ସାତ୍ଯକିଂ ରଭସଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଦ୍ରୌଣିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗଵଃ । ଆଜଘାନୋରସି କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାରାଚେନ ପରଂତପଃ
ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଧାର ତୀରରେ ଚେଷ୍ଟାରେ ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।
ଶୈନେଯୋଽପି ଗୁରୋଃ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵମର୍ମସୁ ଭାରତ। ଅତାଡଯଦମେଯାତ୍ମା ନଵଭିଃ କଙ୍କପତ୍ରିଭିଃ
ସାତ୍ୟକି, ଯିଏ ଅଦମ୍ୟ ମନୋବଳ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ହେ ବାରତ, ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନଉଟି ଗୃଧ୍ରପଙ୍ଖ ତୀରରେ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଜୀବନ ନାଡିରେ ଘାତ କଲେ।
ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ତୁ ସମରେ ସାତ୍ଯକିଂ ନଵଭିଃ ଶରୈଃ । ତ୍ରିଂଶତା ଚ ପୁନସ୍ତୂର୍ଣଂ ବାହ୍ଵୋରୁରସି ଚାର୍ପଯତ୍
ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଯୁଦ୍ଧରେ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ନଉଟି ତୀରରେ ଘାତ କଲେ, ଏବଂ ପରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ହାତ ଓ ଛାତିରେ ତିରିଶଟି ତୀରରେ ଘାତ କଲେ।
ସୋଽତିଵିଦ୍ଧୋ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରେଣ ସାତ୍ଯକିଃ । ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଂ ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈରାଜଘାନ ମହାଯଶାଃ
ମହାବୀର ଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକି, ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନିଟି ତୀରରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ପ୍ରତିଘାତ କଲେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତି ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।
ପୌରଵୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ଚ ଶରୈରାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସଂଯୁଗେ । ବହୁଧା ଦାରଯାଂଚକ୍ରେ ମହେଷ୍ଵାସଂ ମହାରଥଃ
ପୌରବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ବହୁ ତୀରରେ ଢାକି ଦେଲେ, ଏବଂ ଏହି ପ୍ରବଳ ଧନୁର୍ଧରକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ବେଧିଲେ।
ତଥୈଵ ପୌରଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ମହାରଥଃ। ତ୍ରିଂଶତା ନିଶିତୈର୍ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧାଶୁ ମହାଭୁଜଃ
ସେହିପରି ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌରବଙ୍କୁ ତ୍ରିଶି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତୁରନ୍ତ ବେଧିଲେ।
ପୌରଵସ୍ତୁ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଧୃଷ୍ଟକେତୋର୍ମହାରଥଃ । ନନାଦ ବଲଵନ୍ନାଦଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଚ ଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ପୌରବ ତେବେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କ ଧନୁ କାଟିଦେଲେ, ଜୋର ଶବ୍ଦ କରିଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ବେଧିଲେ।
ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ପୌରଵଂ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ । ଆଜଘାନ ମହାରାଜ ତ୍ରିସପ୍ତତ୍ଯା ଶିଲୀମୁଖୈଃ
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଆଉ ଏକ ଧନୁ ନେଇ, ମହାରାଜ, ପୌରବଙ୍କୁ ଏକାଉଁଠି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବେଧିଲେ।
ତୌ ତୁ ତତ୍ର ମହେଷ୍ଵାସୌ ମହାମାତ୍ରୌ ମହାରଥୌ । ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ପରସ୍ପରମଵର୍ଷତାମ୍
ସେହି ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର, ମହାନ ଆତ୍ମା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ, ଏକାପରକୁ ଭୟଙ୍କର ତୀର ବର୍ଷା କରି ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ହଯାନ୍ହତ୍ଵା ଚ ଭାରତ। ଵିରଥାଵସିଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୀଯତୁରମର୍ଷଣୌ
ଏକାପର ଧନୁଷ୍ ଭଙ୍ଗ କରି, ଘୋଡାମାନେକୁ ମାରିଦେଇ, ଦୁଇଜଣ ରଥ ଛାଡି ରାଗରେ ପଦଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଏକାପରକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।
ଆର୍ଷଭେ ଚର୍ମଣୀ ଚିତ୍ରେ ଶତଚନ୍ଦ୍ରପୁରସ୍କୃତେ । ତାରକାଶତଚିତ୍ରେ ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶୌ ସୁମହାପ୍ରଭୌ
ସେମାନେ ହାତରେ ନିଖାରି ତଳୱାର ଧରି, ଶତ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଶତ ତାରା ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ଚମକୁଥିବା ଢାଲ ନେଇ, ଦୁଇଜଣ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଵିମଲୌ ରାଜଂସ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଦ୍ରୁତୌ । ଵାସିତାସଂଗମେ ଯତ୍ତୌ ସିଂହାଵିଵ ମହାଵନେ
ସେମାନେ ନିର୍ମଳ ତଳୱାର ଧରି, ରାଜା, ଏକାପରକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଆଗେଇ ଆସିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇଟି ସିଂହ ଏକ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।
ମଣ୍ଡଲାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଗତପ୍ରତ୍ଯାଗତାନି ଚ। ଚେରତୁର୍ଦର୍ଶଯନ୍ତୌ ଚ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ ଜଟିଳ ଚକ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚି ଏବଂ ଆଗକୁ ଆସି, ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ ଏକାପରକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରୁଥିଲେ।
ପୌରଵୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଂ ତୁ ଶଙ୍ଖଦେଶେ ମହାସିନା । ତାଡଯାମାସ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ପୌରବ ରାଗରେ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା କାନ୍ଧରେ ଘାତ କରି, 'ଥାଉ, ଥାଉ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଥିଲେ।
ଚେଦିରାଜୋଽପି ସମରେ ପୌରଵଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍ । ଆଜଘାନ ଶିତାଗ୍ରେଣ ଜତ୍ରୁଦେଶେ ମହାସିନା
ସେଦି ରାଜା ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୌରବ, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଗଳାରେ ଘାତ କରିଥିଲେ।
ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସମାସାଦ୍ଯ ମହାହଵେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵେଗାଭିହତୌ ନିପେତତୁରରିଂଦମୌ
ହେ ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକାପରକୁ ମିଳି, ଏକାପର ଶକ୍ତିରେ ଘାତ ପାଇ, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ତତଃ ସ୍ଵରଥମାରୋପ୍ଯ ପୌରଵଂ ତନଯସ୍ତଵ । ଜଯତ୍ସେନୋ ରଥେନାଜାଵପୋଵାହ ରଣାଜିରାତ୍
ତାପରେ ତୁମ ପୁଅ ଜୟତ୍ସେନ ନିଜ ରଥରେ ପୌରବଙ୍କୁ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ତୁରନ୍ତ ନେଇ ଚାଲିଗଲା।
ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ତୁ ସମରେ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଅପୋଵାହ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସହଦେଵଃ ପରାକ୍ରମୀ
ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ ସହଦେବ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଦୂରେ ନେଇ ଗଲା।
ଚିତ୍ରସେନଃ ସୁଶର୍ମାଣଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବହୁଭିରାଯସୈଃ । ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ପୁନଶ୍ଚ ନଵଭି ଶରୈଃ
ଚିତ୍ରସେନ ଅନେକ ଲୋହା ତୀରରେ ସୁଶର୍ମାଙ୍କୁ ଘାୟଲ କଲେ, ପଛରେ ସେ ଅଅଠାଠି ତୀର ଦେଇ ଆଉ ଏକଥର ନଉଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସୁଶର୍ମା ତୁ ରଣେ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଵ ପୁତ୍ରଂ ଵିଶାଂପତେ । ଦଶମିର୍ଦଶଭିଶ୍ଚୈଵ ଵିଵ୍ଯାଧ ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ
ଯଦିଓ ସୁଶର୍ମା ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ସେ ତୁମ ପୁଅକୁ, ରାଜା, ଦଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ ଏବଂ ପଛରେ ଆଉ ଦଶଟି ତୀର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ।
ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ତଂ ରାଜଂସ୍ତ୍ରିଂଶତା ନତପର୍ଵଭିଃ । ଆଜଘାନ ରମେ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ ଚ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ
ଚିତ୍ରସେନ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେଇ ରାଜାଙ୍କୁ ତିରିଶଟି ଭଲ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଇ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ସମରେ ରାଜନ୍ଯଶୋ ମାନଂ ଚ ଵର୍ଧଯନ୍ । ସୌଭଦ୍ରୋ ରାଜପୁତ୍ରଂ ତୁ ବୃହଦ୍ବଲମଯୋଧଯତ୍
ଭୀଷ୍ମଙ୍କର ଯଶ ଓ ମାନ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ, ସଉଭଦ୍ର ରାଜପୁତ୍ର ବୃହଦ୍ବଳଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ପାର୍ଥହେତୋଃ ପରାକ୍ରାନ୍ତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ନିଧନଂ ପ୍ରତି। ଆର୍ଜୁନିଂ କୋସଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ପଞ୍ଚଭିରାଯସୈଃ
ପାର୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରି, କୋଶଳ ରାଜା ଆର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅକୁ ପାଞ୍ଚଟି ଲୋହା ତୀର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ।
ପୁନର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଵିଂଶତ୍ଯା ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ । ସୌଭଦ୍ରଃ କୋସଲେନ୍ଦ୍ରଂ ତୁ ଵିଵ୍ଯାଧାଷ୍ଟଭିରାଯସୈଃ
ପଛରେ ସେ ଆଉ କୁହାଯାଉଥିବା ଭଲ ତୀର ଦେଇ ବିଶଟି ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେଉଁଠି ସଉଭଦ୍ର କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଠଟି ଲୋହା ତୀର ଦେଇ ଘାୟଲ କଲେ।
ନାକମ୍ପଯତ ସଂଗ୍ରାମେ ଵିଵ୍ଯାଧ ଚ ପୁନଃ ଶରୈଃ । କୌସଲ୍ଯସ୍ଯ ଧନୁଶ୍ଚାପି ପୁନଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ଫାଲ୍ଗୁନିଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ଆଉ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କ ପୁଅ ପୁନି କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ କାଟି ଦେଲେ।
ଆଜଘାନ ଶରୈଶ୍ଚାପି ତ୍ରିଂଶତା କଙ୍କପତ୍ରିଭିଃ । ସୋଽନ୍ଯତ୍କାର୍ମୁକମାଦାଯ ରାଜପୁତ୍ରୋ ବୃହଦ୍ବଲଃ
ସେ ତିରିଶଟି ମୟୂର ପାଖ ଥିବା ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର ବୃହଦ୍ବଳ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ନେଲେ।
ଫାଲ୍ଗୁନିଂ ସମରେ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଵ୍ଯାଧ ବହୁଭିଃ ଶରୈଃ । ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଭୀଷ୍ମହେତୋଃ ପରଂତପ
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଫାଲ୍ଗୁନୀଙ୍କ ପୁଅକୁ ଅନେକ ତୀର ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସଂରବ୍ଧଯୋର୍ମହାରାଜ ସମରେ ଚିତ୍ରଯୋଧିନୋଃ । ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ବଲିଵାସଵଯୋରଭୂତ୍
ହେ ରାଜା, ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦକ୍ଷ ହୋଇ, ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ସେପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଭୀମସେନୋ ଗଜାନୀକଂ ଯୋଧଯନ୍ବହ୍ଵଶୋଭତ । ଯଥା ଶକ୍ରୋ ଵଜ୍ରପାଣିର୍ଦାରଯନ୍ପର୍ଵତୋତ୍ତମାନ୍
ଭୀମସେନ ହାତୀ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରି ବହୁତ ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ର ବଜ୍ରଧାରୀ ପର୍ବତକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଉଥିବା।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନା ଭୀମେନ ମାତ୍ଗା ଗିରିସନ୍ନିଭାଃ । ନିପେତୁରୁର୍ଵ୍ଯାଂ ସହିତା ନାଦଯନ୍ତୋ ଵସୁଧରାମ୍
ଭୀମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଉଥିବା ସେହି ପର୍ବତ ସଦୃଶ ହାତୀମାନେ ଏକଠା ଭାବରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଭୂମି କମ୍ପିତ ହେଲା।