ନୀତାନମନ୍ଯନ୍ତ ଜନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଵିକ୍ରମମ୍ । ନ କଶ୍ଚିଦେନଂ ସମରେ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାତି ମହାରଥଃ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ବୀରତା ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ, ସେମାନେ ନିତା ଯାଇଛନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧରେ କେହି ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସମ୍ନିକଟକୁ ଆସିବା ସାହସ କଲେନି।
ଋତେ ପାଣ୍ଡୁସୁତଂ ଵୀରଂ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵଂ କୃଷ୍ଣସାରଥିମ୍ । ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ଚ ସମରେ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯମମିତୌଜସମ୍
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଶୂର ପୁଅ, ଶ୍ୱେତ ଘୋଡ଼ା ଓ କୃଷ୍ଣ ସାରଥୀ ସହିତ, ଏବଂ ପଞ୍ଚାଳର ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ଏହିମାନେ ଛଡ଼ା।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ଭୀଷ୍ମମାସାଦ୍ଯ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍ । ଦଶଭିର୍ନିଶିତୈର୍ଭଲ୍ଲୈରାଜଘାନ ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଛାତିରେ ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ଘାତ କଲା।
ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯଃ କ୍ରୋଧଦୀପ୍ତେନ ଚକ୍ଷୁଷା । ସଂପ୍ରେକ୍ଷତ କଟାକ୍ଷେଣ ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଭାରତ
ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିତ ଚକ୍ଷୁରେ ଶିଖଣ୍ଡୀକୁ ଦେଖି, ଏକପଟି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଏମିତି ଦେଖିଲେ ଯେ, ତାକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଛନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ସ୍ମରନ୍ରାଜନ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। ନାଜଘାନ ରଣେ ଭୀଷ୍ମଃ ସ ଚ ତନ୍ନାଵବୁଦ୍ଧଵାନ୍
ରାଜା, ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଜନନୀ ଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଭୀଷ୍ମ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଉଥିବା ସମୟରେ ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଘାତ କଲେନି; ଏହି କଥା ଶିଖଣ୍ଡୀ ଜାଣିଲେନି।
ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ମହାରାଜ ଶିଖଣ୍ଡିନମଭାଷତ । ଅଭିତ୍ଵରସ୍ଵାସ୍ଯ ଵଧେ ଶିଖଣ୍ଡିନ୍ରଥସତ୍ତମ
ମହାରାଜ, ଅର୍ଜୁନ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁରନ୍ତ ଆଗେ ବଢ଼, ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବଧ କର, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।"
କିଂ ତେ ଵିଵକ୍ଷଯା ଵୀର ଜହି ଭୀଷ୍ମଂ ମହାରଥମ୍ । ନ ହ୍ଯନ୍ଯମନୁପଶ୍ଯାମି କଂଚିଦ୍ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ବଲେ
"ବୀର, କାହିଁକି ଦ୍ୱିଧା କରୁଛ? ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ, ଏହି ମହାରଥୀକୁ, ବଧ କର। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସେନାରେ ଏହି କାମ କରିପାରିବା ଆଉ କେହି ନାହିଁ।"
ଯଃ ଶକ୍ତଃ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଂ ଯୋଧଯେତ ପିତାମହମ୍ । ଋତେ ତ୍ଵାଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମି ତେ
"ତୁମେ ଛଡ଼ି, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ପିତାମହଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିପାରିବା କେହି ନାହିଁ। ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।"
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଭରତର୍ଷଭ । ଶରୈର୍ନାନାଵିଧୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ପିତାମହମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ତୀର ନେଇ ତୁରନ୍ତ ପିତାମହଙ୍କ ଉପରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ଅଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତାନ୍ବାଣାନ୍ପିତା ଦେଵଵ୍ରତସ୍ତଵ । ଅର୍ଜୁନଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଵାରଯାମାସ ସାଯକୈଃ
ତୁମର ପିତା ଦେବବ୍ରତ, ଏହି ତୀରଗୁଡିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ତୀର ଦେଇ ରୋକିଲେ।
ତଥୈଵ ଚ ଚମୂଂ ସର୍ଵାଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ । ଅପ୍ରୈଷୀତ୍ସ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପରଲୋକାଯ ମାରିଷ
ଏହିପରି ମହାରଥୀ ଭୀଷ୍ମ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ମୃତ୍ୟୁପଥେ ପଠାଇଲେ, ମାରିଷ।
ତଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ରାଜନ୍ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତାଃ । ଭୀଷ୍ମଂ ସଂଛାଦଯାମାସୁର୍ମେଘା ଇଵ ଦିଵାକରମ୍
ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ମହାସେନାରେ ଘିରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏମିତି ଆଛାଦନ କଲେ, ଯେମିତି ମେଘ ଦିନକୁ ସୁର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକି ଦେଇ।
ସ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵୃତୋ ଭୀଷ୍ମୋ ହି ଭରତର୍ଷଭ । ନିର୍ଦଦାହ ରଣେ ଶୂରାନ୍ଵନେ ଵହ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍
ଭୀଷ୍ମ, ଚାରିପାଖରେ ଘିରି ଥିବା ଭାରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଗ୍ନିର ପରି ଜ୍ୱଳି, ଶୂରମାନଙ୍କୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତମପଶ୍ଯାମ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପୌରୁଷମ୍ । ଅଯୋଧଯଚ୍ଚ ଯତ୍ପାର୍ଥଂ ଜୁଗୋପ ଚ ପିତାମହମ୍
ସେଠାରେ ଆମେ ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖିଲୁ; ସେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ପିତାମହଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
କର୍ମଣା ତେନ ସମରେ ତଵ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧନ୍ଵିନଃ । ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ତୁତୁଷୁଃ ସର୍ଵେ ଲୋକା ମହାତ୍ମନଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପୁତ୍ର ଦୁଃଶାସନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ମହାତ୍ମାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଯଦେକଃ ସମରେ ପାର୍ଥାନ୍ସାନୁଗାନ୍ସମଯୋଧଯତ୍ । ନ ଚୈନଂ ପାଣ୍ଡଵା ଯୁଦ୍ଧେ ଵାରଯାମାସୁରୁଲ୍ବଣମ୍
ଏକା ଦୁଃଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେନି।
ଦୁଃଶାସନେନ ସମରେ ରଥିନୋ ଵିରଥୀକୃତାଃ । ସାଦିନଶ୍ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ହସ୍ତିନଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ
ଦୁଃଶାସନ ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥୀମାନଙ୍କୁ ରଥହୀନ କରିଦେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଅଶ୍ୱାରୋହୀ ଓ ମହାବଳୀ ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଵିନିର୍ଭିନ୍ନାଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ନିପେତୁର୍ଵସୁଧାତଲେ । ଶରାତୁରାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଦନ୍ତିନୋ ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ
ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ତୀର ଦେଇ ଆଘାତ ପାଇ, ହାତୀମାନେ ଭୟରେ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଭାଗିଗଲେ।
ଯଥାଗ୍ନିରିନ୍ଧନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜ୍ଵଲେଦ୍ଦୀପ୍ତାର୍ଚିରୁଲ୍ବଣମ୍ । ତଥା ଜଜ୍ଵାଲ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ପାଣ୍ଡୁସେନାଂ ଵିନିର୍ଦହନ୍
ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳାଇବା ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ପାଇଲେ ତୀବ୍ର ଶିଖାରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି, ସେପରି ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବ ସେନାକୁ ଜଳାଇ ଦେଲେ।
ତଂ ଭାରତମହାମାତ୍ରଂ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାରଥଃ । ଜେତୁଂ ନୋତ୍ସହତେ କଶ୍ଚିନ୍ନାଭ୍ଯୁଦ୍ଯାତୁଂ କଥଂଚନ
ଭାରତମାନଙ୍କ ମହାମାତ୍ର ତୁମ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମହାରଥୀମାନେ କେହି ଜିତିପାରିଲେନି, କିମ୍ବା ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସାହସ କରିପାରିଲେନି।
ଋତେ ମହେନ୍ଦ୍ରତନଯାଚ୍ଛ୍ଵେତାଶ୍ଵାତ୍କୃଷ୍ଣସାରଥେଃ । ସ ହି ତଂ ସମରେ ରାଜନ୍ନିର୍ଜିତ୍ଯ ଵିଜଯୋଽର୍ଜୁନଃ
ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛଡ଼ି, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ରଥୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ରାଜା, ସେ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାର ସଫଳତା ପାଇଥିଲେ।
ଭୀଷ୍ମମେଵାଭିଦୁଦ୍ରାଵ ସର୍ଵସୈନ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ଵିଜିତସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୋଽପି ଭୀଷ୍ମବାହୁଵ୍ଯପାଶ୍ରଯଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେନା ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଅର୍ଜୁନ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସିଧାସିଧି ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତୁମର ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରିଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ହାରିଗଲେ।
ପୁନଃ ପୁନଃ ସମାଶ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରାଯୁଧ୍ଯତ ମଦୋତ୍କଟଃ । ଅର୍ଜୁନସ୍ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଯୋଧଯନ୍ସଂଵ୍ଯରାଜତ
ସେ ପୁନିପୁନି ନିଜ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଫେରାଇ, ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଦ୍ରୁଢ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ଯୋଧାମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଶିଖଣ୍ଡୀ ତୁ ରଣେ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧୈଵ ପିତାମହମ୍ । ଶରୈରଶନିସଂସ୍ପର୍ଶୈସ୍ତଥା ସର୍ପଵିଷୋପମୈଃ
ରାଜା, ଶିଖଣ୍ଡୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଅସନି ଦେଇବା ଭଳି ଏବଂ ସାପବିଷ ଭଳି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ।
ନ ଚ ସ୍ମ ତେ ରୁଜଂ ଚକ୍ରୁଃ ପିତୁସ୍ତଵ ଜନେଶ୍ଵର । ସ୍ମଯ୍ରମାନସ୍ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତାନ୍ବାଣାଞ୍ଜଗୃହେ ତଦା
କିନ୍ତୁ ଏହି ତୀରଗୁଡିକ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ତ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ହସି ହସି ସେଠାରେ ସେ ତୀରଗୁଡିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଉଷ୍ଣାର୍ତୋ ହି ନରୋ ଯଦ୍ଵଜ୍ଜଲଧାରାଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛତି । ତଥା ଜଗ୍ରାହ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଶରଧାରାଃ ଶିଖଣ୍ଡିନଃ
ଏକ ଲୋକ ତାପରେ ତଳି ଜଳଧାରାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ଗଙ୍ଗାପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ ଶିଖଣ୍ଡୀଙ୍କ ତୀରବୃଷ୍ଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯା ମହାରାଜ ଦଦୃଶୁର୍ଘୋରମାହଵେ। ଭୀଷ୍ମଂ ଦହନ୍ତଂ ସୈନ୍ଯାନି ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାଂ
ମହାରାଜ, ଯୁଦ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ମୂହୂର୍ତ୍ତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ସେନାକୁ ଦହିଯାଉଥିଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଵ ସୁତଃ ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ମାରିଷ । ଅଭିଦ୍ରଵତ ସଂଗ୍ରାମେ ଫଲ୍ଗୁନଂ ସର୍ଵତୋ ରଣେ
ତାପରେ, ମାରିଷା, ତୁମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କହିଲେ: 'ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତେ ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରୁ ଆକ୍ରମଣ କର!'
ଭୀଷ୍ମୋ ଵଃ ସମରେ ସର୍ଵାନ୍ପାଯିଷ୍ଯତି ଧର୍ମଵିତ୍। ତଦ୍ଭଯଂ ସୁମହତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି ଯୁଧ୍ଯତ
'ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ; ଏହି ଭୟକୁ ଛାଡ଼ି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଏଷ ତାଲେନ ମହତା ଭୀଷ୍ମସ୍ତିଷ୍ଠତି ପାଲଯନ୍। ସର୍ଵେଷାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସମରେ ଶର୍ମ ଵର୍ମ ଚ
'ଭୀଷ୍ମ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏଠାରେ ଦଠିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି।'