ଦଦୃଶୁଃ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ସମୁଦ୍ଯତମହାଯୁଧମ୍ । ତେ ସର୍ଵେ ଦୃଢଧନ୍ଵାନଃ ସଂଯୁଗେଷ୍ଵପଲାଯିନଃ
ସମସ୍ତେ ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ମହାଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଜିତ।
ବହୁଧା ଭୀଷ୍ମମାନର୍ଚ୍ଛୁର୍ମାର୍ଗଣୈଃ କ୍ଷତମାର୍ଗଣୈଃ । ଵିଧୂଯ ତାନ୍ବାଣଗଣାନ୍ଯେ ମୁକ୍ତାଃ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମୈଃ
ସମସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ବାଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୀଷ୍ମ ସେ ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବାଣମାଳାକୁ ଅପସାରଣ କରିଦେଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନାମଦୀନାତ୍ମା ଵ୍ଯଗାହତ ଵରୂଥିନୀମ୍ । ଚକ୍ରେ ଶରଵିଘାତଂ ଚ କ୍ରୀଡନ୍ନିଵ ପିତାମହଃ
ଭୀଷ୍ମ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଶିବିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଖେଳିବା ପରି ତାଙ୍କୁ ବାଣରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନାଭିସଂଧତ୍ତ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯେ ସ୍ମଯମାନୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ତସ୍ଯାନୁସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ଭୀଷ୍ମୋ ବାଣାଞ୍ଶିଖଣ୍ଡିନେ
ଭୀଷ୍ମ ବାରମ୍ବାର ହସି, ପଞ୍ଚାଳ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ବାଣ ନିଶାନା କଲେନି, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମର ନାରୀତ୍ୱକୁ ସ୍ମରଣ କରି।
ଜଘାନ ଦ୍ରୁପଦାନୀକେ ରଥାନ୍ସପ୍ତ ମହାରଥଃ । ତତଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଃ କ୍ଷଣେନ ସମଭୂତ୍ତଦା
ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଦଳରେ ସାତଟି ରଥକୁ ସଂହାର କଲେ; ତାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ମତ୍ସ୍ଯପାଞ୍ଚାଲଚେଦୀନାଂ ତମେକମଭିଧାଵତାମ୍ । ତେ ନରାଶ୍ଵରଥଵ୍ରାତୈର୍ମାର୍ଗଣୈଶ୍ଚ ପରଂତପ
ମତ୍ସ୍ୟ, ପଞ୍ଚାଳ ଓ ଚେଦି ଦେଶର ଯୋଧାମାନେ ଏକା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଅନେକ ମାନବ, ଘୋଡା ଓ ରଥ ଦଳ ଏବଂ ବାଣମାଳା ସହିତ।
ତମେକଂ ଛାଦଯାମାସୁର୍ମେଘା ଇଵ ଦିଵାକରମ୍ । ଭୀଷ୍ମଂ ଭାଗୀରଥୀପୁତ୍ରଂ ପ୍ରତପନ୍ତଂ ରଣେ ରିପୂନ୍
ସମସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମ, ଭାଗୀରଥୀପୁତ୍ର, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଦହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ମେଘ ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦେଇଥିବା ପରି ଆଡ଼େ ଲୁଚାଇଦେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଚ ତେଷାଂ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵାସୁରୋପମେ । କିରୀଟୀ ଭୀଷ୍ମମାନର୍ଚ୍ଛ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍
ତାପରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପରି ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଅର୍ଜୁନ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଏଵଂ ତେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶିଖଣ୍ଡିନମ୍ । ଵିଵ୍ଯଧୁଃ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ପରିଵାର୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ଏପରି, ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଘେରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶତଘ୍ନୀଭିଃ ସୁଘୋରାଭିଃ ପରିଘୈଶ୍ଚ ପରଶ୍ଵଥୈଃ । ମୁଦ୍ଗରୈର୍ମୁସଲୈଃ ପ୍ରାସୈଃ କ୍ଷେପଣୀଯୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଭୟଙ୍କର ଶତଘ୍ନୀ, ଲୋହା ଦଣ୍ଡ, କୁହା, ଗଦା, ମୁସଳ, ବଣ୍ଡା, ଓ ନିମନ୍ତି ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶରୈଃ କନକପୁଙ୍ଖୈଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତୋମରକମ୍ପନୈଃ । ନାରାଚୈର୍ଵତ୍ସଦନ୍ତୈଶ୍ଚ ଭୁଶୁଣ୍ଡୀଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୁନା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ତୀର, ଶକ୍ତି, ତୋମର, କମ୍ପନ, ଲୋହା ଶଳ, ଛେନା ଦାନ୍ତ ତୀର, ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୁଶୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅତାଡଯନ୍ରଣେ ଭୀଷ୍ମଂ ସହିତାଃ ସର୍ଵସୃଞ୍ଜଯାଃ । ସ ଵିଶୀର୍ଣତନୁତ୍ରାମାଃ ପୀଡିତୋ ବହୁଭିସ୍ତଦା
ସମସ୍ତ ସୃଞ୍ଜୟ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଭିଦ୍ରା ଓ ଆହତ ହେଲା।
ନ ଵିଵ୍ଯଥେ ତଦା ଭୀଷ୍ମୋ ଭିଦ୍ଯମାନେଷୁ ମର୍ମସୁ । ସଂଦୀପ୍ତଶରଚାପାଗ୍ନିରସ୍ତ୍ରପ୍ରସୃତମାରୁତଃ
ତଥାପି, ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କର ମର୍ମସ୍ଥାନ ଭିଦ୍ରା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଧନୁ ଓ ତୀର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା, ଅସ୍ତ୍ରର ପବନ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବହିଲା।
ନେମିନିର୍ହ୍ରାଦସଂତାପୋ ମହାସ୍ତ୍ରୋଦଯପାଵକଃ । ଚିତ୍ରଚାପମହାଜ୍ଵାଲୋ ଵୀରକ୍ଷଯମହେନ୍ଧନଃ
ସେ ଏକ ଉଚ୍ଚ ରବ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚମତ୍କାର ଧନୁ ଏହି ଅଗ୍ନିର ଅତି ଜ୍ୱାଳା, ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କର ବିନାଶ ଏହି ଅଗ୍ନିର ଇନ୍ଧନ।
ଯୁଗାନ୍ତାଗନିସମପ୍ରଖ୍ଯଃ ପରେଷାଂ ସମପଦ୍ଯତ । ନିଵୃତ୍ଯ ରଥସଙ୍ଘାନାମନ୍ତରେଣ ଵିନିଃସୃତଃ
ସେ ଯୁଗାନ୍ତର ଅଗ୍ନି ପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଲେ; ରଥମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ସ୍ମ ନେରନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ପୁନର୍ମଧ୍ଯଗତଶ୍ଚରନ୍ । ତତଃ ପାଞ୍ଚାଲରାଜଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟକେତୁମତୀତ୍ଯ ଚ
ସେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ଚଳି ଦେଖାଗଲେ; ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା ଓ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କ ପାଖରେ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାନୀକିନୀମଧ୍ଯମାସସାଦ ଵିଶାଂପତେ। ତତଃ ସାତ୍ଯକିଭୀମୌ ଚ ପାଣ୍ଡଵଂ ଚ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ସେ ପାଣ୍ଡବ ସେନାର ମଧ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ରାଜା; ତାପରେ ସାତ୍ୟକି, ଭୀମ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଥିଲେ।
ଦ୍ରୁପଦଂ ଚ ଵିରାଟଂ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଚ ପାର୍ଷତମ୍ । ଭୀମଘୋଷୈର୍ମହାଵେଗୈର୍ମର୍ମାଵରଣଭେଦିଭିଃ
ଦ୍ରୁପଦ, ବିରାଟ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ସମସ୍ତେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ତୀବ୍ର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁ ତୀର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭିଦ୍ରା କରିଥିଲା।
ଷଡେତାନ୍ନିଶିତୈର୍ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରଵିଵ୍ଯାଧୋତ୍ତକୈଃ ଶରୈଃ । ତସ୍ଯ ତେ ନିଶିତାନ୍ବାଣାତ୍ସନ୍ନିଵାର୍ଯ ମହାରଥାଃ
ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଛଅ ମହାବୀରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମହାରଥୀ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।
ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ଭୀଷ୍ମମର୍ଦଯାମାସୁରୋଜସା । ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ମହାବାଣାନ୍ଯାନ୍ମୁମୋଚ ମହାରଥଃ
ସମସ୍ତେ ଦଶଟି ଦଶଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଶିଖଣ୍ଡୀ ମହାରଥୀ ଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ନ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ରୁଜଂ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ମପୁଙ୍ଖାଃ ଶିଲାଶିତାଃ। ତତଃ କିରୀଟୀ ସଂରବ୍ଧୋ ଭୀଷ୍ମମେଵାଭ୍ଯଧାଵତ
ତଥାପି, ତାଙ୍କର ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଓ ପରି ତୀର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲା ନାହିଁ; ତାପରେ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ସମାଚ୍ଛିନତ୍। ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଧନୁଷଶ୍ଛେଦଂ ନାମୃଷ୍ଯନ୍ତ ମହାରଥାଃ
ଅର୍ଜୁନ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ କାଟିଦେଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଧନୁ ଭଙ୍ଗକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରୋଣଶ୍ଚ କୃତଵର୍ମା ଚ ସୈନ୍ଧଵଶ୍ଚ ଜଯଦ୍ରଥଃ । ଭୂରିଶ୍ରଵାଃ ଶଲଃ ଶଲ୍ଯୋ ଭଗଦତ୍ତସ୍ତଥୈଵ ଚ
ଦ୍ରୋଣ, କୃତବର୍ମା, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଜୟଦ୍ରଥ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ଶଳ, ଶଳ୍ୟ ଓ ଭଗଦତ୍ତ,
ସପ୍ତୈତେ ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କିରୀଟିନମଭିଦ୍ରୁତାଃ । ତତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ମହାରଥାଃ
ଏହି ସପ୍ତ ଜଣ ଭୟଙ୍କର ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ କିରୀଟୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ମହାରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖାଇଲେ।
ଅଭିପେତୁର୍ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧାଶ୍ଚାଦଯନ୍ତଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵମ୍ । ତେଷାମାପତତାଂ ଶବ୍ଦଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତି
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଢାକିଦେଲେ; ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲା।
ଉଦ୍ଧୂତାନାଂ ଯଥା ଶବ୍ଦଃ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଯୁଗକ୍ଷଯେ । ଘ୍ନତ ତ୍ଵରତ ଗୃହ୍ଣୀତ ଵିଦ୍ଧ୍ଯଧ୍ଵମଵକର୍ତତ
ଯୁଗାନ୍ତରେ ଉତ୍ତଳ ସମୁଦ୍ରର ଶବ୍ଦ ପରି, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ: 'ମାର, ଶୀଘ୍ର କର, ଧର, ଭିଦ୍ରା କର, କାଟିଦେ!'
ଇତ୍ଯାସୀତ୍ତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି । ତଂ ଶବ୍ଦଂ ତୁମୁଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥାଃ
ଏହିପରି, ଫଳଗୁନଙ୍କ ରଥ ପାଖକୁ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା; ସେହି ଭୟାନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଯୋଧାମାନେ—
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ପରୀପ୍ସନ୍ତଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ଭରତର୍ଷଭ । ସାତ୍ଯକିର୍ଭୀମସେନଶ୍ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ପାର୍ଷତଃ
ଫଳଗୁନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଭରତମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସାତ୍ୟକି, ଭୀମସେନ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ (ପୃଷତପୁତ୍ର)—
ଵିରାଟଦ୍ରୁଷଦୌ ଚୋଭୌ ରାକ୍ଷସଶ୍ଚ ଘଟୋତ୍କଚଃ । ଅଭିମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସପ୍ତୈତେ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ
ଭୀରାଟ ରାଜା, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ରାକ୍ଷସ ଘଟୋତ୍କଚ, ଏବଂ ରୁଷ୍ଟ ଅଭିମନ୍ୟୁ—ଏହି ସାତ ଯୋଧା, ରୋଷରେ ଭରିଯାଇ—
ସମଭ୍ଯଧାଵଂସ୍ତ୍ଵରିତାଶ୍ଚିତ୍ରକାର୍ମୁକଧାରିଣଃ । ତେଷାଂ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଚମତ୍କାର ଧନୁଷ ଧରି, ତେବେ ତେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ କମ୍ପନ ଦେଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।