ଵଧଃ ପଶୁଵରାହାଣାଂ ତଥୈଵ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍। ଶାନ୍ତନୌ ପୃଥିଵୀପାଲେ ନାଵର୍ତତ ତଥା ନୃପ
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଗାଈ, ବନ୍ଦର, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଧର୍ମୋତ୍ତରେ ରାଜ୍ଯେ ଶାନ୍ତନୁର୍ଵିନଯାତ୍ମଵାନ୍। ସମଂ ଶଶାସ ଭୂତାନି କାମରାଗଵିଵର୍ଜିତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିବା ରାଜ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସମଭାବରେ, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ ଛାଡି ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଚକୋରନେତ୍ରସ୍ତାମ୍ରାସ୍ଯଃ ସିଂହର୍ଷଭଗତିର୍ଯୁଵା। ଗୁଣୈରନୁପମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମସ୍ତୈରାଭିଗାମିକୈଃ। ଗମ୍ଭୀରଃ ସତ୍ଵସଂପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନଃ
ତାଙ୍କର ଚକୋର ପରି ଆଖି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ, ସିଂହ ବା ବୃଷଭ ପରି ଚାଳ, ଯୁବକ ଦେହ, ଅପୂର୍ବ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥିଲା, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିଲା।
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଯଜ୍ଞାର୍ଥମାରଭ୍ଯନ୍ତ ତଦା କ୍ରିଯାଃ। ନ ଚାଧର୍ମେଣ କେଷାଂଚିତ୍ପ୍ରାଣିନାମଭଵଦ୍ଵଧଃ
ସେ ସମୟରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧର୍ମରେ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା।
ଅସୁଖାନାମନାଥାନାଂ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତାମ୍। ସ ଏଵ ରାଜା ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମଭଵତ୍ପିତା
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅନାଥ ବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ, ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତା ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କୁରୁପତିଶ୍ରେଷ୍ଠେ ରାଜରାଜେଶ୍ଵରେ ସତି। ଶ୍ରିତା ଵାଗଭଵତ୍ସତ୍ଯଂ ଦାନଧର୍ମାଶ୍ରିତଂ ମନଃ
ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ଥିବା ସମୟରେ, ସତ୍ୟ କଥାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ମନ ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲା।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପଶଵଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ ଚ ମୈଥୁନମ୍।' ସ ସମାଃ ଷୋଡଶାଷ୍ଟୌ ଚ ଚତସ୍ରୋଽଷ୍ଟୌ ତଥାଽପରାଃ। ରତିମପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ବଭୂଵ ଵନଗୋଚରଃ
ପଶୁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମିଳନ ହେଉଥିଲା; ଷୋଳ, ଆଠ, ଚାରି ଓ ପୁଣି ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଗର ଆଶା ରଖିଲେ ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପରି ରହିଲେ।
ତଥାରୂପସ୍ତଥାଚାରସ୍ତଥାଵୃତ୍ତସ୍ତଥାଶ୍ରୁତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନାମ୍ନା ଦେଵଵ୍ରତୋ ଵସୁଃ
ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଆଚରଣ, ଚରିତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତେ ଏମିତି ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଗଙ୍ଗା ଜନ୍ମା ଝିଅ ପୁଅ ନାମ ଦେବବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ବସୁ କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସ ନିଷ୍ଣାତଃ ପାର୍ଥିଵେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ। ମହାବଲୋ ମହାସତ୍ଵୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାରଥଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି, ମହାନ ଶୌର୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିଲା, ଏବଂ ମହାରଥୀ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିନ୍ମୃଗଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଗଙ୍ଗାମନୁସରନ୍ନଦୀମ୍। ଭାଗୀରଥୀମଲ୍ପଜଲାଂ ଶାନ୍ତନୁର୍ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ନୃପଃ
ଏକଥର, ଏକ ହରିଣକୁ ଆଘାତ କରି, ଶାନ୍ତନୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅନୁସରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ଅତି କମ୍ ଜଳ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶାନ୍ତନୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ସ୍ଯନ୍ଦତେ କିଂ ନ୍ଵିଯଂ ନାଦ୍ଯ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯଥା ପୁରା
ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତନୁ, ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଆଜି ପୂର୍ବବତ୍ କାହିଁକି ପ୍ରବାହିତ ହେଉନାହିଁ?'
ତତୋ ନିମିତ୍ତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଦଦର୍ଶ ସ ମହାମନାଃ। କୁମାରଂ ରୂପସଂପନ୍ନଂ ବୃହନ୍ତଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍
ତା'ପରେ, ସେ ମହାନ୍ ମନସ୍କ ରାଜା କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯୁବକ।
ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣଂ ଯଥା ଦେଵଂ ପୁରନ୍ଦରମ୍। କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘିରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ତାଂ ଶରୈରାଚିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଦନ୍ତିକେ। ଅଭଵଦ୍ଵିସ୍ମିତୋ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍
ତାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଏକ ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଶାନ୍ତନୁସ୍ତଦା। ନୋପଲେଭେ ସ୍ମୃତିଂ ଧୀମାନଭିଜ୍ଞାତୁଂ ତମାତ୍ମଜମ୍
ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପୁଅକୁ ଶାନ୍ତନୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଏହି ସମୟରେ ତା'କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ମନେ ପକାଇପାରିଲେ।
ସ ତୁ ତଂ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହଯାମାସ ମାଯଯା। ସଂମୋହ୍ଯ ତୁ ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
କିନ୍ତୁ ସେ ଯୁବକ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତଦଦ୍ବୁତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜା ସ ଶାନ୍ତନୁଃ। ସଙ୍କମାନଃ ସୁତଂ ଗଙ୍ଗାମବ୍ରଵୀଦ୍ଦର୍ଶଯେତି ହ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ଗଙ୍ଗା ବିଭ୍ରତୀ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣୌ ତଂ କୁମାରମଲଙ୍କୃତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତା'ପରେ ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଧରିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଯୁବକକୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଅଲଙ୍କୃତାମାଭରଣୈର୍ଵିରଜୋମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାମପି ସ ତାଂ ନାଭ୍ଯଜାନାତ୍ସ ଶାନ୍ତନୁଃ
ସେ ନିଜେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯଂ ପୁତ୍ରମଷ୍ଟମଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରା ମଯ୍ଯଵିନ୍ଦଥାଃ। ସ ଚାଯଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନୁତ୍ତମଃ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଯୁବକ ହେଉଛି।
ଗୃହାଣେମଂ ମହାରାଜ ମଯା ସଂଵର୍ଧିତଂ ସୁତମ୍। ଆଦାଯ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ନଯସ୍ଵୈନଂ ଗୃହଂ ଵିଭୋ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ପୁଅକୁ ନେଉ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଲାଡ଼ିଲି; ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଘରକୁ ନେଇଯାଅ।
ଵେଦାନଧିଜଗେ ସାଙ୍ଗାନ୍ଵସିଷ୍ଠାଦେଷ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କୃତାସ୍ତ୍ରଃ ପରମେଷ୍ଵାସୋ ଦେଵରାଜସମୋ ଯୁଧି
ଏହି ପୁଅ ବସିଷ୍ଠଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାଖା ଶିଖିଛି, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବତାରାଜ ସମାନ।
ସୁରାଣାଂ ସଂମତୋ ନିତ୍ଯମସୁରାଣାଂ ଚ ଭାରତ। ଉଶା ଵେଦ ଯଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରମଯଂ ତଦ୍ଵେଦ ସର୍ଵଶଃ
ସେ ସଦା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ; ହେ ଭାରତ, ଉଶନାଙ୍କ ପାଖରେ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଅଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଜାଣେ।
ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରଃ ସୁରସୁରନମସ୍କୃତଃ। ଯଦ୍ଵେଦ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଚ୍ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନମସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ପୂଜିତ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁଅ ଯେଉଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟମାନ।
ତଵ ପୁତ୍ରେ ମହାବାହୌ ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗଂ ମହାତ୍ମନି। ଋଷିଃ ପରୈରନାଧୃଷ୍ଯୋ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ତୁମର ଏହି ମହାବାହୁ ଓ ମହାତ୍ମା ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଉପଶାସ୍ତ୍ର ଅଛି; ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଏହିଠାରେ ଅଛି।
ଯଦସ୍ତ୍ରଂ ଵେଦ ରାଭଶ୍ଚ ତଦେତସ୍ମିନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ମହେଷ୍ଵାସମିମଂ ରାଜନ୍ରାଜଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦମ୍
ରାଭ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଜାଣନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି; ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର, ହେ ରାଜା, ରାଜଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ମହାଭାଗା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ।' ତଯୈଵଂ ସମନୁଜ୍ଞାତଃ ପୁତ୍ରମାଦାଯ ଶାନ୍ତନୁଃ
ଏପରି କହି, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଏଠିଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏଭଳି ଅନୁମତି ମିଳି, ଶାନ୍ତନୁ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନେଲେ।
ଭ୍ରାଜମାନଂ ଯଥାଽଦିତ୍ଯମାଯଯୌ ସ୍ଵପୁରଂ ପ୍ରତି। ପୌରଵସ୍ତୁ ପୁରୀଂ ଗତ୍ଵା ପୁରନ୍ଦରପୁରୋପମାମ୍
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଲେ; ପୌରବବଂଶୀ ତାଙ୍କ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହର ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧାର୍ଥଂ ମେନେ ସୋତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ପୌରଵେଷୁ ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯାର୍ଥମଭଯପ୍ରଦମ୍
ସେ ନିଜେ ଭାବିଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଛି। ତାପରେ, ପୌରବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, ସେ ନିଜ ପୁଅକୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେବାକୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ।
ଗୁଣଵନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଯୌଵରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍। ପୌରଵାଞ୍ଶାନ୍ତନୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତରଂ ଚ ମହାଯଶାଃ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ ଗୁଣବାନ୍ ଏବଂ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା, ସେ ପୌରବ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲେ।