ଋତେ ମହେନ୍ଦ୍ରତନଯାଚ୍ଛ୍ଵେତାଶ୍ଵାତ୍କୃଷ୍ଣସାରଥେଃ । ସ ହି ତଂ ସମରେ ରାଜନ୍ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଵିଜଯୋଽର୍ଜୁନଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛଡ଼ି, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ରଥୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରାଜା, ସେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାର ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ଵିଜିତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ଭୀଷ୍ମବାହୁଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଅର୍ଜୁନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସିଧାସିଧି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତୁମର ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ହାରିଗଲେ।
ପୁନଃ ପୁନଃ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯତ ମଦୋତ୍କଟଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଯୋଧଯନ୍ସଂଵ୍ଯରାଜତ
ସେ ପୁନିପୁନି ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଫେରାଇ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦ୍ରୁଢ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ଯୋଧାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧୈଵ ପିତାମହମ୍ । ଶରୈରଶନିସଂସ୍ପର୍ଶୈସ୍ତଥା ସର୍ପଵିଷୋପମୈଃ
ରାଜା, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅସନି ଦେଇବା ଭଳି ଏବଂ ସାପବିଷ ଭଳି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନ ଚ ସ୍ମ ତେ ରୁଜଂ ଚକ୍ରୁଃ ପିତୁସ୍ତଵ ଜନେଶ୍ଵର । ସ୍ମଯ୍ରମାନସ୍ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତାନ୍ବାଣାଞ୍ଜଗୃହେ ତଦା
କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ତ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହସି ହସି ସେଠାରେ ସେ ତୀରଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉଷ୍ଣାର୍ତୋ ହି ନରୋ ଯଦ୍ଵଜ୍ଜଲଧାରାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛତି । ତଥା ଜଗ୍ରାହ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶରଧାରାଃ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଏକ ଲୋକ ତାପରେ ତଳି ଜଳଧାରାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ତୀରବୃଷ୍ଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ମହାରାଜ ଦଦୃଶୁର୍ଘୋରମାହଵେ। ଭୀଷ୍ମଂ ଦହନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯାନି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାଂ
ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦହିଯାଉଥିଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଵ ସୁତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ମାରିଷ । ଅଭିଦ୍ରଵତ ସଂଗ୍ରାମେ ଫଲ୍ଗୁନଂ ସର୍ଵତୋ ରଣେ
ତାପରେ, ମାରିଷା, ତୁମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କହିଲେ: 'ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଆକ୍ରମଣ କର!'
ଭୀଷ୍ମୋ ଵଃ ସମରେ ସର୍ଵାନ୍ପାଯିଷ୍ଯତି ଧର୍ମଵିତ୍। ତଦ୍ଭଯଂ ସୁମହତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ଯୁଧ୍ଯତ
'ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ଏହି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଏଷ ତାଲେନ ମହତା ଭୀଷ୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି ପାଲଯନ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସମରେ ଶର୍ମ ଵର୍ମ ଚ
'ଭୀଷ୍ମ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ଦଠିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।'
ଦେଵା ଅପି ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ନାଲଂ ଭୀଷ୍ମଂ ସମାସିତୁମ୍ । କିମୁ ପାର୍ଥା ମହାତ୍ମାନଂ ମର୍ତ୍ଯଭୂତା ମହାବଲାଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ହେବାରୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ କି?
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରଵତ ମା ଯୋଧାଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଅହମଦ୍ଯ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ତେଣୁ ଯୋଧାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାଗିବେ ନାହିଁ; ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ସହିତଃ ସର୍ଵତୋ ଯତ୍ତୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚୋ ରାଜଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧନ୍ଵିନଃ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଦ୍ୟମ କର; ରାଜା, ତୁମ ଧନୁର୍ଧର ପୁଅଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ଅର୍ଜୁନଂ ପ୍ରତି ସଂଯତ୍ତା ବଲଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ । ତେ ଵିଦେହାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦାସେରକଗଣାଶ୍ଚ ହ
ବଳଶାଳୀ ବିଦେହ, କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ଦାସେରକ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଭିପେତୁର୍ନିଷାଦାଶ୍ଚ ସୌଵୀରାଶ୍ଚ ମହାରଣେ । ବାହ୍ଲୀକା ଦରଦାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତୀଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯମାଲଵାଃ
ନିଷାଦ ଏବଂ ସୌବୀରମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ; ବାହ୍ଳିକ, ଦରଦ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ମାଳବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଅଭୀଷାହାଃ ଶୂରସେନାଃ ଶିବଯୋଽଥ ଵସାତଯଃ । ସାଲ୍ଵଃ ଶକାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ଅମ୍ବଷ୍ଠାଃ କେକଯୌଃ ସହ
ଅଭୀଷାହ, ଶୂରସେନ, ଶିବି ଏବଂ ବସାତ, ସାଲ୍ବ, ଶକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, କେକୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଅଭିପେତୂ ରଣେ ପାର୍ଥଂ ପତଙ୍ଗା ଇଵ ପାଵକମ୍ । ସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସହାନୀକାନ୍ମହାରାଜ ମହାରଥାନ୍
ସେମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯିବା ପରି; ମହାରାଜ, ସେ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ଦଳ ଏବଂ ମହାରଥମାନେ ସହ—
ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପ୍ରସଂଧାଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ସ ତୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାଵେଗୈର୍ଦଦାହ ସୁମହାବଲଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏକସାଥି ଚଲାଇଲେ; ସେ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତି ସହିତ, ନିଜ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେକୁ ଦହିଦେଲେ।
ଶରପ୍ରତାପୈର୍ବୀଭତ୍ସୁଃ ପତଙ୍ଗାନିଵ ପାଵକଃ । ତସ୍ଯ ବାଣସହସ୍ରାଣି ସୃଜତୋ ଦୃଢଧନ୍ଵିନଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରର ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣରେ, ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡି ଦହିଯିବା ପରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁରୁ ହଜାର ହଜାର ତୀର ବାହାରିଲା।
ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାକାଶେ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ସମଦୃଶ୍ଯତ। ତେ ଶରାର୍ତା ମହାରାଜ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣମହାଧ୍ଵଜାଃ
ଗାଣ୍ଡୀବ ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ମହାରଥୀମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବନ୍ଧାମାନେ ବିକ୍ରିତ ହୋଇ ଚିଁଡ଼ିଯିବା ପରି ହେଇଗଲା।
ନାଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ରାଜାନଃ ସହିତା ଵାନରଧ୍ଵଜମ୍ । ସଧ୍ଵଜା ରଥିନଃ ପେତୁର୍ହଯାରୋହା ହଯୈଃ ସହ
ବାନର ଧ୍ୱଜ ଧାରୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ରଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ସହିତ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଘୋଡ଼ାରୋହୀମାନେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ସଗଜାଶ୍ଚ ଗଜାରୋହାଃ କିରୀଟିଶରତାଡିତାଃ । ତତୋଽର୍ଜୁନଭୁଜୋତ୍ସୃଷ୍ଟୈରାଵୃତାଽଽସୀଦ୍ଵସୁଂଧରା
ହାତୀ ଓ ହାତୀର ଚାଳକମାନେ ମଧ୍ୟ କିରିଟି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭୁଜରୁ ବାହାରିଥିବା ତୀରରେ ପୃଥିବୀ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଗଲା।
ଵିଦ୍ରୁତଂ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଶରୈର୍ବଲମଦୃଶ୍ଯତ । ଅଥ ପାର୍ଥୋ ମହାରାଜ ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା ଵରୂଥିନୀମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ ସେନା ଭୟରେ ପଳାଇବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାପରେ, ମହାରାଜ, ପାର୍ଥ ସେନାକୁ ଭଗାଇଦେଲେ।
ଦୁଃଶାସନାଯ ସୁବହୂନ୍ପ୍ରେଷଯାମାସ ସାଯକାନ୍ । ତେ ତୁ ଭିତ୍ତ୍ଵା ତଵ ସୁତଂ ଦୁଃଶାସନମଯୋମୁଖାଃ
ପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଅନେକ ତୀର ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ଏହି ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ତୀରମାନେ ତୁମ ପୁଅ ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଭେଦିଦେଲେ।
ଧରଣୀଂ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ଵଲ୍ମୀକମିଵ ପନ୍ନଗାଃ । ହଯାଂଶ୍ଚାସ୍ଯ ତତୋ ଜଘ୍ନେ ସାରଥିଂ ଚ ନ୍ଯପାତଯତ୍
ସେ ତୀରମାନେ ସମସ୍ତେ ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ଏକ ଜହ୍ନା ପରି ଭିତରକୁ ଯାଇଗଲେ; ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦୁଃଶାସନଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମାରିଦେଲେ ଓ ସାରଥିକୁ ତଳେ ପଡ଼ାଇଲେ।
ଵିଵିଂଶତିଂ ଚ ଵିଂଶତ୍ଯା ଵିରଥୀକୃତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଆଜଘାନ ଭୃଶଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚଭିର୍ନତପର୍ଵଭିଃ
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଏଉଁଠି ଅଧିକ ଶତ ତୀରରେ ବିବିଂଶତିଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ; ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କୃପଂ ଵିକର୍ଣଂ ଶଲ୍ଯଂ ଚ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବହୁଭିରାଯସୈଃ । ଚକାର ଵିରଥାଂଶ୍ଚୈଵ କୌନ୍ତେଯଃ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ
କୃପ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ଶାଲ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ ଅନେକ ଲୋହା ତୀରରେ ଆହତ କଲେ; କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ।
ଏଵଂ ତେ ଵିରଥାଃ ସର୍ଵେ କୃପଃ ଶଲ୍ଯଶ୍ଚ ମାରିଷ । ଦୁଃଶାସନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ତଥୈଵ ଚ ଵିଵିଂଶତିଃ
ଏଭଳି, କୃପ, ଶାଲ୍ୟ, ଦୁଃଶାସନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିବିଂଶତି — ସମସ୍ତେ ରଥହୀନ ହୋଇଗଲେ।
ସଂପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ତ ସମରେ ନିର୍ଜିତାଃ ସଵ୍ଯସାଚିନା । ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରାଜିତ୍ଯ ମହାରଥାନ୍
ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ; ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାରଥୀମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ରଣେ ପାର୍ଥୋ ଵିଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ । ତଥୈଵ ଶରଵର୍ଷେଣ ଭାସ୍କରୋ ରଶ୍ମିଵାନିଵ
ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୂମହୀନ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଉଥିଲେ; ତୀରର ବର୍ଷାରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।