ଶରୈଃ କନକପୁଙ୍ଖୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରକମ୍ପନୈଃ । ନାରାଚୈର୍ଵତ୍ସଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଭୁଶୁଣ୍ଡୀଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୁନା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ତୀର, ଶକ୍ତି, ତୋମର, କମ୍ପନ, ଲୋହା ଶଳ, ଛେନା ଦାନ୍ତ ତୀର, ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅତାଡଯନ୍ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵସୃଞ୍ଜଯାଃ । ସ ଵିଶୀର୍ଣତନୁତ୍ରାମାଃ ପୀଡିତୋ ବହୁଭିସ୍ତଦା
ସମସ୍ତ ସୃଞ୍ଜୟ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭିଦ୍ରା ଓ ଆହତ ହେଲା।
ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ତଦା ଭୀଷ୍ମୋ ଭିଦ୍ଯମାନେଷୁ ମର୍ମସୁ । ସଂଦୀପ୍ତଶରଚାପାଗ୍ନିରସ୍ତ୍ରପ୍ରସୃତମାରୁତଃ
ତଥାପି, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମର୍ମସ୍ଥାନ ଭିଦ୍ରା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଧନୁ ଓ ତୀର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା, ଅସ୍ତ୍ରର ପବନ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବହିଲା।
ନେମିନିର୍ହ୍ରାଦସଂତାପୋ ମହାସ୍ତ୍ରୋଦଯପାଵକଃ । ଚିତ୍ରଚାପମହାଜ୍ଵାଲୋ ଵୀରକ୍ଷଯମହେନ୍ଧନଃ
ସେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ରବ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଧନୁ ଏହି ଅଗ୍ନିର ଅତି ଜ୍ୱାଳା, ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଏହି ଅଗ୍ନିର ଇନ୍ଧନ।
ଯୁଗାନ୍ତାଗନିସମପ୍ରଖ୍ଯଃ ପରେଷାଂ ସମପଦ୍ଯତ । ନିଵୃତ୍ଯ ରଥସଙ୍ଘାନାମନ୍ତରେଣ ଵିନିଃସୃତଃ
ସେ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଲେ; ରଥମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ମ ନେରନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପୁନର୍ମଧ୍ଯଗତଶ୍ଚରନ୍ । ତତଃ ପାଞ୍ଚାଲରାଜଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁମତୀତ୍ଯ ଚ
ସେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ଚଳି ଦେଖାଗଲେ; ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନୀକିନୀମଧ୍ଯମାସସାଦ ଵିଶାଂପତେ। ତତଃ ସାତ୍ଯକିଭୀମୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵଂ ଚ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାର ମଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା; ତାପରେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଥିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଂ ଚ ଵିରାଟଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାର୍ଷତମ୍ । ଭୀମଘୋଷୈର୍ମହାଵେଗୈର୍ମର୍ମାଵରଣଭେଦିଭିଃ
ଦ୍ରୁପଦ, ବିରାଟ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ତୀବ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁ ତୀର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭିଦ୍ରା କରିଥିଲା।
ଷଡେତାନ୍ନିଶିତୈର୍ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରଵିଵ୍ଯାଧୋତ୍ତକୈଃ ଶରୈଃ । ତସ୍ଯ ତେ ନିଶିତାନ୍ବାଣାତ୍ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାରଥାଃ
ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଛଅ ମହାବୀରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।
ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷ୍ମମର୍ଦଯାମାସୁରୋଜସା । ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ମହାବାଣାନ୍ଯାନ୍ମୁମୋଚ ମହାରଥଃ
ସମସ୍ତେ ଦଶଟି ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଶିଖଣ୍ଡୀ ମହାରଥୀ ଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ନ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ରୁଜଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାଶିତାଃ। ତତଃ କିରୀଟୀ ସଂରବ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଧାଵତ
ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଓ ପରି ତୀର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲା ନାହିଁ; ତାପରେ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ସମାଚ୍ଛିନତ୍। ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁଷଶ୍ଛେଦଂ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହାରଥାଃ
ଅର୍ଜୁନ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ କାଟିଦେଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଃ ଶଲ୍ଯୋ ଭଗଦତ୍ତସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଦ୍ରୋଣ, କୃତବର୍ମା, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ଶଳ୍ୟ ଓ ଭଗଦତ୍ତ,
ସପ୍ତୈତେ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କିରୀଟିନମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ତତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ଜଣ ଭୟଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଲେ।
ଅଭିପେତୁର୍ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ତେଷାମାପତତାଂ ଶବ୍ଦଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ; ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଉଦ୍ଧୂତାନାଂ ଯଥା ଶବ୍ଦଃ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଘ୍ନତ ତ୍ଵରତ ଗୃହ୍ଣୀତ ଵିଦ୍ଧ୍ଯଧ୍ଵମଵକର୍ତତ
ଯୁଗାନ୍ତରେ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ରର ଶବ୍ଦ ପରି, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ: 'ମାର, ଶୀଘ୍ର କର, ଧର, ଭିଦ୍ରା କର, କାଟିଦେ!'
ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି । ତଂ ଶବ୍ଦଂ ତୁମୁଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ଏହିପରି, ଫଳଗୁନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା; ସେହି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଯୋଧାମାନେ—
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ପରୀପ୍ସନ୍ତଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଭରତର୍ଷଭ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ଫଳଗୁନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପୃଷତପୁତ୍ର)—
ଵିରାଟଦ୍ରୁଷଦୌ ଚୋଭୌ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସପ୍ତୈତେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ଭୀରାଟ ରାଜା, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସାତ ଯୋଧା, ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ—
ସମଭ୍ଯଧାଵଂସ୍ତ୍ଵରିତାଶ୍ଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଧାରିଣଃ । ତେଷାଂ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଚମତ୍କାର ଧନୁଷ ଧରି, ତେବେ ତେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କମ୍ପନ ଦେଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସଂଗ୍ରମେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵାନାଂ ଦାନଵୈରିଵ । ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରକ୍ଷ୍ମମାଣଃ କିରୀଟିନା
ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ, ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗିଲା; ରଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଖଣ୍ଡୀ, କିରୀଟିନାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ—
ଅଵିଧ୍ଯଦ୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷଅମଂ ଛିନ୍ନଧନ୍ଵାନମାହଵେ। ସାରଥିଂ ଦଶଭିଶ୍ଚାସ୍ଯ ଧ୍ଵଜଂ ଚୈକେନ ଚିଚ୍ଛିଦେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭିଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଦଶଟି ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଭିଷ୍ମଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ; ତାଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଦଶଟି ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଧ୍ୱଜକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ଗାଙ୍ଗେଯୋ ଵେଗଵତ୍ତରମ୍। ତଦପ୍ଯସ୍ଯ ଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ତାପରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭିଷ୍ମ ଏକ ଅତି ତେଜ ଧନୁଷ ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ଫଳଗୁନ ତିନିଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଏହି ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ଏଵଂ ସ ପାଣ୍ଡଵଃ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଆତ୍ତମାତ୍ତଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଧନୁଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପରଂତପଃ
ଏହିପରି, କ୍ରୁଧ୍ଧ ପାଣ୍ଡବ ଆର୍ଜୁନ, ଭିଷ୍ମ ଯେଉଁ ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ପୁନିପୁନି କାଟିଦେଲେ।
ସ ଚ୍ଛିନ୍ନଧନ୍ଵା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସୃକ୍କିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍ । ଶକ୍ତିଂ ଜଗ୍ରାହ ତରସା ଗିରୀଣାମପି ଦାରଣୀମ୍
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଭିଷ୍ମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଓଠ ଚାଟି, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି ନେଲେ, ଯାହା ପାହାଡକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଗିଦେଇପାରେ।
ତାଂ ଚ ଚିକ୍ଷେପ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି । ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମଶନୀମିଵ
କ୍ରୁଧ୍ଧ ଭିଷ୍ମ ସେହି ଶକ୍ତିକୁ ଫଳଗୁନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଝାପିଦେଲେ; ତାହା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା, ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିବା ଦେଖି—
ସମାଦତ୍ତ ଶିତାନ୍ଭଲ୍ଲାନ୍ପଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନଃ । ତସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ତାଂ ଶକ୍ତିଂ ପଞ୍ଚଧା ପଞ୍ଚଭିଃ ଶରୈଃ
ପାଣ୍ଡବପୁତ୍ର ପାଞ୍ଚଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏଣ୍ଡା ନେଲେ; ସେହି ପାଞ୍ଚଟି ଏଣ୍ଡା ଦେଇ ଶକ୍ତିକୁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ କାଟିଦେଲେ।
ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଵାହୁପ୍ରଵେରିତାମ୍ । ସା ପପାତ ତଥା ଚ୍ଛିନ୍ନା ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧେନ କିରୀଟିନା
ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିଷ୍ମ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଶକ୍ତିକୁ ଝାପିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ କିରୀଟିନାଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଶକ୍ତି କାଟିଦିଆଯାଇ, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା।
ମେଘବୃନ୍ଦପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନେଵ ଶତହ୍ରଦା । ଛିନ୍ନାଂ ତାଂ ଶକ୍ତିମାଲୋକ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ କ୍ରୋଧସମନ୍ଵିତଃ
ମେଘମାଳାରୁ ଛୁଟିଯାଇଥିବା ମେଘ ପରି, କିମ୍ବା ଶତଧାରା ନଦୀ ଭାଗିଯାଇଥିବାପରି, ଶକ୍ତିକୁ କାଟିଦେଖି, ଭିଷ୍ମ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯଦ୍ରଣେ ଵୀରୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପରପୁରଂଜଯଃ। ଶକ୍ତୋଽହଂ ଧନୁଷୈକେନ ନିହନ୍ତୁଂ ସର୍ଵପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟ କରିଥିବା ସେହି ବୀର ଭିଷ୍ମ ଚିନ୍ତା କଲେ: 'ମୁଁ ଏକ ଧନୁଷ ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି।'