ତଥୈଵ ଚ ଚମୂଂ ସର୍ଵାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ । ଅପ୍ରୈଷୀତ୍ସ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରଲୋକାଯ ମାରିଷ
ଏହିପରି ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ମୃତ୍ୟୁପଥେ ପଠାଇଲେ, ମାରିଷ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତାଃ । ଭୀଷ୍ମଂ ସଂଛାଦଯାମାସୁର୍ମେଘା ଇଵ ଦିଵାକରମ୍
ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମହାସେନାରେ ଘିରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏମିତି ଆଛାଦନ କଲେ, ଯେମିତି ମେଘ ଦିନକୁ ସୁର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଇ।
ସ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵୃତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହି ଭରତର୍ଷଭ । ନିର୍ଦଦାହ ରଣେ ଶୂରାନ୍ଵନେ ଵହ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଥିବା ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନିର ପରି ଜ୍ୱଳି, ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଅଯୋଧଯଚ୍ଚ ଯତ୍ପାର୍ଥଂ ଜୁଗୋପ ଚ ପିତାମହମ୍
ସେଠାରେ ଆମେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ; ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପିତାମହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
କର୍ମଣା ତେନ ସମରେ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧନ୍ଵିନଃ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ତୁତୁଷୁଃ ସର୍ଵେ ଲୋକା ମହାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପୁତ୍ର ଦୁଃଶାସନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ମହାତ୍ମାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଯଦେକଃ ସମରେ ପାର୍ଥାନ୍ସାନୁଗାନ୍ସମଯୋଧଯତ୍ । ନ ଚୈନଂ ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଦ୍ଧେ ଵାରଯାମାସୁରୁଲ୍ବଣମ୍
ଏକା ଦୁଃଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେନି।
ଦୁଃଶାସନେନ ସମରେ ରଥିନୋ ଵିରଥୀକୃତାଃ । ସାଦିନଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ହସ୍ତିନଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ଦୁଃଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ମହାବଳୀ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଵିନିର୍ଭିନ୍ନାଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନିପେତୁର୍ଵସୁଧାତଲେ । ଶରାତୁରାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଦନ୍ତିନୋ ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ ପାଇ, ହାତୀମାନେ ଭୟରେ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଗଲେ।
ଯଥାଗ୍ନିରିନ୍ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜ୍ଵଲେଦ୍ଦୀପ୍ତାର୍ଚିରୁଲ୍ବଣମ୍ । ତଥା ଜଜ୍ଵାଲ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ପାଣ୍ଡୁସେନାଂ ଵିନିର୍ଦହନ୍
ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ପାଇଲେ ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି, ସେପରି ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ତଂ ଭାରତମହାମାତ୍ରଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ । ଜେତୁଂ ନୋତ୍ସହତେ କଶ୍ଚିନ୍ନାଭ୍ଯୁଦ୍ଯାତୁଂ କଥଂଚନ
ଭାରତମାନଙ୍କ ମହାମାତ୍ର ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ କେହି ଜିତିପାରିଲେନି, କିମ୍ବା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସାହସ କରିପାରିଲେନି।
ଋତେ ମହେନ୍ଦ୍ରତନଯାଚ୍ଛ୍ଵେତାଶ୍ଵାତ୍କୃଷ୍ଣସାରଥେଃ । ସ ହି ତଂ ସମରେ ରାଜନ୍ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଵିଜଯୋଽର୍ଜୁନଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛଡ଼ି, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ରଥୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରାଜା, ସେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାର ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ଵିଜିତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ଭୀଷ୍ମବାହୁଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଅର୍ଜୁନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସିଧାସିଧି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତୁମର ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ହାରିଗଲେ।
ପୁନଃ ପୁନଃ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯତ ମଦୋତ୍କଟଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଯୋଧଯନ୍ସଂଵ୍ଯରାଜତ
ସେ ପୁନିପୁନି ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଫେରାଇ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦ୍ରୁଢ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ଯୋଧାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧୈଵ ପିତାମହମ୍ । ଶରୈରଶନିସଂସ୍ପର୍ଶୈସ୍ତଥା ସର୍ପଵିଷୋପମୈଃ
ରାଜା, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅସନି ଦେଇବା ଭଳି ଏବଂ ସାପବିଷ ଭଳି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନ ଚ ସ୍ମ ତେ ରୁଜଂ ଚକ୍ରୁଃ ପିତୁସ୍ତଵ ଜନେଶ୍ଵର । ସ୍ମଯ୍ରମାନସ୍ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତାନ୍ବାଣାଞ୍ଜଗୃହେ ତଦା
କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ତ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହସି ହସି ସେଠାରେ ସେ ତୀରଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉଷ୍ଣାର୍ତୋ ହି ନରୋ ଯଦ୍ଵଜ୍ଜଲଧାରାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛତି । ତଥା ଜଗ୍ରାହ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶରଧାରାଃ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଏକ ଲୋକ ତାପରେ ତଳି ଜଳଧାରାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ତୀରବୃଷ୍ଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ମହାରାଜ ଦଦୃଶୁର୍ଘୋରମାହଵେ। ଭୀଷ୍ମଂ ଦହନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯାନି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାଂ
ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦହିଯାଉଥିଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଵ ସୁତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ମାରିଷ । ଅଭିଦ୍ରଵତ ସଂଗ୍ରାମେ ଫଲ୍ଗୁନଂ ସର୍ଵତୋ ରଣେ
ତାପରେ, ମାରିଷା, ତୁମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କହିଲେ: 'ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଆକ୍ରମଣ କର!'
ଭୀଷ୍ମୋ ଵଃ ସମରେ ସର୍ଵାନ୍ପାଯିଷ୍ଯତି ଧର୍ମଵିତ୍। ତଦ୍ଭଯଂ ସୁମହତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ଯୁଧ୍ଯତ
'ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ଏହି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଏଷ ତାଲେନ ମହତା ଭୀଷ୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି ପାଲଯନ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସମରେ ଶର୍ମ ଵର୍ମ ଚ
'ଭୀଷ୍ମ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ଦଠିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।'
ଦେଵା ଅପି ସମୁଦ୍ଯୁକ୍ତା ନାଲଂ ଭୀଷ୍ମଂ ସମାସିତୁମ୍ । କିମୁ ପାର୍ଥା ମହାତ୍ମାନଂ ମର୍ତ୍ଯଭୂତା ମହାବଲାଃ
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ମହାତ୍ମା ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ହେବାରୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବେ କି?
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ରଵତ ମା ଯୋଧାଃ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ଅହମଦ୍ଯ ରଣେ ଯତ୍ତୋ ଯୋଧଯିଷ୍ଯାମି ପାଣ୍ଡଵମ୍
ତେଣୁ ଯୋଧାମାନେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାଗିବେ ନାହିଁ; ଆଜି ମୁଁ ନିଜ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ସହିତଃ ସର୍ଵତୋ ଯତ୍ତୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଵସୁଧାଧିପୈଃ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚୋ ରାଜଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧନ୍ଵିନଃ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଚାରିପାଖରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଉଦ୍ୟମ କର; ରାଜା, ତୁମ ଧନୁର୍ଧର ପୁଅଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି—
ଅର୍ଜୁନଂ ପ୍ରତି ସଂଯତ୍ତା ବଲଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ । ତେ ଵିଦେହାଃ କଲିଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଦାସେରକଗଣାଶ୍ଚ ହ
ବଳଶାଳୀ ବିଦେହ, କଳିଙ୍ଗ ଏବଂ ଦାସେରକ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଅଭିପେତୁର୍ନିଷାଦାଶ୍ଚ ସୌଵୀରାଶ୍ଚ ମହାରଣେ । ବାହ୍ଲୀକା ଦରଦାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତୀଚ୍ଯୋଦୀଚ୍ଯମାଲଵାଃ
ନିଷାଦ ଏବଂ ସୌବୀରମାନେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ; ବାହ୍ଳିକ, ଦରଦ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ମାଳବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଅଭୀଷାହାଃ ଶୂରସେନାଃ ଶିବଯୋଽଥ ଵସାତଯଃ । ସାଲ୍ଵଃ ଶକାସ୍ତ୍ରିଗର୍ତାଶ୍ଚ ଅମ୍ବଷ୍ଠାଃ କେକଯୌଃ ସହ
ଅଭୀଷାହ, ଶୂରସେନ, ଶିବି ଏବଂ ବସାତ, ସାଲ୍ବ, ଶକ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, କେକୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଅଭିପେତୂ ରଣେ ପାର୍ଥଂ ପତଙ୍ଗା ଇଵ ପାଵକମ୍ । ସ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସହାନୀକାନ୍ମହାରାଜ ମହାରଥାନ୍
ସେମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ଯିବା ପରି; ମହାରାଜ, ସେ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ଦଳ ଏବଂ ମହାରଥମାନେ ସହ—
ଦିଵ୍ଯାନ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ପ୍ରସଂଧାଯ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ସ ତୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାଵେଗୈର୍ଦଦାହ ସୁମହାବଲଃ
ଧନଞ୍ଜୟ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଚିନ୍ତା କରି ଏକସାଥି ଚଲାଇଲେ; ସେ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକର ଦ୍ରୁତ ଶକ୍ତି ସହିତ, ନିଜ ଅପାର ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେକୁ ଦହିଦେଲେ।
ଶରପ୍ରତାପୈର୍ବୀଭତ୍ସୁଃ ପତଙ୍ଗାନିଵ ପାଵକଃ । ତସ୍ଯ ବାଣସହସ୍ରାଣି ସୃଜତୋ ଦୃଢଧନ୍ଵିନଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ତୀରର ତୀବ୍ର ଆକ୍ରମଣରେ, ପୋକାମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡି ଦହିଯିବା ପରି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁରୁ ହଜାର ହଜାର ତୀର ବାହାରିଲା।
ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାକାଶେ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ସମଦୃଶ୍ଯତ। ତେ ଶରାର୍ତା ମହାରାଜ ଵିପ୍ରକୀର୍ଣମହାଧ୍ଵଜାଃ
ଗାଣ୍ଡୀବ ଆକାଶରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ମହାରଥୀମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବନ୍ଧାମାନେ ବିକ୍ରିତ ହୋଇ ଚିଁଡ଼ିଯିବା ପରି ହେଇଗଲା।