ରଥନେମିନିକୃତ୍ତୈଶ୍ଚ ଗଜୈଶ୍ଚୈଵାଵପୋଥିତୈଃ । ପାଦାତଶ୍ଚାପ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସାଶ୍ଵାଶ୍ଚ ହଯଯୋଧିନଃ
ରଥର ଚକ୍ରକୁ ହାତୀମାନେ ଦାନ୍ତରେ କାଟିଦେଇଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିଁଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ; ପଦାତି ଏବଂ ଘୋଡଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଘୋଡା ସହିତ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଚ ରଥଯୋଧାଶ୍ଚ ପରିପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ । ଵିକୀର୍ଣାଶ୍ଚ ରଥା ଭୂମୌ ଭଗ୍ରଚକ୍ରଯୁଗଧ୍ଵଜାଃ
ହାତୀ ଏବଂ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଡିଯାଉଥିଲେ; ଭୂମିରେ ରଥଗୁଡିକ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର, ଯୁଗ ଏବଂ ପତାକା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।
ତଦ୍ଗଜାଶ୍ଵରଥୌଘାନାଂ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତମ । ଛନ୍ନମାଯୋଧନଂ ରେଜେ ରକ୍ତାଭ୍ରମିଵ ଶାରଦମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡା ଏବଂ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଏହା ଶରତର ଲାଲ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ଵାନଃ କାକାଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ ଵୃକା ଗୋମାଯୁଭିଃ ସହ । ପ୍ରଣେର୍ଦୁର୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଵିକୃତାଶ୍ଚ ସଗଦ୍ଵିଜାଃ
କୁକୁର, କାଉ, ଗୃଧ୍ର, ବାଘ, ଶିଆଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାଂସଭୋଜୀ ପକ୍ଷୀମାନେ, ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଯାଇ, ବିକୃତ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵଵୁର୍ବହୁଵିଧଶ୍ଚୈଵ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାରୁତାଃ। ଦୃଶ୍ଯମାନେଷୁ ରକ୍ଷଃସୁ ଭୂତେଷୁ ଚ ନଦତ୍ସୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବହୁ ପ୍ରକାରର ବାୟୁ ବହୁଥିଲା; ଭୂତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନାନି ଚ ଦାମାନି ପତାକାଶ୍ଚ ମହାଧନାଃ । ଧୂଯମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସହସା ମାରୁତେରିତାଃ
ସୁନାର ଶୃଙ୍ଖଳ ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟ ପତାକାଗୁଡିକ ବାୟୁରେ ହଠାତ୍ ଉଡିଯାଉଥିଲେ, ତାହା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସଧ୍ଵଜାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଵିକୀର୍ଣାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହଜାର ଧଳା ଛତା ଏବଂ ପତାକା ସହିତ ବଡ଼ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସପତାକାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁଃ ଶରାତୁରାଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଗଦାଶକ୍ତିଧନୁର୍ଧରାଃ
ପତାକା ସହିତ ହାତୀମାନେ, ଶରରେ ଆହତ, ଦିଗଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା, ଗଦା, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଧନୁ ଧରିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତତଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । `ଇଷୁଭିସ୍ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ନାରାଚୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ।' ପେତୁରାର୍ତସ୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ରତତ୍ର ମହାଗଜାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶର ଏବଂ ଲୋହା ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ହଜାରେ ପଡିଯାଉଥିଲେ; ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ଏଠା ଓ ସେଠା ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି ପଡିଯାଉଥିଲେ।
ସେନାପତିସ୍ତୁ ସମରେ ପ୍ରାହ ସେନାଂ ମହାରଥଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ସୈନିକାଃ କିଂ କୃତେନ ଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାପତି, ବଡ଼ ରଥଯୋଦ୍ଧା, ସେନାକୁ କହିଲେ: 'ସେନାମାନେ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ବିଳମ୍ବ କରିବାର କଣ ଉପକାର?'
ସେନାପତିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୋମକାଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗୋଙ୍ଗେଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମନ୍ତତଃ
ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୋମକ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାରାଜ ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯନ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ କୌନ୍ତେଯଂ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଭୀଷ୍ମ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ରଣେ ଯାନ୍ତମଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଦଂଶିତଃ । ତତଃ ସମାହରଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ପାଵକୋପମମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶିଖଣ୍ଡୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିତ କରି ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ନିଜଘ୍ନେ ତାଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ମୋହଯିତ୍ଵା ପିତାମହମ୍
ଏହି ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧଳା ଘୋଡା ସହିତ, ପିତାମହଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ତୁମ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଅସଂଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଭୂଯିଷ୍ଠମନୁଵର୍ତିଷୁ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକପରାଃ ସର୍ଵେ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ସେନାଗୁଡିକ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ ହୋଇନଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପାଇଁ ଅନୁଗତ ହେଇଗଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଚ ହ୍ଯନୀକମନୀକେଷୁ ସମସଞ୍ଜତ ସଂକଲେ । ରଥା ନ ରଥିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପାଦାତା ନ ପଦାତିଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ସେନାରେ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ବିଘ୍ନ ଥିଲା, ରଥ ରଥୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ, ପଦାତି ପଦାତିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵା ନାଶ୍ଵୈରଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଗଜା ନ ଗଜଯୋଧିଭିଃ । ଉନ୍ମତ୍ତଵନ୍ମହାରାଜ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଭାରତ
ଘୋଡା ଘୋଡାସାରଥିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ, ହାତୀ ହାତୀଯୋଧାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ପାଗଳ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ ଭାରତ।
ମହାନ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ରୌଦ୍ରଃ ସେନଯୋଃ ସମପଦ୍ଯତ । ନରନାଗଗଣେଷ୍ଵେଵଂ ଵିକୀର୍ଣେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଦୁଇଟି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ହାତୀ ଦଳଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚିଖିଯାଇଥିଲେ।
କ୍ଷଯେ ତସ୍ମିନ୍ମହାରୌଦ୍ରେ ନିର୍ଵିଶେଷମଜାଯତ । ତତଃ ଶଲ୍ଯଃ କୃପଶ୍ଚୈଵ ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଭାରତ
ସେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶରେ ସମସ୍ତ ଭେଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ତାପରେ ଶଲ୍ୟ, କୃପ ଓ ଚିତ୍ରସେନ, ହେ ଭାରତ,
ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ରଥାନାସ୍ଥାଯ ଭାସ୍ଵରାନ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ରଣେ ଶୂରା ଧ୍ଵଜିନୀଂ ସମକମ୍ପଯନ୍
ଦୁଃଶାସନ ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ, ହେ ଶୂରମାନେ।
ସା ଵଧ୍ଯମାନା ସମରେ ପାଣ୍ଡୁସେନା ମହାତ୍ମଭିଃ । ତ୍ରାତାରଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵୈ ମଞ୍ଜମାନେଵ ନୌର୍ଜଂଲେ
ପାଣ୍ଡବ ସେନା, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେଉଥିବା, କୌଣସି ରକ୍ଷକ ପାଇଲାନାହିଁ; ସମୁଦ୍ରରେ ଭାସୁଥିବା ନୌକା ଭଳି ହେଇଗଲା।
ଯଥା ହି ଶୈଶିରଃ କାଲୋ ଗଵାଂ ମର୍ମାଣି କୃନ୍ତତି। ତଥା ପାଣ୍ଡୁସୁତାନାଂ ଵୈ ଭୀଷ୍ମୋ ମର୍ମାଣି କୃନ୍ତତି
ଯେପରି ଶୀତକାଳ ଗାଁଠିର ଜୀବନ ଅଂଶକୁ କାଟିଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଭୀଷ୍ମ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଅଂଶକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତଥୈଵ ତଵ ସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପାର୍ଥେନ ଚ ମହାତ୍ମନା। ନଵମେଘପ୍ରତୀକାଶାଃ ପାତିତା ବହୁଧା ଗଜାଃ
ତୁମ ସେନାରେ ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ନୂତନ ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ହାତୀ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପତିତ ହେଇଗଲେ।
ମୃଦ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପାର୍ଥେନ ନରଯୂଥପାଃ । ଇଷୁଭିସ୍ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ନାରାଚୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ
ପାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ନରପତିମାନେ ଚାପିଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ବାଣ ଓ ନାରାଚରେ ଆକ୍ରମିତ ହେଉଥିଲେ।
ପେତୁରାର୍ତସ୍ଵରଂ ଘୋରଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ମହାଗଜାଃ । ଆନଦ୍ଧାଭରଣୈଃ କାଯୈର୍ନିହତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ଏଠାରେ ମହାହାତୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ନିହତ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର।
ଛନ୍ନମାଯୋଧନଂ ରେଜେ ଶିରୋଭିଶ୍ଚ ସକୁଣ୍ଡଲୈଃ । ତସ୍ମିନ୍ନେଵ ମହାରାଜ ମହାଵୀରଵରକ୍ଷଯେ
ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଅସ୍ତ୍ର ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇଥିଲା, ମହାଶୂରମାନଙ୍କ ବିନାଶ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଭୀଷ୍ମେ ଚ ଯୁଧି ଵିକ୍ରାନ୍ତେ ପାଣ୍ଡଵେ ଚ ଧନଞ୍ଜଯେ । ତେ ପରାକ୍ରାନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ରାଜନ୍ଯୁଧି ପିତାମହମ୍
ଭୀଷ୍ମ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧନଞ୍ଜୟ, ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାମହଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି,
ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ସୈନ୍ଯପୁରସ୍କୃତାଃ । ଇଚ୍ଛନ୍ତୋ ନିଧନଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଵର୍ଗଂ କୃତ୍ଵା ପରାଯଣମ୍
ତୁମ ପୁଅମାନେ ସେନା ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶେଷ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି।
ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତସ୍ମିନ୍ଵୀରଵରକ୍ଷଯେ । ପାଣ୍ଡଵାପି ମହାରାଜ ସ୍ମରନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ବହୂନ୍
ସେମାନେ ମହାଶୂରମାନଙ୍କ ବିନାଶରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାରାଜ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
କ୍ଲେଶାନ୍କୃତାନ୍ସପୁତ୍ରେଣ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ନରାଧିପ । ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣେ ଶୂରା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଯ ତତ୍ପରାଃ
ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ କରି, ଶୂରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପାଇଁ ଅନୁଗତ ହେଇଗଲେ।