ଅନ୍ଯାନପି ମହାରାଜ ତାପଯାମାସ ପାର୍ଥିଵାନ୍ । ପରାଙ୍ମୁଖୀକୃତ୍ଯ ତଥା ଶରଵର୍ଷୈର୍ମହାରଥାନ୍
ଅର୍ଜୁନ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତୀରର ବର୍ଷାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ମହାରଥୀମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।
ପ୍ରାଵର୍ତଯତ ସଂଗ୍ରାମେ ଶୋଣିତୋଦାଂ ମହାନଦୀମ୍ । ମଧ୍ଯେନ କୁରୁସୈନ୍ଯାନାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଚ ଭାରତ
କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ସେନାର ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ଏକ ବଡ଼ ରକ୍ତ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ କରିଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନତିମହାଭୀମେ ରାଜନ୍ଵୀରଵରକ୍ଷଯେ । ଭୀଷ୍ମଂ ପ୍ରତି ପରାକ୍ରାନ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ
ଏହି ଅତି ଭୟଙ୍କର ବୀରମାନଙ୍କ ନାଶରେ, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରସର ହେଲେ।
ତେ ପରାକ୍ରାନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଯୁଧି ରାଜନ୍ପିତାମହମ୍ । ନ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତେ ପୁତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଲୋକପୁରସ୍କୃତାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାମହଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ରାଜା, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଫେରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକର ଆଶାରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଇଚ୍ଛନ୍ତୋ ନିଧନଂ ଯୁଦ୍ଧେ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରାଯଣାଃ । ପାଣ୍ଡଵାନଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତାଵକା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶାରେ, ତୁମ ଯୁଦ୍ଧପ୍ରମାଦିତ ପୁଅମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରସର ହେଲେ।
ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ମହାରାଜ ସ୍ମରନ୍ତୋ ଵିଵିଧାନ୍ବହୂନ୍ । କ୍ଲେଶାନ୍କୃତାନ୍ସପୁତ୍ରେଣ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ନରାଧିପ
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ରାଜା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପୁଅ ଆଗରୁ ସେମାନେ ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅନେକ କଷ୍ଟ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
ଭଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣେ ଶୂରାଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପୁରସ୍କୃତାଃ। ତାଵକାଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଯୋଧଯନ୍ତି ସ୍ମ ହୃଷ୍ଟଵତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟକୁ ଛାଡି ଦେଇ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ଏବଂ ତୁମ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ସ୍ବର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ, ଆନନ୍ଦରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଚ ରଥସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ବହୁଧା ରଥିଭିର୍ହତାଃ । ରଥାଶ୍ଚ ନିହତା ନାଗୈର୍ହଯାଶ୍ଚୈଵ ପଦାତିଭିଃ
ହାତୀ ଏବଂ ରଥର ଦଳଗୁଡିକୁ ଅନେକ ପ୍ରକାରରେ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମାରିଥିଲେ; ରଥଗୁଡିକୁ ହାତୀମାନେ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଘୋଡାମାନେ ପଦାତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ।
ଅନ୍ତରା ଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନାନି ଶରୀରାଣି ଶିରାଂସି ଚ । ନିପେତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଗଜାଶ୍ଵରଥଯୋଧିନାମ୍
ମଧ୍ୟରେ, ଶରୀର ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଚିରି ଯାଇଥିଲା, ହାତୀ, ଘୋଡା ଏବଂ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଶବ ଚାରିଦିଗରେ ପଡିଯାଉଥିଲା।
ଛନ୍ନମାଯୋଧନଂ ରାଜନ୍କୁଣ୍ଡଲାଙ୍ଗଦଧାରିଭିଃ। ପତିତୈଃ ପାତ୍ଯମାନୈଶ୍ଚ ରାଜପୁତ୍ରୈର୍ମହାରଥୈଃ
ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ରାଜପୁତ୍ର ଏବଂ ବଡ଼ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ, କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଆଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧିଥିବା, ପଡିଯାଇଥିବା ଏବଂ ମାରାଯାଉଥିବା, ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ରଥନେମିନିକୃତ୍ତୈଶ୍ଚ ଗଜୈଶ୍ଚୈଵାଵପୋଥିତୈଃ । ପାଦାତଶ୍ଚାପ୍ଯଧାଵନ୍ତ ସାଶ୍ଵାଶ୍ଚ ହଯଯୋଧିନଃ
ରଥର ଚକ୍ରକୁ ହାତୀମାନେ ଦାନ୍ତରେ କାଟିଦେଇଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚିଁଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ; ପଦାତି ଏବଂ ଘୋଡଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଘୋଡା ସହିତ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ।
ଗଜାଶ୍ଚ ରଥଯୋଧାଶ୍ଚ ପରିପେତୁଃ ସମନ୍ତତଃ । ଵିକୀର୍ଣାଶ୍ଚ ରଥା ଭୂମୌ ଭଗ୍ରଚକ୍ରଯୁଗଧ୍ଵଜାଃ
ହାତୀ ଏବଂ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଡିଯାଉଥିଲେ; ଭୂମିରେ ରଥଗୁଡିକ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ର, ଯୁଗ ଏବଂ ପତାକା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଥିଲା।
ତଦ୍ଗଜାଶ୍ଵରଥୌଘାନାଂ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତମ । ଛନ୍ନମାଯୋଧନଂ ରେଜେ ରକ୍ତାଭ୍ରମିଵ ଶାରଦମ୍
ହାତୀ, ଘୋଡା ଏବଂ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ରକ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଏହା ଶରତର ଲାଲ ମେଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ଵାନଃ କାକାଶ୍ଚ ଗୃଧ୍ରାଶ୍ଚ ଵୃକା ଗୋମାଯୁଭିଃ ସହ । ପ୍ରଣେର୍ଦୁର୍ଭକ୍ଷ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ଵିକୃତାଶ୍ଚ ସଗଦ୍ଵିଜାଃ
କୁକୁର, କାଉ, ଗୃଧ୍ର, ବାଘ, ଶିଆଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମାଂସଭୋଜୀ ପକ୍ଷୀମାନେ, ବହୁତ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଯାଇ, ବିକୃତ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵଵୁର୍ବହୁଵିଧଶ୍ଚୈଵ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ମାରୁତାଃ। ଦୃଶ୍ଯମାନେଷୁ ରକ୍ଷଃସୁ ଭୂତେଷୁ ଚ ନଦତ୍ସୁ ଚ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବହୁ ପ୍ରକାରର ବାୟୁ ବହୁଥିଲା; ଭୂତ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।
କାଞ୍ଚନାନି ଚ ଦାମାନି ପତାକାଶ୍ଚ ମହାଧନାଃ । ଧୂଯମାନା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ସହସା ମାରୁତେରିତାଃ
ସୁନାର ଶୃଙ୍ଖଳ ଏବଂ ମହାମୂଲ୍ୟ ପତାକାଗୁଡିକ ବାୟୁରେ ହଠାତ୍ ଉଡିଯାଉଥିଲେ, ତାହା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରସହସ୍ରାଣି ସଧ୍ଵଜାଶ୍ଚ ମହାରଥାଃ । ଵିକୀର୍ଣାଃ ସମଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ
ହଜାର ଧଳା ଛତା ଏବଂ ପତାକା ସହିତ ବଡ଼ ରଥଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସପତାକାଶ୍ଚ ମାତଙ୍ଗା ଦିଶୋ ଜଗ୍ମୁଃ ଶରାତୁରାଃ। କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଗଦାଶକ୍ତିଧନୁର୍ଧରାଃ
ପତାକା ସହିତ ହାତୀମାନେ, ଶରରେ ଆହତ, ଦିଗଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଏବଂ ରାଜା, ଗଦା, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଧନୁ ଧରିଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କରୁଥିଲେ।
ସମନ୍ତତଶ୍ଚ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ପତିତା ଧରଣୀତଲେ । `ଇଷୁଭିସ୍ତାଡ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ନାରାଚୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ।' ପେତୁରାର୍ତସ୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ରତତ୍ର ମହାଗଜାଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୂମିରେ ପଡିଥିବା ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଶର ଏବଂ ଲୋହା ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ହଜାରେ ପଡିଯାଉଥିଲେ; ବଡ଼ ହାତୀମାନେ ଏଠା ଓ ସେଠା ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର କରି ପଡିଯାଉଥିଲେ।
ସେନାପତିସ୍ତୁ ସମରେ ପ୍ରାହ ସେନାଂ ମହାରଥଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଗାଙ୍ଗେଯଂ ସୈନିକାଃ କିଂ କୃତେନ ଵଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେନାପତି, ବଡ଼ ରଥଯୋଦ୍ଧା, ସେନାକୁ କହିଲେ: 'ସେନାମାନେ, ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ବିଳମ୍ବ କରିବାର କଣ ଉପକାର?'
ସେନାପତିଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୋମକାଃ ସହ ସୃଞ୍ଜଯୈଃ । ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ଗୋଙ୍ଗେଯଂ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ସମନ୍ତତଃ
ସେନାପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୋମକ ଏବଂ ସୃଞ୍ଜୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା କରି ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ମହାରାଜ ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରମୁଦୀରଯନ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ କୌନ୍ତେଯଂ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ଭୀଷ୍ମ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ତଂ ଶିଖଣ୍ଡୀ ରଣେ ଯାନ୍ତମଭ୍ଯଦ୍ରଵତ ଦଂଶିତଃ । ତତଃ ସମାହରଦ୍ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦସ୍ତ୍ରଂ ପାଵକୋପମମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶିଖଣ୍ଡୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିତ କରି ମୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ନିଜଘ୍ନେ ତାଵକଂ ସୈନ୍ଯଂ ମୋହଯିତ୍ଵା ପିତାମହମ୍
ଏହି ସମୟରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧଳା ଘୋଡା ସହିତ, ପିତାମହଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ତୁମ ସେନାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଅସଂଵ୍ଯୂଢେଷ୍ଵନୀକେଷୁ ଭୂଯିଷ୍ଠମନୁଵର୍ତିଷୁ । ବ୍ରହ୍ମଲୋକପରାଃ ସର୍ଵେ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭାରତ
ସେନାଗୁଡିକ ଭଲଭାବେ ଗଠିତ ହୋଇନଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ପାଇଁ ଅନୁଗତ ହେଇଗଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଚ ହ୍ଯନୀକମନୀକେଷୁ ସମସଞ୍ଜତ ସଂକଲେ । ରଥା ନ ରଥିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପାଦାତା ନ ପଦାତିଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ସେନାରେ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ବିଘ୍ନ ଥିଲା, ରଥ ରଥୀଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ, ପଦାତି ପଦାତିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ।
ଅଶ୍ଵା ନାଶ୍ଵୈରଯୁଧ୍ଯନ୍ତ ଗଜା ନ ଗଜଯୋଧିଭିଃ । ଉନ୍ମତ୍ତଵନ୍ମହାରାଜ ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଭାରତ
ଘୋଡା ଘୋଡାସାରଥିଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ, ହାତୀ ହାତୀଯୋଧାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିନଥିଲେ; ଏଠାରେ ସମସ୍ତେ ପାଗଳ ଭଳି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ ଭାରତ।
ମହାନ୍ଵ୍ଯତିକରୋ ରୌଦ୍ରଃ ସେନଯୋଃ ସମପଦ୍ଯତ । ନରନାଗଗଣେଷ୍ଵେଵଂ ଵିକୀର୍ଣେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଦୁଇଟି ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିରତା ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ହାତୀ ଦଳଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚିଖିଯାଇଥିଲେ।
କ୍ଷଯେ ତସ୍ମିନ୍ମହାରୌଦ୍ରେ ନିର୍ଵିଶେଷମଜାଯତ । ତତଃ ଶଲ୍ଯଃ କୃପଶ୍ଚୈଵ ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଭାରତ
ସେ ଭୟଙ୍କର ବିନାଶରେ ସମସ୍ତ ଭେଦ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ତାପରେ ଶଲ୍ୟ, କୃପ ଓ ଚିତ୍ରସେନ, ହେ ଭାରତ,
ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ରଥାନାସ୍ଥାଯ ଭାସ୍ଵରାନ୍ । ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ରଣେ ଶୂରା ଧ୍ଵଜିନୀଂ ସମକମ୍ପଯନ୍
ଦୁଃଶାସନ ଓ ବିକର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କ ଚମକୁଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲେ, ହେ ଶୂରମାନେ।