ତସ୍ଯ କୀର୍ତିମତୋ ଵୃତ୍ତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସତତଂ ନରାଃ। ଧର୍ମ ଏଵ ପରଃ କାମାଦର୍ଥାଚ୍ଚେତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଚରଣ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସଦା ଭାବୁଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହିଁ କାମ ଓ ଅର୍ଥଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଏଵମାସୀନ୍ମହାସତ୍ଵଃ ଶାନ୍ତନୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ନ ଚାସ୍ଯ ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମତଃ ପାର୍ଥିଵୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଥିଲେ ଶାନ୍ତନୁ, ଭାରତମାନ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ରାଜା କେହି ହୋଇନଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନଂ ହି ଧର୍ମେଷୁ ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରମ୍। ତଂ ମହୀପା ମହୀପାଲଂ ରାଜରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯନ୍
ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଏହିପରି ମହାନ ଭୂମିରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଵୀତଶୋକଭଯାବାଧାଃ ସୁଖସ୍ଵପ୍ନନିବୋଧନାଃ। ପତିଂ ଭାରତଗୋପ୍ତାରଂ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭୂମିପାଃ
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୁଖରେ ଜଗି ଉଠି, ଭାରତବଂଶର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭୂମିପତିମାନେ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତେନ କୀର୍ତିମତା ଶିଷ୍ଟାଃ ଶକ୍ରପ୍ରତିମତେଜସା। ଯଜ୍ଞଦାନକ୍ରିଯାଶୀଲାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭୂମିପାଃ
ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜରେ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ଶାନ୍ତନୁପ୍ରମୁଖୈର୍ଗୁପ୍ତେ ଲୋକେ ନୃପତିଭିସ୍ତଦା। ନିଯମାତ୍ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଧର୍ମୋତ୍ତରମଵର୍ତତ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ନିୟମିତ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବ୍ୟାପିଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମ ପର୍ଯଚରତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ଵିଶଃ କ୍ଷତ୍ରମନୁଵ୍ରତାଃ। ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାନୁରକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ପର୍ଯଚରନ୍ଵିଶଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଜନମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ଜନମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ସ ହାସ୍ତିନପୁରେ ରମ୍ଯେ କୁରୂଣାଂ ପୁଟଭେଦନେ। ଵସନ୍ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାମନ୍ଵଶାସଦ୍ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହସ୍ତିନାପୁରର ରମଣୀୟ ପୁରରେ ବସି, ସେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ସ ଦେଵରାଜସଦୃଶୋ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଜୁଃ। ଦାନଧର୍ମତପୋଯୋଗାଚ୍ଛ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁତଃ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସିଧାସଳଖ, ଦାନ, ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ଅରାଗଦ୍ଵେଷସଂଯୁକ୍ତଃ ସୋମଵତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ।। ତେଜସା ସୂର୍ଯକଲ୍ପୋଽଭୂଦ୍ଵାଯୁଵେଗସମୋ ଜଵେ। ଅନ୍ତକପ୍ରତିମଃ କୋପେ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ
ସେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମନୋହର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ପବନ ପରି ଦ୍ରୁତ, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ସମାନ, ଓ କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ପରି ଥିଲେ।
ଵଧଃ ପଶୁଵରାହାଣାଂ ତଥୈଵ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍। ଶାନ୍ତନୌ ପୃଥିଵୀପାଲେ ନାଵର୍ତତ ତଥା ନୃପ
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଗାଈ, ବନ୍ଦର, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଧର୍ମୋତ୍ତରେ ରାଜ୍ଯେ ଶାନ୍ତନୁର୍ଵିନଯାତ୍ମଵାନ୍। ସମଂ ଶଶାସ ଭୂତାନି କାମରାଗଵିଵର୍ଜିତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିବା ରାଜ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସମଭାବରେ, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ ଛାଡି ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଚକୋରନେତ୍ରସ୍ତାମ୍ରାସ୍ଯଃ ସିଂହର୍ଷଭଗତିର୍ଯୁଵା। ଗୁଣୈରନୁପମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମସ୍ତୈରାଭିଗାମିକୈଃ। ଗମ୍ଭୀରଃ ସତ୍ଵସଂପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନଃ
ତାଙ୍କର ଚକୋର ପରି ଆଖି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ, ସିଂହ ବା ବୃଷଭ ପରି ଚାଳ, ଯୁବକ ଦେହ, ଅପୂର୍ବ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥିଲା, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିଲା।
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଯଜ୍ଞାର୍ଥମାରଭ୍ଯନ୍ତ ତଦା କ୍ରିଯାଃ। ନ ଚାଧର୍ମେଣ କେଷାଂଚିତ୍ପ୍ରାଣିନାମଭଵଦ୍ଵଧଃ
ସେ ସମୟରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧର୍ମରେ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା।
ଅସୁଖାନାମନାଥାନାଂ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତାମ୍। ସ ଏଵ ରାଜା ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମଭଵତ୍ପିତା
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅନାଥ ବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ, ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତା ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କୁରୁପତିଶ୍ରେଷ୍ଠେ ରାଜରାଜେଶ୍ଵରେ ସତି। ଶ୍ରିତା ଵାଗଭଵତ୍ସତ୍ଯଂ ଦାନଧର୍ମାଶ୍ରିତଂ ମନଃ
ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ଥିବା ସମୟରେ, ସତ୍ୟ କଥାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ମନ ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲା।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପଶଵଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ ଚ ମୈଥୁନମ୍।' ସ ସମାଃ ଷୋଡଶାଷ୍ଟୌ ଚ ଚତସ୍ରୋଽଷ୍ଟୌ ତଥାଽପରାଃ। ରତିମପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ବଭୂଵ ଵନଗୋଚରଃ
ପଶୁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମିଳନ ହେଉଥିଲା; ଷୋଳ, ଆଠ, ଚାରି ଓ ପୁଣି ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଗର ଆଶା ରଖିଲେ ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପରି ରହିଲେ।
ତଥାରୂପସ୍ତଥାଚାରସ୍ତଥାଵୃତ୍ତସ୍ତଥାଶ୍ରୁତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନାମ୍ନା ଦେଵଵ୍ରତୋ ଵସୁଃ
ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଆଚରଣ, ଚରିତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତେ ଏମିତି ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଗଙ୍ଗା ଜନ୍ମା ଝିଅ ପୁଅ ନାମ ଦେବବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ବସୁ କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସ ନିଷ୍ଣାତଃ ପାର୍ଥିଵେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ। ମହାବଲୋ ମହାସତ୍ଵୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାରଥଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି, ମହାନ ଶୌର୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିଲା, ଏବଂ ମହାରଥୀ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିନ୍ମୃଗଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଗଙ୍ଗାମନୁସରନ୍ନଦୀମ୍। ଭାଗୀରଥୀମଲ୍ପଜଲାଂ ଶାନ୍ତନୁର୍ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ନୃପଃ
ଏକଥର, ଏକ ହରିଣକୁ ଆଘାତ କରି, ଶାନ୍ତନୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅନୁସରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ଅତି କମ୍ ଜଳ ସହିତ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଶାନ୍ତନୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ସ୍ଯନ୍ଦତେ କିଂ ନ୍ଵିଯଂ ନାଦ୍ଯ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ଯଥା ପୁରା
ସେଉଁଠି ଶାନ୍ତନୁ, ମହାନ୍ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଜଣ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏହି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଆଜି ପୂର୍ବବତ୍ କାହିଁକି ପ୍ରବାହିତ ହେଉନାହିଁ?'
ତତୋ ନିମିତ୍ତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ଦଦର୍ଶ ସ ମହାମନାଃ। କୁମାରଂ ରୂପସଂପନ୍ନଂ ବୃହନ୍ତଂ ଚାରୁଦର୍ଶନମ୍
ତା'ପରେ, ସେ ମହାନ୍ ମନସ୍କ ରାଜା କାରଣ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ—ଏକ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର, ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯୁବକ।
ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣଂ ଯଥା ଦେଵଂ ପୁରନ୍ଦରମ୍। କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ସମାଵୃତ୍ଯ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈରଵସ୍ଥିତମ୍
ସେ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଚଳାଇଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଘିରି ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିଲେ।
ତାଂ ଶରୈରାଚିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତଦନ୍ତିକେ। ଅଭଵଦ୍ଵିସ୍ମିତୋ ରାଜା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍
ତାଙ୍କ ସମ୍ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ବାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ଏକ ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଜାତମାତ୍ରଂ ପୁରା ଦୃଷ୍ଟଂ ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଶାନ୍ତନୁସ୍ତଦା। ନୋପଲେଭେ ସ୍ମୃତିଂ ଧୀମାନଭିଜ୍ଞାତୁଂ ତମାତ୍ମଜମ୍
ପୂର୍ବେ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଯେଉଁ ପୁଅକୁ ଶାନ୍ତନୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଏହି ସମୟରେ ତା'କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ନାହିଁ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁଅ ବୋଲି ମନେ ପକାଇପାରିଲେ।
ସ ତୁ ତଂ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହଯାମାସ ମାଯଯା। ସଂମୋହ୍ଯ ତୁ ତତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
କିନ୍ତୁ ସେ ଯୁବକ, ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମାୟାରେ ତାଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତଦଦ୍ବୁତଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ରାଜା ସ ଶାନ୍ତନୁଃ। ସଙ୍କମାନଃ ସୁତଂ ଗଙ୍ଗାମବ୍ରଵୀଦ୍ଦର୍ଶଯେତି ହ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶାନ୍ତନୁ ରାଜା ପୁଅ ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ଦର୍ଶଯାମାସ ତଂ ଗଙ୍ଗା ବିଭ୍ରତୀ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍। ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣୌ ତଂ କୁମାରମଲଙ୍କୃତମ୍
ଗଙ୍ଗା ତା'ପରେ ଉତ୍ତମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଧରିଥିବା ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୋଭିତ ଯୁବକକୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ଅଲଙ୍କୃତାମାଭରଣୈର୍ଵିରଜୋମ୍ବରଧାରିଣୀମ୍। ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାମପି ସ ତାଂ ନାଭ୍ଯଜାନାତ୍ସ ଶାନ୍ତନୁଃ
ସେ ନିଜେ ଅଳଙ୍କାର ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଶାନ୍ତନୁ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଯଂ ପୁତ୍ରମଷ୍ଟମଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଂ ପୁରା ମଯ୍ଯଵିନ୍ଦଥାଃ। ସ ଚାଯଂ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରଵିଦନୁତ୍ତମଃ
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପୂର୍ବେ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଯେଉଁ ଅଷ୍ଟମ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଯୁବକ ହେଉଛି।