ନ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ରୁଜଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାଶିତାଃ। ତତଃ କିରୀଟୀ ସଂରବ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଧାଵତ
ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଓ ପରି ତୀର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲା ନାହିଁ; ତାପରେ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ସମାଚ୍ଛିନତ୍। ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁଷଶ୍ଛେଦଂ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହାରଥାଃ
ଅର୍ଜୁନ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ କାଟିଦେଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଃ ଶଲ୍ଯୋ ଭଗଦତ୍ତସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଦ୍ରୋଣ, କୃତବର୍ମା, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ଶଳ୍ୟ ଓ ଭଗଦତ୍ତ,
ସପ୍ତୈତେ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କିରୀଟିନମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ତତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ଜଣ ଭୟଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଲେ।
ଅଭିପେତୁର୍ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ତେଷାମାପତତାଂ ଶବ୍ଦଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ; ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଉଦ୍ଧୂତାନାଂ ଯଥା ଶବ୍ଦଃ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଘ୍ନତ ତ୍ଵରତ ଗୃହ୍ଣୀତ ଵିଦ୍ଧ୍ଯଧ୍ଵମଵକର୍ତତ
ଯୁଗାନ୍ତରେ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ରର ଶବ୍ଦ ପରି, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ: 'ମାର, ଶୀଘ୍ର କର, ଧର, ଭିଦ୍ରା କର, କାଟିଦେ!'
ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି । ତଂ ଶବ୍ଦଂ ତୁମୁଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ଏହିପରି, ଫଳଗୁନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା; ସେହି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଯୋଧାମାନେ—
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ପରୀପ୍ସନ୍ତଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଭରତର୍ଷଭ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ଫଳଗୁନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପୃଷତପୁତ୍ର)—
ଵିରାଟଦ୍ରୁଷଦୌ ଚୋଭୌ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସପ୍ତୈତେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ଭୀରାଟ ରାଜା, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସାତ ଯୋଧା, ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ—
ସମଭ୍ଯଧାଵଂସ୍ତ୍ଵରିତାଶ୍ଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଧାରିଣଃ । ତେଷାଂ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଚମତ୍କାର ଧନୁଷ ଧରି, ତେବେ ତେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କମ୍ପନ ଦେଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସଂଗ୍ରମେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵୈରିଵ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରକ୍ଷ୍ମମାଣଃ କିରୀଟିନା
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗିଲା; ରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖଣ୍ଡୀ, କିରୀଟିନାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ—
ଅଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷଅମଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନମାହଵେ। ସାରଥିଂ ଦଶଭିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଧ୍ଵଜଂ ଚୈକେନ ଚିଚ୍ଛିଦେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭିଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦଶଟି ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ; ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଦଶଟି ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଵେଗଵତ୍ତରମ୍। ତଦପ୍ଯସ୍ଯ ଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ତାପରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭିଷ୍ମ ଏକ ଅତି ତେଜ ଧନୁଷ ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ଫଳଗୁନ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଏହି ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ଏଵଂ ସ ପାଣ୍ଡଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଆତ୍ତମାତ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରଂତପଃ
ଏହିପରି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ପାଣ୍ଡବ ଆର୍ଜୁନ, ଭିଷ୍ମ ଯେଉଁ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ପୁନିପୁନି କାଟିଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସୃକ୍କିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍ । ଶକ୍ତିଂ ଜଗ୍ରାହ ତରସା ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣୀମ୍
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଭିଷ୍ମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଓଠ ଚାଟି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ନେଲେ, ଯାହା ପାହାଡକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଗିଦେଇପାରେ।
ତାଂ ଚ ଚିକ୍ଷେପ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି । ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମଶନୀମିଵ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭିଷ୍ମ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ଫଳଗୁନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଝାପିଦେଲେ; ତାହା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦେଖି—
ସମାଦତ୍ତ ଶିତାନ୍ଭଲ୍ଲାନ୍ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନଃ । ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ପଞ୍ଚଧା ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏଣ୍ଡା ନେଲେ; ସେହି ପାଞ୍ଚଟି ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଶକ୍ତିକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଵାହୁପ୍ରଵେରିତାମ୍ । ସା ପପାତ ତଥା ଚ୍ଛିନ୍ନା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେନ କିରୀଟିନା
ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିଷ୍ମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଝାପିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ କିରୀଟିନାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତି କାଟିଦିଆଯାଇ, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା।
ମେଘବୃନ୍ଦପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନେଵ ଶତହ୍ରଦା । ଛିନ୍ନାଂ ତାଂ ଶକ୍ତିମାଲୋକ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ମେଘମାଳାରୁ ଛୁଟିଯାଇଥିବା ମେଘ ପରି, କିମ୍ବା ଶତଧାରା ନଦୀ ଭାଗିଯାଇଥିବାପରି, ଶକ୍ତିକୁ କାଟିଦେଖି, ଭିଷ୍ମ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯଦ୍ରଣେ ଵୀରୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପରପୁରଂଜଯଃ। ଶକ୍ତୋଽହଂ ଧନୁଷୈକେନ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟ କରିଥିବା ସେହି ବୀର ଭିଷ୍ମ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ ଏକ ଧନୁଷ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି।'
ଯଦ୍ଯେଷାଂ ନ ଭଵେଦ୍ଗୋପ୍ତା ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋ ମହାବଲଃ । `ଅଜଯ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକାନାମିତି ମେ ମତିଃ ।' କାରଣଦ୍ଵଯମାସ୍ଥାଯ ନାହଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵାନ୍
'ଯଦି ବିଶ୍ୱକ୍ସେନ ଏମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏମାନଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଟି କାରଣରୁ, ମୁଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବିନାହିଁ।'
ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ସ୍ତ୍ରୀଭାଵାଚ୍ଚ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ। ପିତ୍ରା ତୁଷ୍ଟେନ ମେ ପୂର୍ଵଂ ଯଦା କାଲୀମୁଦଵହମ୍
'ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ ଅବଧ୍ୟ, ଏବଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଜନ୍ମରେ ଜନାନୀ ସ୍ୱଭାବର; ଏବଂ ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିବାବେଳେ, କାଳୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲି—'
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦମରଣଂ ଦତ୍ତମଵଧ୍ଯତ୍ଵଂ ରଣେ ତଥା । ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁମହଂ ମନ୍ଯେ ପ୍ରାପ୍ତକାଲମିଵାତ୍ମନଃ
'ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅବଧ୍ୟତ୍ୱର ଦାନ ପାଇଥିଲି; ତେଣୁ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମୋ ମୃତ୍ୟୁର ସମୟ ଆସିଛି।'
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । ଋଷଯୋ ଵସଵଶ୍ଚୈଵ ଵିଯତ୍ସ୍ଥା ଭୀଷ୍ମମବ୍ରୁଵନ୍
ଏହିପରି ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଭିଷ୍ମଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଜାଣି, ଆକାଶରେ ବସିଥିବା ଋଷିମାନେ ଓ ବସୁମାନେ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯତ୍ତେ ଵ୍ଯଵସିତଂ ତାତ ତଦସ୍ମାକମପି ପ୍ରିଯମ୍ । ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ଯୁଦ୍ଧେ ବୁଦ୍ଧିଂ ନିଵର୍ତଯ
ତୁମେ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତି ନେଇଛ, ପ୍ରିୟ ପିତା, ସେହି ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ତେଣୁ, ମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ତାହା କର; ଯୁଦ୍ଧରୁ ମନ ଫେରାଇ ଦିଅ।
ଅସ୍ଯ ଵାକ୍ଯସ୍ଯ ନିଧନେ ପ୍ରାଦୁସାସୀଚ୍ଛିଵୋଽନିଲଃ । ଅନୁଲୋମଃ ସୁଗନ୍ଧୀ ଚ ପୃଷତୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି କଥା ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ ଏକ ଶୁଭ ସମୀର ବହିଲା, ମୃଦୁ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ, ଶୀତଳ ପାଣିର ଫୁଟିଫୁଟି ବିନ୍ଦୁ ନେଇ।
ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯଶ୍ଚୈଵ ସଂପ୍ରଣେଦୁର୍ମହାସ୍ଵନାଃ। ପପାତ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯୋପରି ମାରିଷ
ଦେବତାଙ୍କର ଡ଼଼ମ୍ବ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଉଡ଼ିଲା, ଏବଂ ମାରିଷ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।
ନ ଚ ତାଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ କଶ୍ଚିତ୍ତେଷାଂ ସଂଵଦତାଂ ଗିରଃ। ଋତେ ଭୀଷ୍ମଂ ମହାବାହୁଂ ମାଂ ଚାପି ମୁନିତେଜସା
ସେମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହୁଥିଲେ, ତାହା କେହି ଶୁଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; କେବଳ ମହାବାହୁ ଭୀଷ୍ମ ଓ ମୁଁ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ, ଶୁଣିପାରିଲୁ।
ସଂଭ୍ରମଶ୍ଚ ମହାନାସୀତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵିଶାଂପତେ । ପତିଷ୍ଯତି ରଥାଦ୍ଭୀଷ୍ମେ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରିଯେ ତଦା
ବିଶ୍ୱର ପ୍ରିୟ ଭୀଷ୍ମ ରଥରୁ ପଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ, ରାଜା।
ଇତି ଦେଵଗଣାନାଂ ଚ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାତପାଃ। ତତଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଭୀଷ୍ମୋ ବୀଭତ୍ସୁଂ ନାଭ୍ଯଵର୍ତତ
ଦେବମଣ୍ଡଳର କଥା ଶୁଣି, ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ମହାତପସ୍ବୀ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଯାଇଲେ ନାହିଁ।