଷ୍ମଃ କୁରୁପିତାମହଃ
କ୍ରୋଧିତ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଛାତିରେ ନଉଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ହେଲେ ଭୀଷ୍ମ, କୁରୁବଂଶର ପିତାମହ।
ନାକମ୍ପତ ମହାରାଜ କ୍ଷିତିକମ୍ପେ ଯଥାଽଚଲଃ । ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ବୀଭତ୍ସୁର୍ଵ୍ଯାକ୍ଷିପନ୍ଗାଣ୍ଡିଵଂ ଧନୁଃ
ମହାରାଜ, ଭୂକମ୍ପ ହେଲେ ଯେପରି ଗିରି ଉପରେ କମ୍ପନ ହୁଏନାହିଁ, ଭୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ହସି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଟାଣିଲେ।
ଗାଙ୍ଗେଯଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କ୍ଷୁଦ୍ରକାଣାଂ ସମାର୍ପଯତ୍। ପୁନଃ ପୁନଃ ଶତୈରେନଂ ତ୍ଵରମାଣୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ସେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚିଶଟି ଛୋଟ ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ପରେ ଉତ୍ସାହିତ ଧନଞ୍ଜୟ ଅନେକ ଶତ ତୀର ଦେଇ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ।
ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଥା ମର୍ମସ୍ଵତାଡଯତ୍ । ଏଵମନ୍ଯୈରପି ଭୃଶଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯମାନଃ ସହସ୍ରଶଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦେହ ଓ ମୂଳସ୍ଥାନକୁ ଆଘାତ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ତୀର ଦେଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ କରୁଥିଲେ।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ଶରୈର୍ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରଵିଵ୍ଯାଧ ମହାରଥଃ । ତୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ଭୀଷ୍ମୋ ଯୁଧି ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
କିନ୍ତୁ ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ତୀର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ମୁକ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମ, ସତ୍ୟବୀର, ସେମାନେ ଆଘାତ କରିଥିବା ତୀରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।
ନିଵାରଯାମାସ ଶରୈଃ ସମଂ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ବାଣାନ୍ଯାନ୍ମୁମୋଚ ମହାରଥଃ
ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ବକ୍ର ତୀର ଦେଇ ସେ ଆଘାତକୁ ରୋକିଲେ; କିନ୍ତୁ ମହାରଥୀ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାଲିଥିଲେ।
ନ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ରୁଜଂ ତସ୍ଯ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାସିତାଃ । ତତଃ କିରୀଟୀ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ସେ ସୁନା ପଙ୍ଖ ଓ ପାଥର ଶଳା ତୀର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ ମୁକୁଟଧାରୀ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ସମାଚ୍ଛିନତ୍। ଅଥୈନଂ ନଵଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଧ୍ଵଜମେକେନ ଚିଚ୍ଛିଦେ
ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟକୁ କାଟି ଦେଲେ; ପରେ ନଉଟି ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ କରି, ଏକ ତୀରରେ ତାଙ୍କର ପତାକାକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ସାରଥିଂ ଵିଶିଖୈଶ୍ଚାସ୍ଯ ଦଶଭିଃ ସମକମ୍ପଯତ୍ । ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ବଲଵତ୍ତରମ୍
ଦଶଟି ତୀର ଦେଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଭୟଭିତ କଲେ; ତାପରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଅନ୍ୟ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଲେ।
ତଦପ୍ଯସ୍ଯ ଶିତୈର୍ଭଲ୍ଲୈସ୍ତ୍ରିଧା ତ୍ରିଭିରଘାତଯତ୍ । ନିମେଷାର୍ଧେନ କୌନ୍ତେଯ ଆତ୍ତମାତ୍ତଂ ମହାରଣେ
କିନ୍ତୁ କୌନ୍ତେୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ତାହାକୁ ତିନି ଭାଗରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ; ଅଧା ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଯେଉଁ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଲେ, ତାହାକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ଏଵମସ୍ଯ ଧନୂଂଷ୍ଯାଜୌ ଚିଚ୍ଛେଦ ସୁବହୂନ୍ଯଥ। ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନାତ୍ଯଵର୍ତତ
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ପରେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଉ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।
ଅଥୈନଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା କ୍ଷୁଦ୍ରକାଣାଂ ସମାର୍ପଯତ୍। ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଦୁଃଶାସନମଭାଷତ
ତାପରେ ସେ ପଚିଶଟି ଛୋଟ ତୀର ଛାଡିଲା; ଏପରି ଭଳି ଭେଦି ଦେବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏଷ ପାର୍ଥୋ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ । ଶରୈରନେକସାହସ୍ତ୍ରୈର୍ମାମେଵାଭ୍ଯପତଦ୍ରଣେ
ଏହି ପାର୍ଥ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ମହାରଥୀ, ଅନେକ ହଜାର ତୀର ନେଇ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି।
ନ ଚୈଷ ସମରେ ଶକ୍ଯୋ ଜେତୁଂ ଵଜ୍ରଭୃତା ଅପି। ନ ଚାପି ସହିତା ଵୀରା ଦେଵଦାନଵରାକ୍ଷସାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାଙ୍କୁ ବିଜୟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ବଜ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ ପାରିବେ ନାହିଁ; ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏକଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ମାଂ ଚାପି ଶକ୍ତା ନିର୍ଜେତୁଂ କିମୁ ମର୍ତ୍ଯା ମହାରଥାଃ । `ଋତେଽର୍ଜୁନଂ ସୁସଂକ୍ରୁଦ୍ଧମେତତ୍ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ମୋତେ ମଧ୍ୟ କେହି ବିଜୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ମାନବ ମହାରଥୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଣ କହିବି? ଅତି କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନ ଛଡି, ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଏଵଂ ତଯୋଃ ସଂଵଦତୋଃ ଫଲ୍ଗୁନୋ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ସଂଯୁଗେ
ଏପରି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଆଲୋଚନା ସମୟରେ, ଫଳ୍ଗୁନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ନେଇ ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତୋ ଦୁଃଶାସନଂ ଭୀଷ୍ମଃ ସ୍ମଯମାନ ଇଵାବ୍ରଵୀତ୍ । ଅର୍ଦିତୋ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଭୃଶଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭଲି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗୁଥିବା, ହସି ପାରି ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶାଃ ସୁପୁଙ୍ଖାଃ ସୁପ୍ରତେଜନାଃ । ସୁମୁକ୍ତା ଅଵ୍ଯଵଚ୍ଛିନ୍ନା ନେମେ ବାଣାଃଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ସୁନ୍ଦର ପାଖି, ଭଲ ଧାର ଓ ଦକ୍ଷତାରେ ଛାଡାଯାଇଛି; ବଜ୍ର ଭଳି ଘାତ କରୁଛି; ଏଗୁଡିକ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କର ତୀର ନୁହେଁ।
ନିକୃନ୍ତମାନା ମର୍ମାଣି ଦୃଢାଵରଣଭେଦିନଃ । ସୁସଲା ଇଵ ମେ ଧ୍ନନ୍ତି ନେମେ ବାଣଃ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ମୋର ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ କାଟି ଦୃଢ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭେଦି ଯାଉଛି; ଭଲ ଭାବେ ଛାଡାଯାଇଥିବା ବଣ୍ଡ ଭଳି ଘାତ କରୁଛି; ଏଗୁଡିକ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କର ତୀର ନୁହେଁ।