ଅହଂ ଗଙ୍ଗା ଜହ୍ନୁସୁତା ମହର୍ଷିଗଣସେଵିତା। ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମୁଷିତାଽହଂ ତ୍ଵଯା ସହ
"ମୁଁ ଗଙ୍ଗା, ଜହ୍ନୁଙ୍କ ଝିଅ, ମହାଋଷିମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ କାମ ପୂରଣ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରହିଥିଲି।"
ଇମେଽଷ୍ଟୌ ଵସଵୋ ଦେଵା ମହାଭାଗା ମହୌଜସଃ। ଵସିଷ୍ଠଶାପଦୋଷେଣ ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତାଃ
"ଏହି ଅଷ୍ଟ ବସୁ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।"
ତେଷାଂ ଜନଯିତା ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵଦୃତେ ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ। ମଦ୍ଵିଧା ମାନୁଷୀ ଧାତ୍ରୀ ଲୋକେ ନାସ୍ତୀହ କାଚନ
"ପୃଥିବୀରେ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ତାଙ୍କର ପିତା ହେବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ମୋ ପରି କେହି ତାଙ୍କର ମା ହେବାକୁ ନାହିଁ।"
ତସ୍ମାତ୍ତଜ୍ଜନନୀହେତୋର୍ମାନୁଷତ୍ଵମୁପାଗତା। ଜନଯିତ୍ଵା ଵସୂନଷ୍ଟୌ ଜିତା ଲୋକାସ୍ତ୍ଵଯାଽକ୍ଷଯାଃ
"ଏହିପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ମାନବ ରୂପ ନେଇଥିଲି। ଅଷ୍ଟ ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ତୁମେ ଅମର ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।"
ଦେଵାନାଂ ସମଯସ୍ତ୍ଵେଷ ଵସୂନାଂ ସଂଶ୍ରୁତୋ ମଯା। ଜାତଂ ଜାତଂ ମୋକ୍ଷଯିଷ୍ଯେ ଜନ୍ମତୋ ମାନୁଷାଦିତି
"ଦେବତାମାନେ, ବସୁମାନେ ସହିତ ମୋର ଏହି ଚୁକ୍ତି ହୋଇଥିଲା: 'ଯେଉଁଠାରେ ଜଣ୍ମ ହେବ, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାନବ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।'"
ତତ୍ତେ ଶାପାଦ୍ଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଆପଵସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ସ୍ଵସ୍ତି ତେସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରଂ ପାହି ମହାଵ୍ରତମ୍
"ଏହିଭଳି, ମହାତ୍ମା ଆପବଙ୍କ ଶାପରୁ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା, ମୁଁ ଯାଉଛି। ଏହି ମହାବ୍ରତୀ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କର।"
ଅଯଂ ତଵ ସୁତସ୍ତେଷାଂ ଵୀର୍ଯେଣ କୁଲନନ୍ଦନଃ। ସଂଭୂତୋତିଜନଂ କର୍ମ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ।। ।। ଇତି ଶ୍ରୀମନ୍ମହାଭାରତେ ଆଦିପର୍ଵଣି ସଂଭଵପର୍ଵଣି ପଞ୍ଚାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ।। 105
"ତୁମର ଏହି ପୁଅ, ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବଂଶର ଗର୍ବ, ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"
ଶାନ୍ତନୋଃ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵ ଗୁଣାନହମ୍। ଦମୋ ଦାନଂ କ୍ଷମା ବୁଦ୍ଧିର୍ହ୍ରୀର୍ଧୃତିସ୍ତେଜ ଉତ୍ତମମ୍। ନିତ୍ଯାନ୍ଯାସନ୍ମହାସତ୍ଵେ ଶାନ୍ତନୌ ପୁରୁଷର୍ଷଭେ
ମୁଁ ଏବେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣ କହିବି: ସଂଯମ, ଦାନ, ଖ୍ଷମା, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଧୃତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ୍ୟ—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସେ ମହାତ୍ମା ଶାନ୍ତନୁ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଥିଲା।
ଏଵଂ ସ ଗୁଣସଂପନ୍ନୋ ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୋ ନୃପଃ। ଆସୀଦ୍ଭରତଵଂଶସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ସର୍ଵଜନସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଓ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା, ଭାରତବଂଶ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
କମ୍ବୁଗ୍ରୀଵଃ ପୃଥୁଵ୍ଯଂସୋ ମତ୍ତଵାରଣଵିକ୍ରମଃ। ଅନ୍ଵିତଃ ପରିପୂର୍ଣାର୍ଥୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନୃପତିଲକ୍ଷଣୈଃ
ତାଙ୍କର ଗଳା ଶଂଖପରି, କନ୍ଧ ଚଉଡ଼ା, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀର ଶକ୍ତି ଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜସିକ ଲକ୍ଷଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ କୀର୍ତିମତୋ ଵୃତ୍ତମଵେକ୍ଷ୍ଯ ସତତଂ ନରାଃ। ଧର୍ମ ଏଵ ପରଃ କାମାଦର୍ଥାଚ୍ଚେତି ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ସଦା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଚରଣ ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସଦା ଭାବୁଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ହିଁ କାମ ଓ ଅର୍ଥଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ଏଵମାସୀନ୍ମହାସତ୍ଵଃ ଶାନ୍ତନୁର୍ଭରତର୍ଷଭ। ନ ଚାସ୍ଯ ସଦୃଶଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ମତଃ ପାର୍ଥିଵୋଽଭଵତ୍
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଥିଲେ ଶାନ୍ତନୁ, ଭାରତମାନ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧର୍ମରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ରାଜା କେହି ହୋଇନଥିଲେ।
ଵର୍ତମାନଂ ହି ଧର୍ମେଷୁ ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରମ୍। ତଂ ମହୀପା ମହୀପାଲଂ ରାଜରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯନ୍
ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ। ଏହିପରି ମହାନ ଭୂମିରକ୍ଷକଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ।
ଵୀତଶୋକଭଯାବାଧାଃ ସୁଖସ୍ଵପ୍ନନିବୋଧନାଃ। ପତିଂ ଭାରତଗୋପ୍ତାରଂ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭୂମିପାଃ
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସୁଖରେ ଜଗି ଉଠି, ଭାରତବଂଶର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଭୂମିପତିମାନେ ନିଜ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତେନ କୀର୍ତିମତା ଶିଷ୍ଟାଃ ଶକ୍ରପ୍ରତିମତେଜସା। ଯଜ୍ଞଦାନକ୍ରିଯାଶୀଲାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଭୂମିପାଃ
ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ତେଜରେ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
ଶାନ୍ତନୁପ୍ରମୁଖୈର୍ଗୁପ୍ତେ ଲୋକେ ନୃପତିଭିସ୍ତଦା। ନିଯମାତ୍ସର୍ଵଵର୍ଣାନାଂ ଧର୍ମୋତ୍ତରମଵର୍ତତ
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ରାଜାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ନିୟମିତ ଧର୍ମର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବ୍ୟାପିଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମ ପର୍ଯଚରତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ଵିଶଃ କ୍ଷତ୍ରମନୁଵ୍ରତାଃ। ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାନୁରକ୍ତାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଃ ପର୍ଯଚରନ୍ଵିଶଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଜନମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି, ଜନମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ।
ସ ହାସ୍ତିନପୁରେ ରମ୍ଯେ କୁରୂଣାଂ ପୁଟଭେଦନେ। ଵସନ୍ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାମନ୍ଵଶାସଦ୍ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହସ୍ତିନାପୁରର ରମଣୀୟ ପୁରରେ ବସି, ସେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ସ ଦେଵରାଜସଦୃଶୋ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଜୁଃ। ଦାନଧର୍ମତପୋଯୋଗାଚ୍ଛ୍ରିଯା ପରମଯା ଯୁତଃ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି, ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସିଧାସଳଖ, ଦାନ, ଧର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।
ଅରାଗଦ୍ଵେଷସଂଯୁକ୍ତଃ ସୋମଵତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ।। ତେଜସା ସୂର୍ଯକଲ୍ପୋଽଭୂଦ୍ଵାଯୁଵେଗସମୋ ଜଵେ। ଅନ୍ତକପ୍ରତିମଃ କୋପେ କ୍ଷମଯା ପୃଥିଵୀସମଃ
ସେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମନୋହର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜସ୍ୱୀ, ପବନ ପରି ଦ୍ରୁତ, କ୍ରୋଧରେ ଯମ ସମାନ, ଓ କ୍ଷମାରେ ପୃଥିବୀ ପରି ଥିଲେ।
ଵଧଃ ପଶୁଵରାହାଣାଂ ତଥୈଵ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍। ଶାନ୍ତନୌ ପୃଥିଵୀପାଲେ ନାଵର୍ତତ ତଥା ନୃପ
ଶାନ୍ତନୁ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନରେ ଗାଈ, ବନ୍ଦର, ହରିଣ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା।
ବ୍ରହ୍ମଧର୍ମୋତ୍ତରେ ରାଜ୍ଯେ ଶାନ୍ତନୁର୍ଵିନଯାତ୍ମଵାନ୍। ସମଂ ଶଶାସ ଭୂତାନି କାମରାଗଵିଵର୍ଜିତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମରେ ଚାଲିଥିବା ରାଜ୍ୟରେ, ଶାନ୍ତନୁ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସମଭାବରେ, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଗ ଛାଡି ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ଚକୋରନେତ୍ରସ୍ତାମ୍ରାସ୍ଯଃ ସିଂହର୍ଷଭଗତିର୍ଯୁଵା। ଗୁଣୈରନୁପମୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସମସ୍ତୈରାଭିଗାମିକୈଃ। ଗମ୍ଭୀରଃ ସତ୍ଵସଂପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନଃ
ତାଙ୍କର ଚକୋର ପରି ଆଖି, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ମୁଖ, ସିଂହ ବା ବୃଷଭ ପରି ଚାଳ, ଯୁବକ ଦେହ, ଅପୂର୍ବ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥିଲା, ଗଭୀର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଥିଲା।
ଦେଵର୍ଷିପିତୃଯଜ୍ଞାର୍ଥମାରଭ୍ଯନ୍ତ ତଦା କ୍ରିଯାଃ। ନ ଚାଧର୍ମେଣ କେଷାଂଚିତ୍ପ୍ରାଣିନାମଭଵଦ୍ଵଧଃ
ସେ ସମୟରେ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅଧର୍ମରେ ହତ୍ୟା ହେଉନଥିଲା।
ଅସୁଖାନାମନାଥାନାଂ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତାମ୍। ସ ଏଵ ରାଜା ସର୍ଵେଷାଂ ଭୂତାନାମଭଵତ୍ପିତା
ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖୀ, ଅନାଥ ବା ପଶୁପକ୍ଷୀ ଜନ୍ମରେ ଥିଲେ, ସେଇ ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତା ହେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍କୁରୁପତିଶ୍ରେଷ୍ଠେ ରାଜରାଜେଶ୍ଵରେ ସତି। ଶ୍ରିତା ଵାଗଭଵତ୍ସତ୍ଯଂ ଦାନଧର୍ମାଶ୍ରିତଂ ମନଃ
ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜାମାନଙ୍କ ରାଜା ଥିବା ସମୟରେ, ସତ୍ୟ କଥାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ମନ ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗିଥିଲା।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପଶଵଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ ଚ ମୈଥୁନମ୍।' ସ ସମାଃ ଷୋଡଶାଷ୍ଟୌ ଚ ଚତସ୍ରୋଽଷ୍ଟୌ ତଥାଽପରାଃ। ରତିମପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ବଭୂଵ ଵନଗୋଚରଃ
ପଶୁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମିଳନ ହେଉଥିଲା; ଷୋଳ, ଆଠ, ଚାରି ଓ ପୁଣି ଆଠ ବର୍ଷ ଧରି, ସେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଗର ଆଶା ରଖିଲେ ନାହିଁ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ପରି ରହିଲେ।
ତଥାରୂପସ୍ତଥାଚାରସ୍ତଥାଵୃତ୍ତସ୍ତଥାଶ୍ରୁତଃ। ଗାଙ୍ଗେଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଭୂନ୍ନାମ୍ନା ଦେଵଵ୍ରତୋ ଵସୁଃ
ତାଙ୍କର ଆକୃତି, ଆଚରଣ, ଚରିତ୍ର ଓ ଶିକ୍ଷା ସମସ୍ତେ ଏମିତି ଥିଲା; ତାଙ୍କ ଗଙ୍ଗା ଜନ୍ମା ଝିଅ ପୁଅ ନାମ ଦେବବ୍ରତ, ଯାହାକୁ ବସୁ କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରେଷୁ ସ ନିଷ୍ଣାତଃ ପାର୍ଥିଵେଷ୍ଵିତରେଷୁ ଚ। ମହାବଲୋ ମହାସତ୍ଵୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାରଥଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି, ମହାନ ଶୌର୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ମନବଳ ଥିଲା, ଏବଂ ମହାରଥୀ ଥିଲେ।
ସ କଦାଚିନ୍ମୃଗଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ଗଙ୍ଗାମନୁସରନ୍ନଦୀମ୍। ଭାଗୀରଥୀମଲ୍ପଜଲାଂ ଶାନ୍ତନୁର୍ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ନୃପଃ
ଏକଥର, ଏକ ହରିଣକୁ ଆଘାତ କରି, ଶାନ୍ତନୁ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅନୁସରିଲେ, ଏବଂ ରାଜା ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀକୁ ଅତି କମ୍ ଜଳ ସହିତ ଦେଖିଲେ।